Cóh c’lâng lướt dzung laliêm pr’hay cóh toor k’ruung Hương, pazêng pân đil Thái đhị zr’lụ da ding k’coong Tây Bắc, pân đil Ba Na đhị tỉnh Kon Tum, nghệ nhân acoon cóh Chăm Ninh Thuận, a moó ma nuýh Tà Ôi zr’lụ k’coong cha ngai A Lưới, Thừa Thiên Huế xoọc pa tay k’páih, piêl lanh, t’bọo a rác, taanh n’đoóh a doóh tớt cóh tr’xâu ty truyền thống. Pazêng bhrợ váih râu chr’nắp liêm, pa cắh chr’nắp văn hoá ty đanh âng bh’rợ t’taanh n’đoóh a doóh 3 zr’lụ chr’hoong.

       Tợơ k’coong cha ngai Mai Châu, tỉnh Hoà Bình tước Huế pấh Festival bh’rợ ty đanh, nghệ nhân  Vì Thị Thuận, c’la doanh nghiệp Hoa Ban+ đơơng bấc râu pr’đươi ta bhrợ íh tợơ n’đoóh a doóh liêm, pa cắh chr’nắp văn hoá ty đanh tợơ lang a hay âng đhanuôr Thái bhoóc. Đhị hân luung pr’đươi âng a moó, apêê pr’đươi ta íh tợơ n’đoóh cơnh: a doó, chr’đhung, ví…, pr’họom bấc râu bơơn pa cắh lêy liêm bhlầng. Muy zr’lụ âng đơơng chr’nắp crâng da ding Tây Bắc, pazêng pân đil Thái xập xa nập acoon cóh đay xoọc pa tay k’páih, piêl lanh. Nghệ nhân Vì Thị Thuận đoọng năl: bh’rợ t’taanh âng manuýh Thái bhoóc ơy vêy tợơ đanh c’moo đâu lâng nắc ơy dưr váih muy c’năl văn hoá Thái. P’niên Thái tợơ 6, 7 c’moo nắc ơy bhrợ năl lâng k’pái, lanh, bơơn apêê a mế pa choom íh, taanh. Tước rúh 14, 15 c’moo, bhiệc t’taanh nắc ơy váih liêm buôn. Tợơ tr’pang têy bhriêl ta béch âng manuýh pân đil Thái, râu laliêm pr’hay, ắt tớt zập t’ngay bơơn pa cắh zăng bấc cơnh. Đọong t’váih apêê pr’đươi ta bhrợ tợơ n’đoóh laliêm, ma nuýh pân đil Thái nắc lêy bhrợ bấc c’nặt lalay, nắc tợơp tợơ bhiệc chóh k’páih, băn tằm, priêl lanh, taanh bhai, k’bhum pr’hoọm tước bhiệc cắt íh… A moó Vì Thị Thuận xay moon:“Lang a hay, ma nuýh Thái muy taanh n’đoóh a doóh đoọng đươi dua cóh đong đay a năm. Ha dợ nắc tợơ t’ngay vêy t’mooi du lịch tước Mai Châu nắc a zi pa dưr bh’rợ t’taanh pa câl đoọng t’mooi. Đắh pr’họom, lalăm a hay ma nuýh Thái kiêng pr’họom đơ ang, ha dợ nâu kêi nắc azi bhrợ têng cơnh đơ liêm lalay, glặp lâng mắt lêy, cơnh apêê kiêng. Ha dợ tr’xâu lâng x’xrắ nắc đớc cơnh ty đanh a hay, pa bhlầng nắc íh xrắ a đhắh dzăm cơnh: ruốih, bhoọt, a xếêh, a chim lâng pazêng pô cóh crâng.”

      DoÓ bhrợ k’đháp cơnh apêê Thái Tây Bắc, ha dợ taanh Zèng âng ma nuýh Tà Ôi đhị chr’hoong A Lưới, Thừa Thiên Huế nắc bhrợ váih râu chr’nắp liêm lalay lâng pazêng pô x’rắ pa chăm tợơ cr’liêng a rác. Pazêng a rác k’tứi bơơn pân đil Tà Ôi t’moọt ooy n’đoóh, bhrợ váih cơnh x’xrắ u liêm. Lalăm a hay, bh’rợ taanh Zèng nắc đoọng đươi dua cóh zập pr’ắt tr’mông pa bhrợ ta têng âng đhanuôr zập acoon cóh Tà Ôi, Pa Kô, Pa Hy, Bru-Vân Kiều, Cơ Tu đhị tỉnh Thừa Thiên Huế. Ha dợ nâu kêi, pr’đươi Zèng ơy đơơng pa câl tước apêê thị trường cóh k’tiếc k’ruung lâng bha lang k’tiếc. Đhị zập Festival bh’rợ ty đanh Huế ta bhrợ têng 2 c’moo muy chu, pr’đươi Zèng âng đhanuôr Tà Ôi nắc bơơn apêê pa dưr tr’haanh bhlầng đhị zập g’lúh trình diễn, pa cắh đoọng ha t’mooi cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng cóh bha lang k’tiếc. Taanh Zèng nắc ơy dưr váih muy râu laliêm âng không gian chắp kiêng bh’rợ ty đanh, nắc râu chr’nắp âng bh’rợ truyền thống Huế pa cắh đoọng ha bấc t’mooi. Nghệ nhân Mai Thị Hợp, ma nuýh ting pấh pa cắh taanh Zèng đhị Festival bh’rợ ty đanh Huế 2017 tự hào bhlầng tu pr’đươi Zèng âng đhanuôr Tà Ôi ting t’ngay ting bơơn bấc ngai năl tước:“C’moo 2013, pr’đươi Zèng âng ma nuýh Tà Ôi ơy bơơn ma nuýh bhrợ t’váih đhang xa nập Mỹ Hạnh, pa cắh đoọng ha zập ngai năl tước. Xang đếêc, c’moo 2015 bơơn pa cắh đhị Nhật tước c’moo 2016 nắc pa cắh đhị Pháp. C’la cu bhui har pa bhlầng, doó pân k’đháp zr’nắh, ta luôn pa cắh bh’rợ truyền thống âng acoon cóh zi. Bh’rợ truyền thống taanh Zèng ơy vêy tợơ đanh a hay lâng bơơn pa choom đoọng ha lang t’tun. Tợơ bêl taanh Zèng bơơn ta moon nắc c’cir Văn hoá phi vật thể cấp k’tiếc k’ruung nắc a zi ting mâng loom lấh mơ. A zi nắc năl ghít a đay lêy pa zay lấh mơ dzợ đoọng zư lêy chr’nắp văn hoá acoon cóh đay.”

     Cung âng đơơng chr’nắp văn hoá laliêm âng n’đoóh a doóh 3 zr’lụ chr’hoong, ha dợ chr’nắp lalay âng n’đoóh đhanuôr Chăm đhị tỉnh Ninh Thuận nắc vêy bấc cơnh đắh pr’họom lâng pô x’xrắ. Cóh đếêc, 4 pr’họom ty đanh nắc t’viêng, rớơc, bhoóc lâng pr’họom bha lầng nắc pr’họom bhrôông. Ha dợ cơnh pa chăm cóh n’đoóh âng ma nuýh Chăm nắc doó k’đháp, apêê t’boọ râu j’niêng cr’bưn ma bhuy ma dang, pazêng râu vêy cóh pr’ặt tr’mông âng acoon ma nuýh. Đhị Ninh Thuận, vel Mỹ Nghịêp, thị trấn Phước Dân, chr’hoong Ninh Phước tợơ đanh a hay nắc tr’haanh bhlầng lâng bh’rợ t’taanh n’đoóh a’doóh. Cóh vel, đông n’đoo cung vêy tr’xâu k’ha riêng c’moo. C’moo 1992, nghệ nhân Thuận Thị Trụ bhrợ zr’lụ t’taanh n’đoóh a doóh cóh vel Mỹ Nghịêp, zooi đoọng bh’rợ t’taanh âng manuýh Chăm vêy choom ha dưr . N’đoóh a doóh âng ma nuýh Chăm xoọc tr’nợơp nắc muy đươi dua đhị bhiệc bhan, j’niêng cr’bưn lâng xập zập t’ngay, nâu kêi nắc ơy váih hàng hoá lâng pr’đhang  bhrợ t’váih bấc cơnh, pa câl cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung Nhật Bản, Pháp, Mỹ… Nghệ nhân Thuận Thị Trụ đoọng năl:“T’ping lâng acoon cóh lơơng nắc n’đoóh a doóh âng ma nuýh Chăm vêy bấc cơnh đắh pr’họom. T’ngay a hay cung nắc pr’họom ty đanh a năm, ha dợ cóh t’tun đâu a zi bhrợ bấc râu pr’họom, lâng taanh bhrợ bấc cơnh. Tợơ đếêc nắc n’đoó a doóh âng zi đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung lơơng bấc pa bhlầng. XoỌc đâu, n’đoóh a doóh đhị zr’lụ cu bhrợ têng nắc vêy lấh 300 pr’đhang, pr’họom cung vêy bấc râu, liêm choom đoọng ha bhiệc chớih pay âng ma nuýh đươi dua.”

      Cóh bh’rợ Festival bh’rợ ty đanh Huế 2017, n’đoóh a doóh 3 zr’lụ chr’hoong bơơn déh hơnh. Nâu đoo nắc râu vinh dự bhlầng, tự hào bhlầng, nắc râu laliêm âng đơơng chr’nắp văn hoá ty đanh âng đhanuôr zập acoon cóh Việt Nam./.

ĐẶC SẮC THỔ CẨM TẠI

FESTIVAL NGHỀ TRUYỀN THỐNG HUẾ 2017

Kim Thu VOV

       Đến Cố đô Huế những ngày cuối tháng 4 lịch sử, người dân và du khách vô cùng thích thú chứng kiến nghệ nhân các vùng miền trình diễn nghệ thuật dệt thổ cẩm trong khuôn khổ Festival nghề truyền thống Huế 2017. Trong không gian lãng mạn của phố đi bộ bên bờ sông Hương, những cô gái Thái ở vùng cao Tây Bắc, cô gái Ba Na ở tỉnh Kon Tum, nghệ nhân dân tộc Chăm Ninh Thuận, chị phụ nữ Tà Ôi vùng cao A Lưới, Thừa Thiên Huế cắm cúi xe sợi, quay lanh, kết cườm, dệt thổ cẩm bên khung cửi truyền thống. Tất cả tạo nên một bức tranh rực rỡ sắc màu, thể hiện nét văn hóa truyền thống độc đáo của nghề dệt thổ cẩm 3 miền.

     Từ vùng cao Mai Châu, tỉnh Hòa Bình đến Huế tham dự Festival nghề truyền thống, nghệ nhân Vì Thị Thuận, chủ doanh nghiệp Hoa Ban+ mang theo nhiều sản phẩm thổ cẩm đặc sắc, thể hiện nét văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào Thái Trắng. Tại gian hàng của chị, các sản phẩm thổ cẩm như áo, váy, túi xách, ví…, màu sắc sặc sở được trưng bày đẹp mắt. Trong một không gian đậm chất núi rừng Tây Bắc, những cô gái Thái mặc trang phục truyền thống cặm cụi bên khung dệt, chăm chỉ xe sợi, quay lanh. Nghệ nhân Vì Thị Thuận cho biết: nghề dệt thổ cẩm của người Thái Trắng có từ lâu đời và đã trở thành biểu tượng của văn hóa Thái. Bé gái Thái từ 6, 7 tuổi đã được làm quen với bông, sợi, được mẹ dạy thêu thùa, dệt vải. Đến độ mười bốn, mười lăm, việc dệt vải đã trở nên thành thạo. Qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái, vẻ đẹp thiên nhiên, sinh hoạt hàng ngày được khắc họa sinh động. Để tạo ra được những tấm thổ cẩm đẹp, người phụ nữ Thái phải tiến hành nhiều công đoạn khác nhau, bắt đầu từ việc trồng bông, nuôi tằm, kéo sợi, dệt vải, nhuộm chàm cho đến việc cắt may, thêu thùa...Chị Vì Thị Thuận chia sẻ: “Ngày xưa, người Thái chỉ dệt thổ cẩm để dùng trong gia đình thôi. Nhưng từ ngày có khách du lịch đến với Mai Châu thì chúng tôi phát triển nghề để phục vụ du khách. Về màu sắc, trước đây người Thái chuộng màu sắc sặc sở, nhưng nay chúng tôi có cải biên đi để phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Còn khung dệt và họa tiết thì vẫn truyền thống, chủ yếu là họa tiết các con vật như: voi, khỉ, ngựa, chim và những bông hoa trên rừng.”

        Không cầu kỳ như người Thái Tây Bắc, nhưng nghề dệt Zèng của người Tà Ôi ở huyện vùng cao A Lưới, Thừa Thiên Huế lại làm nên bản sắc độc đáo, riêng biệt bằng những hoa văn trang trí từ hạt cườm. Những hạt cườm nhỏ được người phụ nữ Tà Ôi đưa trực tiếp vào sản phẩm, tạo nên những hình tượng, họa tiết, hoa văn độc đáo, sống động. Trước đây, nghề dệt Zèng chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sản xuất và văn hóa của đồng bào các dân tộc Tà Ôi, Pa Kô, Pa Hy, Bru-Vân Kiều, Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế. Nhưng nay, sản phẩm Zèng không còn bó hẹp trong cộng đồng người bản địa nữa mà đã đến với thị trường trong nước và thế giới. Tại các Festival nghề truyền thống Huế diễn ra 2 năm một lần, sản phẩm Zèng của đồng bào Tà Ôi lại được các nhà thiết kế nổi tiếng đưa vào trình diễn, giới thiệu đến du khách trong và ngoài nước. Dệt Zèng đã trở thành một điểm nhấn đặc biệt của không gian tôn vinh nghề truyền thống, là nét đặc trưng của nghề truyền thống Huế giới thiệu đến du khách. Nghệ nhân Mai Thị Hợp, người tham gia giới thiệu dệt Zèng tại Festival nghề truyền thống Huế 2017 rất tự hào vì sản phẩm Zèng của đồng bào Tà Ôi ngày càng được nhiều người biết đến: “Năm 2013, sản phẩm Zèng của người Tà Ôi đã được nhà thiết kế Minh Hạnh thiết kế, giới thiệu với công chúng. Sau đó, năm 1015 được trình diễn tại Nhật rồi năm 2016 trình diễn tại Pháp. Bản thân tôi rất hạnh phúc, không kể vất vả, khó khăn, luôn cố gắng quảng bá nghề truyền thống của đồng bào mình. Nghề truyền thống dệt Zèng có từ lâu đời và được truyền qua nhiều thế hệ. Sau khi dệt Zèng được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia thì chúng tôi càng tự tin hơn. Chúng tôi ý thức được phải nỗ lực nhiều hơn nữa để giữ gìn văn hóa của dân tộc mình.”

       Cũng mang nét đẹp truyền thống của thổ cẩm 3 miền, nhưng nét riêng của thổ cẩm đồng bào Chăm ở tỉnh Ninh Thuận là sự đa dạng về màu sắc và hoa văn. Trong đó, 4 màu cổ truyền là xanh, vàng, trắng, đen  trên nền đỏ. Còn họa tiết, hoa văn của thổ cẩm Chăm thì thường mộc mạc, không cầu kỳ, chủ yếu là các biểu tượng tâm linh, những hình ảnh gần gũi với cuộc sống con người. Ở Ninh Thuận, làng Mỹ Nghiệp, thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước từ lâu nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm. Trong làng, nhà nào có những chiếc khung dệt hàng trăm năm tuổi. Năm 1992, nghệ nhân Thuận Thị Trụ mở cơ sở dệt thổ cẩm tại làng Mỹ Nghiệp, giúp nghề dệt thổ cẩm của người Chăm có cơ hội phục hồi và phát triển. Sản phẩm thổ cẩm của đồng bào Chăm ban đầu chỉ dùng trong các nghi lễ, phong tục truyền thống và sinh hoạt hằng ngày, nay đã trở thành hàng hóa với mẫu mã phong phú, đa dạng tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang Nhật Bản, Pháp, Mỹ…Nghệ nhân Thuận Thị Trụ cho biết: “So với các dân tộc khác thì thổ cẩm của người Chăm đa dạng về màu sắc. Ngày xưa cũng chỉ màu sắc truyền thống thôi, nhưng sau này chúng tôi đa dạng màu sắc và đa dạng sản phẩm. Từ đó thổ cẩm của mình đi ra nước ngoài rất nhiều. Hiện nay, thổ cẩm ở cơ sở của tôi có hơn 300 mẫu mã các loại, cách phối màu, hoa văn cũng đa dạng, đáp ứng thị hiếu khách hàng.”

       Trong không gian của Festival nghề truyền thống Huế 2017, thổ cẩm 3 miền đã được tôn vinh. Đây là niềm vinh dự, tự hào, là nét đẹp mang bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc Việt Nam./.