C’moo đâu, đhanuôr cóh da ding k’coong chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình r’rộ r’răm chô pấh t’ngay tr’cuôl c’xêê 3. Apêê t’coóh truíh, lang a hay vêy 3 a đhi noo đấc ooy pớ t’coóh Ngoi đắh bắc thị trấn Quy Đạt, chr’hoong Minh Hoá chếêc lêy đác g’dớ, ha dợ nắc mọot crêê ooy bọong gợp. Cóh đếêc vêy bấc j’ngâr Bụt ta bhrợ lâng đhêl. Zập cha nắc đuôl âng chô muy bệê. Tước k’ruung đác, apêê đhêy họom rao, họom xang đuôl cớ j’ngâr nâu âng chô nắc cắh choom dzợ, đanh đươnh vêy choom đơơng muy j’ngâr chô tước Hói Chàm lâng đớc đhị đếêc. Tợơ đếêc tước nâu kêi, k’ruung đác nâu nắc bơơn ta moon nắc tran Bụt. Lâng zập c’moo tước t’ngay tr’cuôl c’xêê 3 âm lịch nắc đhanuôr tước đâu bhuốih Bụt zước ca van ca bhộ lâng ting pấh lêy bhiệc bhan t’ngay tr’cuôl. Tợơ đấh ra diu t’ngay tr’cuôl c’xêê 3, pa cắh mặt apêê vel bhươl, chr’val tước tran đác Bụt bắt hương zước đoọng đhí liêm c’lâng, boo liêm cr’đơơng, vel bhươl bhui har tệêm ngăn. Bhuốih Bụt xang nắc đhanuôr tooi chô ooy Quy Đạt, chr’hoong Minh Hoá đoọng ting pâh chợ t’ngay tr’cuôl- phiên chợ pr’đoọng bhlầng cóh c’moo âng đhanuôr Nguồn. Ting cơn pa căn Đinh Thị Luân, ắt đhị thị trấn Quy Đạt, chr’hoong Minh Hoá, mọot t’ngay đâu đhơ đhơ ngai cung p’loon tước chợ t’ngay tr’cuôl, ha dang cắh bơơn lêy nắc prang c’moo cắh bơơn râu pr’đoọng: “Đhơ đhơ ngai cung r’rộ r’răm tước bhiệc bhan chợ t’ngay tr’cuôl, nâu đoo nắc j’niêng tợơ lang a hay, t’ngay tr’cuôl nắc lướt chợ bhui har truíh acoon c’lâng. Ha sqm 14 nắc toong ha dưm lâng ra diu 15 cơnh a cu nắc ắt pa câl toong t’ngay ha dưm, zập đoo c’moo cung lướt pa câl zập râu nắc cơnh a puối, bồi, chè, đác âm”.

        Tợơ a hay tước nâu kêi, đhị Minh Hoá dzợ zư muy phiên chợ t’ngay tr’cuôl vêy muy chu a năm cóh c’moo. Nắc đoo chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3. T’ngay đâu, đhanuôr zập tợơ chô k’rong câl săm, bhui har cha ớh. Phiên chợ nâu pa câl zập râu pr’đươi chr’nóh chr’bệêt âng zập acoon cóh đhi noo cóh vel đong chr’hoong Minh Hoá lâng bấc râu chr’na ty đanh âng đhanuôr Minh Hoá cơnh a puối, clang tụ cha lâng đác g’dớ,  a rọ… A moÓ Đinh Thu Hương, ắt đhị chr’val Yên Hoá cha ngai tợơ thị trấn Quy Đạt 30 cây số cung tước chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3 tợơ đấh ra diu:“Ngai vêy râu nắc pa câl râu đếêc, ngai vêy pô nắc pa câl pô, vêy bhơi ra véh năc pa câl bhơi ra véh, vêy beng pa câl beng, vêy a puối pa câl a puối. T’ngay tr’cuôl cóh đâu bấc bhlầng nắc clang lâng a puối xào lâng bhăng xi, prớ, mơ dzợ nắc đác đoong pa câl đoọng ha pêê cha ớh âm”.

      Chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3 dzợ nắc đhị tr’lưm, tr’lêy, tr’đương âng apêê đha đhâm c’mor zr’lụ da ding k’coong nâu. Ha dưm tợơp bhrợ têng phiên chợ, đha đhâm zập đắh chô ooy Quy Đạt rơơm chếêc lêy za muông đhị phiên chợ vêy muy a năm cóh c’moo. Apêê tước ắt cha ớh toong ha dưm, cha râu chr’na a yêm âng vel bhươl cóh đâu, hát múa, ba boóch, tr’ơơi bêl bh’rương ang. Tợơ phiên chợ nâu, bấc apêê đha đhâm c’mor váih k’díc k’điêl. Bấc ngai moon chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3 đhị Quuy Đạt nắc chợ tình. T’coóh Đinh Xuân Đình, Chủ tịch Hội di sản chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình đoọng năl: nắc đhanuôr Minh Hoá n’đhơ lướt đhơ đhơ ooy cung cắh choom lơi chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3, “Tu ca ay jéh nắc bếch/ cắh ngai choom lơi chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3”…“Chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3 lang a hay nắc chợ giao lưu, pa câl pr’đươi pr’dua, n’đil n’jứih tr’lưm tr’lêy lâng zập bh’ươr ty nắc bh’rươr hò thuốc. Apêê đha đhâm c’mor tợơ apêê chr’val tooi chô tr’lưm, chợ xang nắc apêê ta âng chô ooy đong. Chợ t’ngay tr’cuôl nâu nắc đhị đoọng ha pêê đha đhâm c’mor chếêc năl đh’eứah, váih nắc dúc điêl, tu cơnh đếêc nắc cung dzợ ta moon nắc chợ tình Quy Đạt”.

      Nâu kêi, bhiệc bhan t’ngay tr’cuôl c’xêê 3, cắh muy vêy đhị đhanuôr cóh Minh Hoá nắc bấc ngai tợơ Đồng Hới, Tuyên Hoá, Quảng Trạch lâng t’mooi zập đắh tooi chô cung chếêc năl đắh bhiệc bhan t’ngay tr’cuôl, pa câl hàng hoá. C’moo đâu, chr’hoong Minh Hoá dzợ bhrợ tr’thi panh p’nanh, glâm xoay, lướt cà kheo, cha ớh bóng chuyền… lâng biểu diễn apêê ba boóch cơnh: bh’ươr hò thuốc, bh’ươr đúm ví lâng bha dơng ca coon… T’coóh Đinh Ngọc Toạ, Trưởng Phòng văn hoá chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình đoọng năl: “Tước lâng chợ t’ngay tr’cuôl âng Minh Hoá lalăm a  hay nắc đoọng pa câl, lướt vốch liêm buôn, ha dợ tợơ bhiệc bhan t’ngay tr’cuôl nâu apêê đha đhâm c’mor bơơn tr’pay váih díc điêl. Chợ tr’cuôl âng Minh Hoá lướt chợ cắh muy đoọng câl bhlêy nắc chợ dzợ đoọng giao lưu văn hoá văn nghệ xang tr’lưm tr’lêy a đhi noo, pr’zợc, k’bhúh xoọng”.

      Z’lấh c’xêê c’moo, chợ t’ngay tr’cuôl c’xêê 3 đhị Minh Hoá ơy vêy râu tr’xăl, đhơ cơnh đếêc nắc cung dzợ zư liêm chr’nắp văn hoá ty đanh bơơn đhanuôr zư lêy tợơ bấc lang a hay./.

ĐỘC ĐÁO PHIÊN CHỢ RẰM

THÁNG 3 TẠI MINH HÓA, QUẢNG BÌNH

                                                                  PV Lê Hiếu VOV Miền Trung

        Rằm tháng ba âm lịch hàng năm, du khách và người dân từ nhiều miền quê lại háo hức tìm về huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình để hoà mình vào không khí tưng bừng của lễ hội và tham gia phiên chợ rằm duy nhất trong năm. Đến chợ rằm, không đơn thuần để trao đổi hàng hóa mà còn là dịp tìm về những nét đẹp dân dã từ xa xưa của người Nguồn.

      Năm nay, người dân ở rẻo cao huyện miền núi Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình lại nô nức vào hội rằm tháng 3 âm lịch. Người già kể lại, xưa có 3 anh em nhà nọ lên lèn ông Ngoi ở phía bắc thị trấn Quy Đạt, huyện Minh Hóa tìm mật ong nhưng đi lạc vào một hang động. Trong đó có nhiều tượng Bụt bằng đá. Họ vác mỗi người một tượng mang về. Đến dòng suối, họ dừng chân xuống tắm nhưng khi vác tượng lên thì không thể nào vác được, mãi mới đưa được một tượng về đến Hói Chàm và đặt ở đó. Từ đó đến nay, dòng suối này được gọi là thác Bụt. Và hàng năm cứ đến rằm tháng 3 người dân lại đến đây cúng Bụt cầu tự, cầu tài, cầu lộc và tham gia lễ hội rằm. Từ tờ mờ sáng ngày rằm tháng 3, đại diện các làng, xã đã đến thác Bụt dâng hương cầu cho mưa thuận gió hòa, xóm làng bình yên. Sau khi cúng Bụt, người dân tìm về thị trấn Quy Đạt, huyện Minh Hóa để tham gia chợ rằm-phiên chợ may mắn nhất trong năm của đồng bào người Nguồn. Theo Bà Đinh Thị Luân, ở thị trấn Quy Đạt, huyện Minh Hóa, vào ngày này ai cũng tranh thủ đến chợ rằm, nếu không xem như cả năm đó kém may mắn: “Ai cũng náo nức đến ngày hội chợ rằm rứa, cứ phong tục ngày xưa của ông bà, ngày rằm cứ đi chợ đi vui vẻ dọc đường. Đêm 14 là cả đêm và sáng 15 như chị đây là nằm lại cả đêm chuyên môn đi bán rứa, năm mô cũng đi bán đủ thứ rứa ốc, bồi, chè, nước.”

       Từ xưa đến nay, ở Minh Hóa duy trì một phiên chợ rằm duy nhất trong năm. Đó là chợ rằm tháng 3. Ngày này, người dân khắp nơi đổ về mua sắm vui chơi. Phiên chợ này bày bán các mặt hàng nông sản, hàng hóa của các dân tộc anh em trên địa bàn huyện Minh Hóa và nhiều món ăn truyền thống đặc trưng của người dân Minh Hóa như ốc suối luộc, bồi ngô chấm mật ong rừng, khoai môn.... Chị Đinh Thu Hương, ở xã Yên Hóa cách thị trấn Quy Đạt 30 cây số cũng đến chợ rằm tháng 3 từ sớm: “Ai có cái chi bán cái đó, ai có hoa thì bán hoa, có rau thì bán rau, có bánh thì bán bánh, có ốc thì bán ốc. Rằm ở đây chủ yếu là bồi và ốc xào với ớt và sả, còn lại nước nôi phục vụ người đi chơi rằm.”

       Chợ rằm tháng 3 còn là nơi nơi gặp gỡ, hò hẹn của các chàng trai, cô gái vùng cao này. Đêm trước diễn ra phiên chợ, thanh niên khắp nơi đổ về Quy Đạt mong muốn tìm được duyên mới tại phiên chợ duy nhất trong năm. Họ vui chơi suốt đêm, thưởng thức những món ăn đặc sản của địa phương, hát múa giao duyên dưới ánh trăng rằm. Qua phiên chợ này, nhiều đôi trai tài gái sắc nên duyên vợ chồng. Nhiều người gọi chợ rằm tháng ba ở Quy Đạt là chợ tình. Ông Đinh Xuân Đình, Chủ tịch Hội di sản huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cho biết: Đã là người dân Minh Hoá dù đi đâu, ở đâu cũng không thể bỏ qua chợ rằm tháng ba, "Thà rằng đau ốm mà nằm/ Không ai nỡ bỏ chợ rằm tháng ba..." Chợ rằm tháng 3 ngày xưa thực chất là chợ giao lưu vật phẩm, giao lưu trai gái bằng các làn điệu cổ chủ yếu là điệu hò thuốc. Có những cặp trai gái từ các xã  về gặp nhau rồi chợ rằm xong rồi mà sau đó chưa về nhà. Chợ rằm này là nơi tìm hiểu để mà thành lứa, thành đôi nên người ta cũng thường gọi là chợ tình Quy Đạt.”

      Bây giờ, hội rằm tháng 3, không chỉ có người dân ở Minh Hóa mà nhiều người từ Đồng Hới, Tuyên Hóa, Quảng Trạch và du khách khắp nơi cũng tìm về hội rằm, mua bán hàng hóa thổ sản. Năm nay, huyện Minh Hóa còn tổ chức hội thi bắn nỏ, ném xoay, đi cà kheo, đánh bóng chuyền... và biểu diễn các làn điệu dân ca như: điệu hò thuốc, điệu đúm ví và điệu ru con…. Ông Đinh Ngọc Tọa, Trưởng Phòng Văn hóa huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cho biết: “Đối với chợ rằm của Minh Hóa trước đây thông thương đi lại chưa được thuận tiện thì thông qua lễ hội rằm các đôi trai gái se duyên với nhau. Chợ rằm của Minh hóa đi chợ không chỉ để mua sắm mà đi chợ để giao lưu văn hóa văn nghệ rồi gặp gỡ anh em tình bạn hữu.”

      Trải qua thời gian, chợ rằm tháng 3 ở Minh Hóa đã có sự thay đổi ít nhiều nhưng vẫn giữ được nét đẹp văn hóa truyền thống được người dân gìn giữ từ bao đời nay./.