T’ngay 10/10/1954, apêê quân chiến thắng chô k’đhơợng lêy thủ đô thị rau bhui har, hơnh déh âng lấh bơr zệt bhan đhanuôr. 62 c’moo ơy nắc đợ cr’noọ ooy bh’rợ zâl arọp a bhuy cóh Hà Nội lâng cóh t’ngay giải phóng Thủ đô nắc dzợ ắt đhậu cóh a cọ a búc âng đợ manuýh bơơn ắt mamông, bơơn zâl arọp a bhuy cóh c’xêê c’moo lịch sử n’nâu. Haanh déh 62 c’moo t’ngay giải phóng Thủ đô, phóng viên Đài P’rá Việt Nam xay truíh đợ xa nay âng manuýh lính cóh apêê quân chô k’đhơợng lêy Thủ đô cóh c’xêê c’moo n’nắc ahay.

     Cóh pazêng t’ngay tơớp tước hân noo c’lọt Hà Nội, azi tước lum lêy t’coóh Phạm Gia Đốc, 92 c’moo, Đội trưởng công an tr’nơớp âng Hà Nội, nắc âng Sở công an Bắc Bộ. T’coóh Đốc xay moon, t’ngay 10/10/1954 t’mêê chô k’đhơợng lêy Thủ đô nắc a đoo lâng apêê đồng đội nắc ơy ta k’dua chô ooy Hà Nội tơợ t’ngay 6 lâng bh’rợ zư lêy t’ngay chô k’đhơợng lêy Thủ đô nắc choom liêm crêê, zư rau têêm ngăn âng thành phố. Zập ngai, zập pr’loọng đong nắc lứch prá xay ooy t’ngay chiến thắng lâng tông íh cờ bhrôông x’menh rơợc, băng – rôn, đợ rau p’rá xa nay đoọng đương t’ngay bơơn pay pa chô. Apêê chiến sỹ công an công bhui har pa bhlâng, bơơn xơợng đợ t’ngay chiến thắng nắc tước đăn, hân đhơ cơnh đêếc nắc dzợ đớc cóh loom luônh đoọng zư nhâm mâng rau liêm crêê ha đhanuôr Hà Nội. T’coóh Phạm Gia Đốc hay cớ: “Azi vêy trách nhiệm zư lêy 5 apêê quân chô ooy thành phố, nắc nhâm mâng rau têêm ngăn cóh m’pâng. Ta đang moon đhanuôr ra văng íh cờ, khẩu hiệu n’lơớp cóh đong… cóh đong máy nắc ta đang moon công zâl cha groong, cắh đoọng a rọp đơơng âng tài liệu ooy lơơng. Lâng c’bhúh gián điệp, nắc k’rang k’pân kiêng ta bơơn xó ooy lơơng. Muy bơr c’bhúh n’lất n’mốp tước t’ngay giải phóng xang ahêê nắc chêếc lêy coóp đợ c’bhúh n’lất n’mốp n’nắc.”

     Ting cơnh xa nay âng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, t’ngay 8/10/1954 Tiểu đoàn Bình Ca chô ooy Hà Nội bhrợ têng bh’rợ pay k’đhơợng lêy. Nắc lâng đợ vũ khí cắh lấh ga mắc nắc apêê đoo xay bhrợ đợ rau bh’rợ chr’nắp pa bhlâng, nắc chô pay đợ rau pazao đhị zr’lụ ắt âng arọp Pháp, zư lêy đhanuôr, zư nhâm mâng pr’ắt tr’mông cơnh c’xu âng Thủ đô đương hơnh déh quân ga mắc chô. Lâng apêê chiến sxy Tiểu đoàn Bình Ca, bh’rợ n’nắc hân đhơ zr’nắh k’đháp, hân đhơ vêy cơnh choom chêết bil nắc công t’bhlâng bhrợ têng liêm xang. Đại tá Lê Duy Tư, bêl ahay nắc chiến sỹ Tiểu đoàn Bình Ca hay cớ: ađoo nắc 1 cóh 5 đhi noo vêy bh’rợ chô k’đhơợng lêy Toà án tối cao, cóh pazêng t’ngay zr’nắh k’đháp zư lêy cr’van đhị đâu, ắt lâng đhr’năng choom chêết bil: “Chô k’đhơợng lêy ngoọ doọ lấh zr’nắh k’đháp nắc arọp dzợ cóh đêếc nắc ahêê lướt mót ooy apêê đoo nắc k’đháp pa bhlâng. Pazêng bh’rợ n’nắc nắc lứch ma xay bhrợ la lay. Rau đêếc nắc rau zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Nắc tu đợ rau zr’nắh k’đháp n’nắc nắc azi đơớh hân xay bhrợ bh’rợ tr’nêng, đoọng đhi noo tước k’đhơợng lêy đhị zr’lụ bha lâng. Nắc tơợ đong ắt pa dứah manuýh đh’réh cr’ăy Luân Thuỷ tước ooy pazêng zr’lụ nắc azi vêy cơnh crêê ta lêệng c’chêết, cắh cậ ta coóp. Cơnh đêếc, bhrợ ha zi ta luôn rơợt, vêy ta đoọng ộm đác cắh cậ ta đoọng rau lơơng nắc azi cắh đớp.”

     Ra diu t’ngay 10/10/1954, đợ manuýh lính Pháp cóh x’rịa công lướt chô truíh zung Long Biên, xang 48 tiếng đồng hồ prá xay lâng arọp Pháp, Tiểu đoàn Bình Ca ơy bhrợ têng liêm xang bh’rợ tr’nêng. 35 zr’lụ bha lâng nắc vêy ta zư lêy liêm crêê, nhâm mâng pr’ắt tr’mông đhanuôr nắc têêm ngăn. Cóh apêê quân chô k’đhơợng lêy, vêy bấc chiến sỹ âng Trung đoàn Thủ đô nắc n’niên lâng pậ bành đhị Hà Nội, tu cơnh đêếc cóh t’ngay chô k’đhơợng lêy nắc chô ooy vel đong âng đay. Đại tá Nguyễn Trọng Hàm, bêl ahay nắc chiến sỹ Trung đoàn Thủ đô nâu cơy 96 c’moo xay moon: xang 9 c’moo ắt zâl arọp a bhuy, cắh bơơn xơơng pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong, t’ngay chô k’đhơợng lêy Thủ đô nắc ađoo bơơn lêy k’conh k’căn đay, đhi noo đay. N’niên lâng dưr pậ bành cóh phố Phùng Hưng, Hà Nội bêl cắh ơy ting Trung đoàn Thủ đô, a đoo nắc manuýh zư lêy thành phố, công nhân cóh phố Hàng Thiếc. Ađoo đh’rứah lâng đồng đội trực tiếp ting zâl arọp cóh 60 t’ngay ha dum đoọng zư lêy cơ quan k’đhơợng xay bh’rợ zâl arọp a bhuy chô ooy chiến khu, bấc đồng đội âng đoo lấh chêết bil. T’coóh Nguyễn Trọng Hàm công nắc manuýh bơơn lêy rau chr’nắp âng lịch sử bêl arọp Pháp x’rịa glúh tơợ Hà Nội: “Xang bêl đợ lính Pháp x’rịa glúh lướt cóh zung Long Biên, Hà Nội nắc dưr bhui har, đhanuôr ma loọng p’loọng đong, cờ, pô khẩu hiệu, pazêng rau đêếc nắc bhrợ t’váih rau bhui har chiến thắng, xoọc đêếc đhanuôr chêếc xay bhrợ cơnh ooy đoọng bơơn lêy muy thu đô la liêm pr’hay, thủ đô vêy ta giải phóng nắc đhanuôr bhrợ c’la. Cóh ra diu t’ngay 10, bộ đội lướt tước ooy đhanuôr tước đêếc, pazêng bộ đội lâng đhanuôr Hà Nội chô ooy tang t’nơơl cờ đoọng chào cờ.”

     62 c’moo ơy, cr’noọ chr’nắp ga mắc ooy rau bhui har t’ngay giải phóng Thủ đô nắc dzợ gít cóh cr’noọ âng apêê bêl ahay bơơn lêy n’năl lịch sử n’nắc. Cr’noọ ooy t’ngay giải phóng nắc bêl đoọng zập cha nắc đhanuôr Hà Nội lêy cớ rau chrooi đoọng hân đhơ k’tứi m’bứi âng đay đoọng ha bh’rợ dưr váih âng thành phố, đoọng đợ cr’noọ chr’nắp pr’hay âng lang ahay nắc tơợt lang nắc pr’đươi nhâm mâng cóh c’lâng bhrợ pa dưr lâng rau dưr váih âng Thủ đô k’r’bhâu c’moo văn hiến./.

KÝ ỨC CỦA NHỮNG CHIÊN SĨ VỀ

 TIẾP QUẢN THỦ ĐÔ TRƯỚC NGÀY GIẢI PHÓNG

     Ngày 10/10/1954, đoàn quân chiến thắng trở về tiếp quản thủ đô trong sự hân hoan, chào đón của hơn hai mươi vạn đồng bào. 62 năm đã trôi qua nhưng kí ức về cuộc chiến đấu với địch giữa lòng Hà Nội và ngày giải phóng Thủ đô vẫn in sâu trong tâm trí những con người được sống, được chiến đấu trong thời khắc lịch sử này. Kỷ niệm 62 năm ngày giải phóng Thủ đô, phóng viên Đài TNVN ghi lại câu chuyện của những người lính trong đoàn quân tiếp quản Thủ đô năm đó.  

      Những ngày chớm thu Hà Nội, chúng tôi đến thăm ông Phạm Gia Đốc, 92 tuổi, Đội trưởng công an đầu tiên của Hà Nội, thuộc Sở công an Bắc Bộ. Ông Đốc cho biết, ngày 10/10/1954 mới tiếp quản Thủ đô nhưng ông và các đồng đội đã được phái về Hà Nội từ ngày mùng 6 với nhiệm vụ bảo vệ ngày tiếp quản Thủ đô được an toàn, giữ gìn an ninh của thành phố.  Người người nhà nhà bàn tán về ngày chiến thắng và bí mật may cờ đỏ sao vàng, băng - rôn, khẩu hiệu chờ ngày toàn thắng. Các chiến sỹ công an cũng rất vui mừng, cảm nhận ngày chiến thắng đến rất gần nhưng vẫn "nén" trong lòng để bảo đảm an toàn cho nhân dân Hà Nội. Ông Phạm Gia Đốc nhớ lại: “Chúng tôi có trách nhiệm bảo vệ 5 đoàn quân tiến vào thành phố, phải đảm bảo an ninh ở bên trong. Vận động nhân dân chuẩn bị may cờ, khẩu hiệu bí mật ở trong nhà…ở nhà máy thì vận động công nhân đấu tranh phải giữ gìn, không cho tụi nó mang tài liệu đi. Với bọn gián điệp, cuống lên chỉ muốn tìm đường chuồn. Một số cài lại đến ngày giải phóng xong chúng ta tìm bắt được những tên ác ôn đó.”

     Theo mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ngày 8/10/1954 Tiểu đoàn Bình Ca trở về Hà Nội làm nhiệm vụ tiếp quản. Chỉ với những vũ khí thô sơ nhưng họ mang theo sứ mệnh quan trọng với nhiệm vụ tiếp nhận bàn giao các vị trí đóng quân của Pháp, bảo vệ nhân dân, đảm bảo đời sống bình thường của Thủ đô đón đại quân trở về. Đối với mỗi  chiến sỹ Tiểu đoàn Bình Ca, nhiệm vụ đó dù có khó khăn, dù có thể hy sinh cũng phải cố gắng hoàn thành. Đại tá Lê Duy Tư, nguyên chiến sỹ Tiểu đoàn Bình ca bồi hồi chia sẻ: ông là 1 trong 5 anh em có nhiệm vụ tiếp quản trụ sở Tòa án tối cao, trong những ngày căng thẳng bảo vệ tài sản tại đây có thể đối diện với nguy cơ mất mát, hy sinh bất cứ lúc nào: “Tiếp quản tưởng là nhẹ nhàng nhưng kẻ thù còn đó mà chúng ta vào hang ổ của chúng thì không đơn giản. Hoàn toàn phải độc lập tác chiến. đó là những cái khó khăn. Nhưng chính những khó khăn đó mà chúng tôi triển khai ngay công việc, cho anh em vào ngay những vị trí then chốt. Ngay chuyện từ ở nhà thương Luân Thủy đi ra các nơi chúng tôi rất có thể bị tiêu diệt, đầu độc hoặc bắt sống. Như vậy chúng tôi luôn phải cảnh giác, được mời nước hay các thứ đều từ chối.”

     Sáng ngày 10/10/1954, những người lính Pháp cuối cùng rút qua cầu Long Biên, sau 48 giờ đấu trí căng thẳng với quân Pháp, Tiểu đoàn Bình Ca đã hoàn thành nhiệm vụ. 35 địa điểm xung yếu được bảo vệ an toàn, đảm bảo đời sống sinh hoạt của nhân dân. Trong đoàn quân trở về, có không ít chiến sỹ của Trung đoàn Thủ đô được sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, vì vậy ngày tiếp quản là ngày về nơi chôn rau cắt rốn. Đại tá Nguyễn Trọng Hàm, nguyên chiến sỹ Trung đoàn Thủ đô nay đã 96 tuổi tuổi cho biết: sau 9 năm đằng đẵng kháng chiến, không có tin tức của gia đình, ngày về tiếp quản Thủ đô ông mới được gặp lại bố mẹ, anh chị em. Sinh ra và lớn lên ở phố Phùng Hưng, Hà Nội trước khi tham gia Trung đoàn Thủ đô, ông là tự vệ thành, công nhân phố Hàng Thiếc. Ông cùng đồng đội đã trực tiếp tham gia trận đánh ác liệt 60 ngày đêm bảo vệ cơ quan đầu não chỉ huy kháng chiến rút lên chiến khu an toàn, nhiều đồng đội của ông đã anh dũng ngã xuống. Ông Nguyễn Trọng Hàm cũng là người chứng kiến giờ phút lịch sử khi người lính Pháp cuối cùng rút khỏi Hà Nội: “Sau khi những người lính Pháp rút khỏi cầu Long Biên, Hà Nội bừng lên khí thế, sôi nổi rạo rực, nhân dân mở cửa ra, cờ hoa khẩu hiệu, tất cả tạo nên không khí của người chiến thắng, lúc đó nhân dân tìm mọi cách để làm thế nào thấy được là một thủ đô rực rỡ, thủ đô giải phóng do dân làm chủ. Buổi sáng ngày 10, bộ đội đi đến đâu nhân dân kéo đến đó, tất cả bộ đội và dân Hà Nội kéo về sân cột cờ để chào cờ.”

     62 năm đã trôi qua, ký ức hào hùng về niềm vui ngày giải phóng Thủ đô vẫn vẹn nguyên trong lòng những nhân chứng của ngày lịch sử đó. Kỷ niệm ngày giải phóng là một dịp để mỗi công dân Hà Nội tự nhìn lại những đóng góp dẫu nhỏ bé của mình cho sự phát triển của thành phố, để những ký ức hào hùng của các thế hệ đi trước mãi là hành trang vững chắc trên con đường xây dựng và phát triển của Thủ đô ngàn năm văn hiến ./