K’nặ muy ha riêng héc ta crâng phòng hộ cóh chr’hoong Tuyên Hoá, tỉnh Quảng Bình crêê ta tal bấc pa bhlâng. Tước bêl đhanuôr xay moon, cơ quan chức năng lướt ch’mêết lêy, bơơn lêy crâng crêê ta tal bấc pa bhlâng nắc chính quyền vel đong vêy xay moon nắc tu cắh lấh liêm choom cóh bh’rợ k’đhơợng lêy lâng zư lêy crâng. CTV Thanh Tuấn xay truíh:

 Xang lấh 2 tiếng đồng hồ lướt dzung, truíh tọm đác Bà Đà zr’nắh k’đháp, azi vêy tước đhị crâng crêê ta tal, lêy ghít đợ da ding cắh vêy n’loong n’cuông, đợ n’loong ga mắc lấh 30cm crêê ta col c’lâm bấc pa bhlâng. Tơợ bha đưn da ding Bà Đà, buôn pa bhlâng ch’lang lêy bấc ơl da ding k’coong đhị lơơng crêê ta tal ta óch. Đh’rứah lâng t’nơơm n’loong ga mắc nắc ta chóh t’nơơm keo âng đhanuôr. Crâng g’mrâng Bà Đà bhứah k’ha riêng hecta, vêy pr’đươi zâl túh bhlong cóh hân noo đhí boo tước. Lấh muy c’moo ahay, k’dâng 100 hecta crâng g’mrâng đhị zr’lụ zư lêy âng chr’val Mai Hoá nắc crêê đhanuôr tal đoọng xăl chóh crâng pa bhrợ. T’coóh Thái Văn An, muy cha nắc đhanuôr vel đong xay moon, apêê đoo tr’zeng tal óch crâng g’mrâng đoọng pay k’tiếc:

Crêê bhlâng nắc vêy bh’rợ zâl cha groong bêl apêê đoo lơi a chị a níah đhị crâng. Tước bêl apêê ơy tal xang bấc ặ nắc ha dzợ chính quyền công cắh vêy bh’rợ zâl cha groong. Apêê đoo óch xang chóh xang, tước bêl đhí boo túh bhlong dưr váih nắc bhrợ t’váih rau bil hư bấc pa bhlâng ha đhanuôr. Đhanuôr công ơy ta đang moon xay bhrợ cơnh đâu, cơnh tốh nắc kiểm lâm lâng chr’hoong công cắh ơy choom xay bhrợ xa nay bh’rợ hân đoo.

Bấc ngai k’rang, crâng g’mrâng crêê ta tal, đhr’năng âng boo túh nắc ga mắc pa bhlâng, bhrợ rau cắh liêm crêê ooy pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh đâu. Dzợ ng’hay dưr váih đh’rứah bơr chu túh cóh c’moo 2016 bhrợ ha k’r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr cóh chr’val Mai Hoá, Ngư Hoá, Cánh Hoá lâng apêê chr’val truíh k’ruung Trổ, k’ruung Gianh nắc dưr xó ắt ooy p’bhung đong. Tơợ bh’rợ chêếc n’năl, đợ apêê tal pa hư crâng Bà Đà nắc lứch pr’loọng đong k’van cóh vel đong. Apêê đoo vặ máy móc, manuýh pa bhrợ bhrợ têng c’lâng lướt ooy crâng g’mrâng. T’coóh Nguyễn Văn Lung, muy cha nắc đhanuôr vel đong xay moon, apêê tal óch crâng nắc pay đợ n’loong ga mắc chô đơơng ooy xuôi đoọng pa câl, ha dzợ đợ n’loong t’tứi nắc bhrợ g’roong zư lêy bhươn keo:

Cóh m’pâng crâng g’mrâng cắh choom ng’tal nắc apêê đoo ma mót tal bhrợ, cắh vêy trách nhiệm rau rí, cóh crâng vêy n’loong táu, sến, dổi… bấc rau n’loong chr’nắp n’lơơng. Tu cơnh đêếc bhrợ rau cắh liêm crêê ooy môi trường, bhrợ t’váih túh bhlong, túh bhlong pa hư bhươn, đong xang n’loong n’cuông truíh k’ruung.

Xang bêl bơơn xơơng apêê xay moon 100 hecta crâng g’mrâng cóh chr’hoong Tuyên Hoá crêê ta tal, apêê liên ngành âng tỉnh Quảng Bình pazêng Chi cục kiểm lâm, Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh lâng t’coóh xa nay chr’hoong Tuyên Hoá ơy tước ch’mêết lêy. T’coóh Trần Văn Giáo, Chủ tịch UBND chr’val Mai Hoá, chr’hoong Tuyên Hoá xay moon, crâng crêê ta tal nắc tu bh’rợ k’đhơợng lêy căh sliêm choom, cắh vêy trách nhiệm cóh bh’rợ zư lêy crâng:

Cơ quan chức năng âng vel đong k’đhơợng lêy cắh crêê cơnh, c’bhúh n’lất n’mốp ton đươi nâu đoo đoọng mót tal. Nâu đoo nắc zr’lụ âng Bà Đà lướt zr’nắh k’đháp, tơợ c’lâng Mai Ngư mót ooy đâu lấh 10 km, nắc bh’rợ lướt ch’mêết lêy âng lực lượng chức năng lâng âng chr’val công lum zr’nắh k’đháp.

Ha dzợ t’coóh Cao Xuân Tín, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tuyên Hoá, tỉnh Quảng Bình xay moon, bh’rợ k’đhơợng lêy đhăm ga mắc nắc k’đháp doọ váih rau cắh liêm. Xang bêl crâng Bà Đà crêê ta tal, t’coóh xa nay chr’hoong ơy xay moon rơợng griing ha Chủ tịch chr’val Mai Hoá lâng đơn vị kiểm lâm cóh zr’lụ tu cắh vêy trách nhiệm:

Ng’moon moon zazum ooy xa nay bh’rợ nắc vêy đợ rau n’lất âng đay, nâu cơy Chi cục kiểm lâm tỉnh lâng t’coóh xa nay chr’hoong nắc p’too moon chr’val bhrợ bhr’lậ rau n’lất n’nắc. Xang n’nắc pay pa chô tơợ apêê pr’loọng đong bhrợ lất, cắh đoọng chóh keo dzợ, k’dua chóh rau chr’nóh âng zr’lụ đêếc, nắc t’nơơm n’loong chr’nắp âng crâng k’coong.

Đhanuôr vel đong mốp loom bêl k’ha riêng hecta crâng g’mrâng crêê ta tal. Xa nay xay moon âng zập ngai nắc rơơm kiêng ngành chức năng xay bhrợ ghít vêy cơnh vêy bh’rợ đương zúp zooi, p’lơớp ha bh’rợ tal pa hư crâng Bà Đà doọ./.

RỪNG PHÒNG HỘ Ở QUẢNG BÌNH BỊ BĂM NÁT

        Gần một trăm héc ta rừng phòng hộ ở huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình bị tàn phá không thương tiếc. Thế nhưng chỉ đến khi dư luận lên tiếng, cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện rừng bị phá nham nhở thì chính quyền địa phương mới thừa nhận đã buông lỏng công tác quản lý và bảo vệ rừng. CTV Thanh Tuấn  phản ánh: 

Sau hơn 2 tiếng đồng hộ lội bộ, men theo con suối Bà Đà hiểm trở, chúng tôi có mặt tại khoảng rừng bị phá, tận mắt chứng những mảng đồi bị cạo trọc, những cây gỗ đường kính trên 30cm bị đốn hạ nằm la liệt. Từ đỉnh núi Bà Đà, dễ dàng nhìn thấy hàng loạt quả đồi khác cũng bị đốt cháy nham nhở. Bên cạnh những khúc gỗ lớn mọc lên những cây keo do người dân tự trồng. Rừng phòng hộ Bà Đà rộng cả trăm héc ta, có tác dụng ngăn lũ lụt mỗi mùa mưa bão đến. Hơn một năm qua, khoảng 100 héc ta rừng phòng hộ thuộc địa bàn quản lý của xã Mai Hóa đã bị người dân chặt phá để chuyển đổi qua rừng sản xuất. Ông Thái Văn An, một người dân địa phương cho biết, người ta tranh nhau đốt phá rừng phòng hộ để giành đất:

        Đáng lẽ phải có ngăn cản trước khi họ bỏ cây rựa xuống giữa rừng. Đến khi họ phát xong tùm lum ra rồi chính quyền không có một ngăn cản. Họ đốt họ trồng hết, đến khi bão lũ nó về thì người dân ảnh hưởng ghê gớm. Dân cũng có đề nghị chỗ này chỗ khác nhưng kiểm lâm và huyện không giải quyết được vấn đề gì.

        Nhiều người lo ngại, rừng đầu nguồn bị chặt hạ, mức độ của mưa lũ sẽ trở nên kinh hoàng hơn, đe dọa đến cuộc sống của người dân nơi đây. Còn nhớ cơn lũ kép xảy ra vào năm 2016 khiến hàng ngàn hộ dân ở xã Mai Hóa, Ngư Hóa, Cảnh Hóa và các xã dọc theo sông Trổ, sông Gianh phải đu bám trên nóc nhà chờ lũ rút.  Qua tìm hiểu mới hay rằng, những người phá rừng Bà Đà đều là hộ khá giả ở địa phương. Họ ngang nhiên thuê máy móc, nhân công mở hẳn một con đường dẫn vào rừng phòng hộ. Ông Nguyễn Văn Lung, một người dân địa phương cho biết, các đối tượng đốt rừng lấy những khúc gỗ lớn mang về xuôi tiêu thụ, còn những cây gỗ nhỏ thì đem dựng hàng rào bảo vệ vườn keo trồng:
        Giữa các rừng cấm mà dân cứ vô làm tự do, không có trách nhiệm chi cả, trong rừng có gỗ táu, lim, sến, dổi, vàng tim... nhiều loại cây có giá trị khác. Cho nên ảnh hưởng đến môi trường, ảnh hưởng đến bão lũ, bão lụt tàn sát nương vườn, nhà cửa cây cối dọc bờ sông.
        Sau khi nhận thông tin 100 héc ta rừng phòng hộ ở huyện Tuyên Hóa bị tàn phá, Đoàn liên ngành của tỉnh Quảng Bình gồm Chi cục kiểm lâm, Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh và lãnh đạo huyện Tuyên Hóa đã xuống hiện trường kiểm tra. Ông Trần Văn Giáo, Chủ tịch UBND xã Mai Hóa, huyện Tuyên Hóa thừa nhận, rừng bị phá do chính buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm trong công tác bảo vệ rừng:
        Cơ quan chức năng của địa phương quản lý không chặt chẽ, các đối tượng lợi dụng sơ hở để họ vào phá. Đây là địa bàn (Bà Đà) hiểm trở, từ đường Mai Ngư vào cách xã hơn 10 cây số nên công việc tuần tra của lực lượng chức năng và của xã gặp khó khăn.
        Còn ông Cao Xuân Tín, Phó Chủ tịch UBND huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình cho rằng, việc quản lý diện tích lớn nên khó tránh khỏi sai sót. Sau khi rừng Bà Đà bị phá, lãnh đạo huyện đã phê bình nghiêm khắc Chủ tịch xã Mai Hóa và đơn vị kiểm lâm địa bàn vì thiếu trách nhiệm:

        Nói chung về nguyên tắc dưới một góc độ nào đó thì mình sai, bây giờ Chi cục kiểm lâm tỉnh và lãnh đạo huyện sẽ chỉ đạo xã xử lý cái sai đó. Sau đó các hộ làm sai thu hồi lại, chừ không cho trồng keo nữa, bắt trồng các cây bản địa, tức là cây giẻ, cây lim sến táu chi đó.
        Người dân địa phương bức xúc khi cả trăm héc ta ừng phòng hộ bị băm nát. Dư luận mong muốn ngành chức năng vào cuộc làm rõ liệu có hay không việc bao che, dung túng cho hành vi phá rừng Bà Đà./.