J’niêng cr’bưn n’nâu pa têết đh’rứah lâng rau rơơm kiêng vêy đợ rau pr’đoọng bấc pa bhlâng ha pr’ắt tr’mông âng pr’loong đong t’mêê, âng a nhi díc điêl. Tu cơnh đêếc, tước nâu cơy, j’niêng cr’bưn n’nâu nắc dzợ vêy ta zư đớc, bhrợ têng bấc cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh n’nâu.

     J’niêng cr’bưn xay moon k’conh k’căn băn a đay cóh muy rau a coon cóh nắc vêy đợ rau la lay, bh’rợ xay bhrợ la lay. Lâng manuýh Sán Chỉ đhị chr’hoong Bình Liêu, díc điêl bêl k’nặ tr’pay nắc chêếc manuýh bhrợ k’conh k’căn băn zazum mị díc điêl. Ha dang cơnh l’lăm ahay, ting cơnh j’niêng cr’bưn, nắc manuýh xay moon k’conh k’căn băn nắc manuýh cóh bhươl cr’noon, mr’đoo chr’val lâng mr’đoo manuýh acoon cóh nắc nâu cơy vêy ta bhrợ t’bhứah lấh cóh bh’rợ xay moon cóh apêê acoon cóh n’lơơng lâng doọ xay moon ch’ngai đăn. Tơợ j’niêng cr’bưn n’nâu apêê đoo đớc đợ rau cr’noọ cr’niêng anhi díc điêl t’mêê lum bấc rau liêm buôn, pr’đoọng cóh pr’ắt tr’mông pr’loọng đong t’mêê. T’coóh bhươl Sần A Tàu 87 c’moo xay moon: “Ting cơnh j’niêng cr’bưn âng đhanuôr Sán Chỉ nắc bêl xay moon k’conh k’căn nắc vêy p’xoọng k’conh k’căn, đhi boo bấc lấh mơ, vêy cơnh đêếc nắc vêy bơơn liêm buôn cóh bh’rợ bhrợ cha, tr’đăn lâng đhi noo bấc lấh mơ. Pazêng bh’rợ tr’zúp tr’zooi nắc bấc lấh mơ, cóh t’tun bêl bơơn đớp xa nay n’nâu nắc công xay moon đợ rau j’niêng cr’bưn, bấc ngai lêy nắc mamông k’rơ.”

     Đợ bh’rợ đoọng xay moon k’conh k’căn băn công doọ lấh zr’nắh k’đháp, manuýh Sán Chỉ lêy nắc đoo nắc cơnh pleng k’tiếc pazum. C’la đong lêy pay t’ngay liêm, xang n’nắc đớc ooy r’piing p’bhuốih muy chom đác ơy đớc a ngon chỉ cóh boóp chom đác, xang n’nắc nắc ắt đương. Manuýh hân đoo mót ooy đong nắc manuýh n’nắc vêy ta xay moon k’conh k’căn băn âng a nhi díc điêl k’nặ tr’pay. Cóh pr’ắt tr’mông t’mêê nâu cơy, bấc pr’loọng đong nắc lêy pay xay moon k’conh k’căn băn lâng bh’rợ lêy pay đợ t’ngay liêm, k’dua manuýh vêy a bhô xay moon c’lâng lướt, ha dang lướt mơ 360 pr’dzang lum ngai nắc manuýh n’nắc nắc k’conh k’căn băn. Ha dang ng’lum manuýh tr’nơớp dzợ u p’niên nắc apêê k’dua k’conh k’căn a đoo n’nắc bhrợ k’conh k’căn băn đoọng ha đay. Xang n’nắc bơr tơợ pr’loọng đong xay moon đợ t’ngay đoọng đơơng âng pazêng rau pr’đươi đoọng bhrợ têng bh’rợ xay moon k’conh k’căn băn đoọng ha anhi díc điêl k’nặ tr’pay. Tước t’ngay ng’bhrợ, ađoo k’coon pân juýh lâng k’coon pân đil đơơng âng 20kg lêệ, 40 bêệ bánh chưng lâng 1 p’nong a tứch, đơơng âng đong âng manuýh vêy ta xay moon nắc bhrợ k’conh k’căn băn. Xang bêl đớp pazêng rau đơơng âng n’nắc, k’conh k’căn băn nắc cher đoọng ha 2 cha nắc k’coon muy cha nắc muy bêê chr’miết bạc. Pr’loọng đong pân juýh lâng pân đil đơơng a ọc, lêệ lâng r’véh tước ooy đong âng ađoo k’conh k’căn băn bhrợ chr’na đha nắh, k’dua apêê pr’zớc bơr tước ting cha đắh.

     Bhui har bêl ơy đh’rứah lâng pr’loọng đong, bhúh xoọng bhrợ têng bhiệc bhan ha đay cóh tr’nơớp tuần bêl đêếc ahay, xay moon ooy j’niêng cr’bưn xay moon k’conh k’căn băn nắc âng nhi díc điêl t’mêê bhrợ têng, a noo Trần Văn Dảu, ắt cóh cr’noon Lục Ngù, chr’val Húc Động, chr’hoong Bình Liêu prá: “Ting bhrợ têng j’niêng cr’bưn xay moon k’conh k’căn băn acu lêy bhui har pa bhlâng, tu nắc vêy p’xoọng k’conh k’căn zazum, ting pấh ooy bhiệc bhan âng zi, tơợ ahay tước nâu cơy j’niêng cr’bưn n’nâu nắc crêê lâng xa nay bh’rợ âng đhanuôr Sán Chỉ, tơợt lang nắc j’niêng cr’bưn, nắc rau la liêm chr’nắp âng đhanuôr Sán Chỉ. Xay moon k’conh k’căn băn chrooi đoọng p’xoọng ha pr’loọng đong nắc vêy bấc manuýh lấh mơ, nắc đhị za nươr âng tinh thần. Acu lêy bhui har pa bhlâng.”

     Xang bêl xay moon k’conh k’căn băn, bhlưa apêê đoo nắc vêy pr’ắt tr’mông tr’đăn lấh mơ, ắt tr’đăn nắc cắh muy bhlưa k’coon lâng k’conh k’căn băn ting n’nắc nắc dzợ lâng bơr pr’loọng đong. Bêl vêy bhiệc bhan, tết, cắh cậ vêy bh’rợ tr’nêng chr’nắp, apêê đoo lứch cr’dua tước ooy đong cha ớh, cha cha, a ộm, xay p’cắh rau ắt tr’đăn, đoàn kết. t’coóh La Văn Lộc, phó Chủ tịch chr’val Húc Động, chr’hoong Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh prá: “Tơợ đanh ặ, đhanuôr Sán Chỉ nắc đoàn kết pa bhlâng, ha dzợ ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manuýh Sán Chỉ nắc muy cha nắc bơơn k’díc, bơơn k’điêl nắc lướt xay moon ngai k’conh k’căn băn âng đay. Rau chr’nắp pr’hay âng acoon cóh n’nâu nắc ng’zư đớc, cắh choom lơi cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Sán Chỉ.”

     Nắc tu bh’rợ xay bhrợ rau zr’ziêng cóh tô bhúh n’nâu âng đhanuôr Sán Chỉ nắc bhrợ ha apêê đoo tr’đăn lấh mơ, tr’zúp tr’zooi, đh’rứah z’lấh zr’nắh k’đháp cóh pr’ắt tr’mông. Nâu cơy, j’niêng cr’bưn xay moon k’conh k’căn băn nắc dzợ zư đớc đợ rau văn hoá ty đanh la lay, xay p’cắh rau chr’nắp gít pa bhlâng, xay p’cắh tinh thần đoàn kết, chrooi đoọng zư nhâm mâng lâng pa dưr đợ rau chr’nắp cóh văn hoá ty đanh âng đhanuôr./.

ĐỘC ĐÁO TỤC NHẬN BỐ MẸ NUÔI CỦA NGƯỜI SÁN CHỈ

     Từ bao đời nay, dân tộc Sán Chỉ sinh sống trên địa bàn huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh vẫn giữ tục nhận bố mẹ nuôi chung cho cả vợ và chồng trước khi kết hôn. Tục lệ này gắn liền với hi vọng đem “may mắn lớn”cho cuộc sống gia đình mới của đôi vợ chồng. Cho đến nay, phong tục này vẫn được duy trì, phổ biến rộng rãi trong lối sống của đồng bào dân tộc này.

     Tục nhận bố mẹ nuôi ở mỗi dân tộc có quan niệm, cách thức và những nghi lễ khác nhau. Với người Sán Chỉ ở huyện Bình Liêu, vợ chồng trước khi kết hôn phải tìm người nhận làm bố mẹ nuôi chung cho cả hai vợ chồng.  Nếu như trước kia theo tục lệ nhất thiết phải nhận bố mẹ nuôi là người cùng làng, cùng xã và cùng dân tộc thì ngày nay được mở rộng hơn trong việc nhận ở các dân tộc khác và không kể khoảng cách xa gần. Thông qua tục lệ này họ gửi gắm niềm tin tân lang tân nương gặp nhiều thuận lợi, may mắn cho cuộc sống gia đình mới. Già làng Sần A Tàu 87 tuổi chia sẻ: “Theo phong tục của người dân tộc Sán Chỉ thì khi nhận bố mẹ nhận sẽ được nhận thêm bố mẹ, anh em nhiều thì nó mới tiếp tục dễ làm ăn, gần gũi với anh em nhiều hơn. Các công việc giúp đỡ lẫn nhau nhiều hơn, về sau nhận cái này cũng mang phong tục tập quán, nhiều người thấy khỏe mạnh”.

    Thủ tục nhận bố mẹ nuôi cũng khá đơn giản, người Sán Chỉ xem đó như duyên trời đặt. Gia chủ chọn ngày tốt rồi đặt lên bàn thờ bát nước đầy đã vê sợi chỉ  lên miệng bát  rồi kiên nhẫn ngồi chờ. Người đầu tiên bước lên trên sàn nhà - vị khách vô tình đến sẽ là bố mẹ nuôi của đôi vợ chồng sắp cưới. Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nhiều gia đình lại tìm cách chọn bố mẹ nuôi bằng hình thức chọn ngày tốt nhờ thầy cúng chỉ hướng, hễ đi 360 bước gặp bất cứ ai thì người đó sẽ là bố mẹ nuôi. Nếu người gặp đầu tiên còn quá trẻ tuổi thì họ sẽ nhờ bố mẹ của người đó làm bố mẹ nuôi cho mình. Sau đó hai bên gia đình sẽ hẹn ngày mang lễ vật sang để vái nhận làm bố mẹ nuôi cho đôi vợ chồng sắp cưới. Đến ngày làm lễ, người con trai và con gái sẽ mang 20 kg thịt, 40 cái bánh chưng và 1 con gà đem đến nhận nhà đã chọn nhận bố mẹ. Sau khi nhận lễ, bố mẹ nhận sẽ tặng lại 2 con mỗi người một chiếc nhẫn bạc. Nhà trai và gái mang lợn, thịt và rau sang nhà bố mẹ nuôi tổ chức liên hoan mời bạn bè cả hai bên.

    Hào hứng khi vừa cùng gia đình, họ hàng tổ chức lễ cưới của mình vào đầu tuần trước, nhắc về tục nhận cha mẹ nuôi mà hai vợ chồng vừa trải qua, anh Trần Văn Dảu, thôn Lục Ngù, xã Húc Động, huyện Bình Liêu, chia sẻ: “Tham gia tục lệ nhận bố mẹ nuôi tôi cảm thấy rất vui mừng vì đã có thêm bố mẹ chung vui dự cùng đám cưới. từ xưa đến nay tục lệ này vẫn phù hợp với dân tộc Sán Chỉ, mãi mãi vẫn là phong tục, là nét đẹp của người Sán Chỉ. Nhận cha mẹ nuôi góp thêm cho gia đình có nhiều người hơn, tinh thần là chỗ dựa của tinh thần. Tôi cảm thấy rất hạnh phúc và vui”.

     Sau khi nhận được cha mẹ nuôi, giữa họ có mối quan hệ rất mật thiết, gắn bó không chỉ giữa con nuôi với cha mẹ nuôi mà còn với cả hai gia đình. Vào các dịp lễ tết hay có công việc quan trọng, họ đều mời nhau đến nhà chơi, ăn cơm, uống rượu thể hiện tình cảm gắn bó, đoàn kết. Ông La Văn Lộc, phó Chủ tịch xã Húc Động, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh, cho biết: “Từ lâu đời, dân tộc Sán Chỉ rất đoàn kết mà theo tục của người Sán Chỉ thì mỗi người lấy chồng hay lấy vợ thì phải đi nhận bố mẹ nhận. bản sắc dân tộc này sẽ phải lưu giữ, không bao giờ bỏ được trong tinh thần của người Sán Chỉ”.

     Chính việc xây dựng mối quan hệ họ hàng này của người Sán Chỉ giúp cho họ gắn kết, đùm bọc nhau, cùng nhau vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Ngày nay, tục nhận cha mẹ nuôi vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống đặc trưng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần đoàn kết, góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng./.