42 c’moo xang tơợ bêl bơơn pa chô, chr’nắp bhlâng nắc 20 c’moo tơợ t’ngay bhrợ t’vaíh cớ tỉnh, zr’lụ da ding k’coong Tỉnh Quảng Nam nắc vêy ta k’rong bhrợ, zúp zooi lâng bấc rau xa nay bh’rợ, chính sách, dự án ha manuýh acoon cóh lâng da ding k’coong. Pr’dưr pr’dzoong âng bhươl cr’noon da ding k’coong, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh ting t’ngay vêy ta ha dưr dal. Hân đhơ cơnh đêếc, t’piing lâng rau liêm choom nắc kinh tế cóh da ding k’coong tỉnh Quảng Nam dưr váih cắh ơy lấh crêê cơnh, cắh lấh nhâm mâng, dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp. Da ding k’coong Quảng Nam xoọc đơớh vêy đợ bh’rợ chr’nắp liêm lấh mơ đoọng dưr váih k’rơ lấh mơ. Vinh Thông, PV Đài P’rá Việt Nam xay truíh:

           T’piing lâng cr’chăl c’moo 1997, xang bêl ta bhrợ t’váih cớ tỉnh, pr’dưr pr’dzoong âng da ding k’coong tỉnh Quảng Nam nâu cơy tr’xăl bấc pa bhlâng ooy c’lâng p’rang, đong xang, kinh tế - xã hội. Bấc c’lâng bhlâng vêy ta k’rong bhrợ t’bhứah. Đợ c’lâng pa têết truíh Đông - Tây lâng muy bơr c’lâng lướt Bắc Nam công ơy vêy ta bhrợ, bhrợ t’váih pr’đơợ pa têết zr’lụ. Tước nâu cơy, pazêng apêê chr’val âng 9 chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh công ơy vêy c’lâng ô tô lướt tước chr’val. Đợ điện, trường, trạm y tế ting t’ngay vêy ta k’rong bhrợ liêm nhâm, đươi dua đoọng ha pr’ắt tr’mông lâng bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr. 100% chr’val ơy vêy trạm y tế, cóh đêếc 38/102 trạm crêê cơnh xa nay âng k’tiếc k’ruung. A noo A Râl Đó ắt cóh cr’noon La Đang, chr’val Jơ Ngây, chr’hoong Đông Giang prá:

            L’lăm ahay cr’noon La Đang zi cắh ơy vêy c’lâng nắc zr’nắh k’đháp, jéh k’ăy lứch ng’glơợc glúh ooy c’lâng bhlâng, pazêng rau chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn, hàng hoá nắc lứch ng’guy, ng’glơợc… zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Nắc nâu cơy ơy vêy c’lâng ô tô zập rau lứch liêm buôn.

            Xa nay bh’rợ bha lâng đoọng pa dưr kinh tế - xã hội da ding k’coong tỉnh Quảng Nam cr’chăl c’moo 2013 – 2016 lâng cr’noọ bh’rợ t’hước ooy c’moo 2020 nắc bhrợ t’váih rau liêm buôn đoọng ha zr’lụ da ding k’coong Quảng Nam dưr váih. Cr’chăl c’moo 2011 – 2015, bh’rợ công nghiệp cóh da ding k’coong vêy đợ rau dưr váih z’zăng liêm choom, pay tơợ 5- 8% cóh prang tỉnh lâng bơơn đợ dưr váih mơ 12% cóh muy c’moo. Hân đhơ cơnh đêếc, ha dang ng’xay cóh cr’chăl 2013 – 2016, rau chr’nắp cóh bh’rợ pa bhrợ đhị zr’lụ da ding k’coong cắh lấh nhâm mâng, đhr’năng dưr váih bơơn m’bứi, đhiệp mơ 2,9%. Zr’lụ ga mắc bhứah, đhanuôr ắt cắh mr’đhị, da ding k’coong bấc zr’nắh k’đháp, tr’pác bhrợ ha bh’rợ k’rong bhrợ bấc; zên đoọng bhrợ têng c’lâng p’rang bấc bhlâng đươi ooy zên k’rong bhrợ âng nhà nước… Cóh pazêng c’moo ahay, hân đhơ da ding k’coong ơy vêy dưr váih z’zăng t’piing lâng cr’chăl l’lăm, nắc zên k’rong bhrợ đhiệp k’dâng 30% cóh pazêng đợ zên k’rong bhrợ âng tỉnh lâng cắh ơy crêê cơnh cr’noọ xa nay k’rong bhrợ âng vel đong. T’coóh Phạm Thế Quyền, Bí thư Huyện uỷ Phước Sơn xay moon: Rau cắh liêm choom n’nâu nắc rau tu bhrợ t’váih đhr’năng k’rong bhrợ cắh lấh crêê cơnh, rau liêm choom âng pr’đươi cắh lấh bấc.

             Tỉnh nắc vêy xa nay chính sách zúp zooi, đớc zên, cóh đêếc vêy bh’rợ pác cấp đợ rau pay pa chô. Cóh xa nay bh’rợ pác cấp ooy rau pay pa chô, bh’rợ pay đươi t’mêê, azi lêy cóh cr’chăl t’mêê n’nâu, bh’rợ pác cấp cắh lấh liêm choom cơnh cóh l’lăm ahay. Lâng apêê chr’hoong da ding k’coong, đợ rau pay pa chô bấc bhlâng nắc tơợ apêê dự án thuỷ điện, ha dzợ bấc bhlâng nắc k’rong ooy ngân sách tỉnh. Acu lêy, cóh bh’rợ pác đoọng c’rơ, pác rau lợi ích… lâng apêê dự án nắc vêy ta xay moon bấc, ha dzợ pác đoọng zên m’bứi pa bhlâng, cóh đêếc vêy quy hoạch c’moo 2017 công m’bứi lấh mơ…

              Tơợ bấc rau c’lâng xa nay, chính sách âng Trung ương lâng tỉnh, đợ pr’loọng đong đharứt cóh zr’lụ da ding k’coong tỉnh Quảng Nam xiêr công bấc, m’bứi bhlâng lấh 5% cóh muy c’moo. C’moo 2016 đợ pr’loọng đong đharứt xiêr dzợ mơ 35% ting cơnh xa nay t’mêê. Đợ manuýh pa bhrợ ơy vêy ta pa choom cóh zr’lụ da ding k’coong dzoóc tơợ lấh 25% cóh c’moo 2012 tước lấh 35% cóh c’moo 2016. T’coóh Nguyễn Đình Hồng, Phó Chi cục Trưởng Chi cục pa dưr bhươl cr’noon tỉnh Quảng Nam prá:

            Cr’noọ âng đhanuôr bêl học bh’rợ tr’nêng nắc cắh ơy n’năl học xang nắc ha đhị ng’pa bhr. Tu cơnh đêếc, nắc tơợ nâu cơy chính quyền vel đong t’bhlâng bhrợ t’váih c’rơ đoọng ha apêê ting c’lâng pa bhrợ âng vel đong đoọng vêy cr’noọ bh’rợ tr’nêng đoọng ha apêê cóh t’tun. Tơợ xa nay bh’rợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ công cơnh cr’noọ bh’rợ âng k’tiếc k’ruung bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, zập vel đong xay moon ghít pa choom bh’rợ tr’nêng n’hau, xay moon chóh chr’nóh n’hau, băn bh’năn hâ đoo đoọng xay moon c’lâng bh’rợ ha manuýh học.

            5 c’moo đăn đâu, bh’rợ tr’câl tr’bhlêy- dịch vụ zr’lụ da ding k’coong tỉnh Quảng Nam nắc ơy vêy bấc rau tr’xăl, k’đơơng bấc rau kinh tế ting dưr váih. Ha dzợ bh’rợ tr’câl tr’bhlêy đơơng âng hàng hoá âng đhanuôr da ding k’coong nắc tỵ ma bhrợ têng, cắh lấh nhâm mâng. Pr’căn Đào Thị Mộng Quyên, Phó Hiệu trưởng trường Cao đẳng Công nghệ Thực phẩm Đà Nẵng xay moon: Apêê vel đong da ding k’coong cắh ơy choom bhrợ t’váih bh’rợ k’rong bhrợ đh’rứah nhâm mâng bhlưa manuýh pa bhrợ lâng doanh nghiệp, tơợ đêếc, pa dưr rau chr’nắp âng bh’rợ, pa dưr thu nhập đoọng ha đhanuôr.

           Ahêê nắc yêm loom lâng đợ bh’rợ âng đay xoỌc vêy cóh zr’lụ da ding k’coong. Tu nâu đoo nắc bh’nơơn bh’rợ chr’nắp, cơnh a mót, quế, mr’loong, chứa… Ahêê đơớh ng’đươi công nghệ đoọng bhrợ t’vaíh t’bác, pa dưr rau chr’nắp âng bh’nơơn bh’rợ. ba bi cơnh, muy p’nong chứa 5 r’bhâu, ha dang ng’đươi công nghệ chế biền, muy t’nôm vêy cơnh nắc tơợ 50 tước 100 r’bhâu đồng. Dưr dzoóc bấc bhlâng thu nhập ha đhanuôr.

               Cóh bh’rợ du lịch, muy bơr vel đong ơy k’rang k’rong bhrợ đươi dua rau liêm choom, dưr váih muy bơr zr’lụ du lịch cơnh: bhươl cr’noon du lịch Bhơ Hôồng cóh chr’hoong Đông Giang, tran đác Grăng chr’hoong Nam Giang, crâng h’ngêê, Tây Giang… Hân đhơ cơnh đêếc, tu c’lâng p’rang cắh ơy liêm choom, cắh vêy bh’rợ k’rong bhrợ đh’rứah pazêng đơn vị bhrợ têng bh’rợ du lịch nắc bh’rợ đươi dua lâng pa dưr rau liêm choom ooy du lịch cóh muy bơr vel đong nắc dzợ đươi ooy đợ rau ơy vêy.

             Bh’rợ k’rong bhrợ pa dưr zr’lụ da ding k’coong nắc ơy bơơn đợ bh’nơơn bh’rợ chr’nắp, hân đhơ cơnh đêếc bêl xay bhrợ nắc dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp, bhrợ bấc rau cắh liêm crêê ooy rau dưr váih nhâm mâng cóh zr’lụ. Apêê xa nay bh’rợ, chính sách k’rong bhrợ, zúp zooi đoọng ha da ding k’coong cắh ơy vêy ta k’rong bhrợ crêê cơnh; đhr’năng dưr váih dzợ ếp lâng cắh lấh nhâm mâng; đhr’năng k’rong k’miáh tơợ kinh tế đoọng ha bh’rợ k’rong bhrợ m’bứi, bấc bhlâng zên tơợ lơơng, đợ rau liêm choom cắh ơy ta đươi crêê cơnh… T’coóh Võ Hồng, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Nam xay moon:

             Tỉnh Quảng Nam ơy bhrợ têng bấc nghị quyết ooy da ding k’coong, nâu cơy ahêê t’bhlâng pa dưr rau t’bhlâng chính trị, xang n’nắc nắc lâng t’béch g’lăng, c’rơ âng ngân sách… Acu ta đang moon prang hệ thống chính trị t’bhlâng ting xay bhrợ, zập cha nắc manuýh, chrooi đoọng ha da ding k’coong cóh đhr’năng dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp. Đoọng mơ 5 c’moo ha y, da ding k’coong Quảng Nam vêy đợ rau dưr váih liêm choom lấh mơ. Acu ta đnag moon ahêê nắc t’bhlâng k’rơ lấh mơ, đợ bh’rợ đoọng ha da ding k’coong nắc xay bhrợ ghít lấh mơ lâng nhâm mâng rau liêm choom.

              Đoọng bhrợ têng liêm choom xa nay bh’rợ zazum pa dưr kinh tế - xã hội da ding k’coong Quảng Nam cr’chăl c’moo 2013 – 2016 lâng cr’noọ bh’rợ tước ooy c’moo 2020, tỉnh Quảng nam t’bhlâng pa dưr pazêng c’rơ, bh’rợ tr’nêng liêm xang ooy xa nay, chính sách lâng k’rong pazum pazêng dự án lâng xa nay bh’rợ pa xiêr đharứt mót ooy cr’noọ bh’rợ pa dưr zazum âng vel đong. Lấh n’nắc, apêê vel đong t’bhlâng k’đơơng rau ting xay bhrợ âng bhươl cr’noon, âng apêê xã hội; zư lêy cr’van âng cruung đác, môi trường; zư lêy lâng pa dưr đợ chr’nắp âng văn hoá truyền thống la liêm pr’hay âng đhanuôr acoon cóh… đoọng da ding k’coong Quảng Nam dưr váih đơớh lâng nhâm mâng cóh pazêng c’moo ha y./.

MIỀN NÚI QUẢNG NAM

SAU 20 NĂM CHIA TÁCH

-CẦN BƯỚC ĐỘT PHÁ ĐỂ PHÁT TRIỂN

            42 năm sau ngày giải phóng, đặc biệt 20 năm kể từ ngày tái lập tỉnh, khu vực miền núi Tỉnh Quảng Nam được đầu tư, hỗ trợ nhiều chương trình, chính sách, dự án về dân tộc và miền núi. Bộ mặt nông thôn miền núi, đời sống vật chất và tinh thần đồng bào các dân tộc ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, so với tiềm năng thì kinh tế ở miền núi tỉnh Quảng Nam phát triển thiếu đồng bộ, chưa bền vững, vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Miền núi  Quảng Nam đang cần bước đột phá mới để phát triển.

Vinh Thông, PV Đài TNVN phản ánh:

               So với thời điểm năm 1997, sau khi tái lập tỉnh, bộ mặt miền núi tỉnh Quảng Nam nay đã có nhiều thay đổi đáng kể về hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội. Nhiều tuyến đường quốc lộ, tỉnh lộ được đầu tư mở rộng. Mạng lưới giao thông kết nối theo trục Đông  Tây và một số trục giao thông Bắc Nam hình thành, tạo tiền đề phát triển liên kết vùng. Đến nay, hầu hết các xã ở 9 huyện miền núi của tỉnh đã có đường ô tô đến tận trung tâm. Hệ thống "điện, trường, trạm" ngày càng được đầu tư xây dựng kiên cố, phục vụ cho việc sinh hoạt và sản xuất của bà con. 100% xã đã có trạm y tế, trong đó 38/102 trạm đạt chuẩn quốc gia. Anh A Râl Đó ở thôn La Đang, xã Jơ Ngây, huyện Đông Giang nói:

              Trước đây thôn La Đang chúng tôi chưa có đường thì rất vất vả, ốm đau đều phải khiêng bằng cáng ra ngoài đường cái, mọi cây trồng, vật nuôi, hàng hoá đều phải gùi, phải khiêng… rất vất vả. Nhưng nay đã có đường ô tô rồi thì mọi thứ đều thuận tiện rất nhiều.)

             Chương trình tổng thể phát triển kinh tế - xã hội miền núi tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2013-2016 và định hướng đến năm 2020 đã tạo thuận lợi cho vùng cao Quảng Nam phát triển.  Giai đoạn 2011-2015, tỷ trọng công nghiệp miền núi có mức tăng đáng kể, chiếm từ 5-8% toàn tỉnh và đạt mức tăng bình quân 12%/năm. Tuy nhiên, nếu tính giai đoạn 2013-2016, giá trị sản xuất khu vực miền núi không ổn định, mức tăng bình quân đạt thấp, chỉ khoảng 2,9%. Địa bàn rộng lớn, dân cư thưa thớt, địa hình miền núi khó khăn, chia cắt làm cho suất đầu tư cao; vốn đầu tư hạ tầng chủ yếu dựa vào nguồn vốn đầu tư công... Những năm qua, mặc dù miền núi có tăng trưởng khá nhưng vốn đầu tư công chỉ đạt khoảng 30% trong tổng cơ cấu vốn đầu tư công của tỉnh và chưa đáp ứng được nhu cầu đầu tư của địa phương. Ông Phạm Thế Quyền, Bí thư Huyện ủy Phước Sơn cho rằng: Sự hạn chế này là nguyên nhân dẫn đến việc đầu tư thiếu đồng bộ, hiệu quả công trình đạt thấp.

            Tỉnh phải có cơ chế, chính sách hỗ trợ, bố trí vốn, kể cả việc phân cấp nguồn thu. Trong dự thảo cơ chế điều tiết phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi mới, chúng tôi thấy trong giai đoạn mới này, việc phân cấp hạn chế hơn nhiệm kỳ trước. Đối với các huyện miền núi, nguồn thu chủ yếu từ các dự án thủy điện nhưng chủ yếu tập trung về ngân sách tỉnh. Tôi thấy, trong việc bố trí nguồn lực, chia sẻ lợi ích…, đối với các dự án được nêu nhiều nhưng bố trí kinh phí rất ít, kể cả kế hoạch năm 2017 cũng thấy rất hạn chế…   

                Thông qua nhiều chủ trương, chính sách của Trung ương và tỉnh, tỷ lệ hộ nghèo khu vực miền núi tỉnh Quảng Nam giảm đáng kể, bình quân giảm hơn 5%/năm. Năm 2016, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 35% theo chuẩn mới. Tỷ lệ lao động qua đào tạo khu vực miền núi tăng từ hơn 25% năm 2012 lên hơn 35% năm 2016. Ông Nguyễn Đình Hồng, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam nêu ý kiến:

              Nhận thức của người dân khi học nghề là chưa định hướng được đầu ra là gì. Cho nên ngay từ bây giờ chính quyền địa phương phải tạo động lực cho họ theo định hướng sản xuất của địa phương để định hướng nghề nghiệp cho họ sau này. Qua đề án phát triển sản xuất cũng như chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, mỗi địa phương cần xác định rõ đào tạo nghề gì, quy hoạch trồng cây gì, nuôi con gì để hướng nghiệp cho người học.)

              5 năm trở lại đây, hoạt động thương mại - dịch vụ khu vực miền núi Quảng Nam đã có nhiều chuyển biến, thu hút được các thành phần kinh tế tham gia phát triển. Thế nhưng, việc buôn bán lưu thông hàng hóa của người dân miền núi còn mang tính tự phát, thiếu bền vững. Bà Đào Thị Mộng Quyên, Phó Hiệu trưởng trường Cao đẳng Công nghệ Thực phẩm Đà Nẵng nhận xét: Các địa phương miền núi chưa thiết lập được mối liên kết bền vững giữa người sản xuất với doanh nghiệp từ đó nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho bà con.

          Chúng ta nên tự hào với những sản phẩm mình đang có ở miền núi. Bởi đây là những sản phẩm rất đặc thù như tiêu, quế, loòng boong, dứa … Chúng ta rất cần công nghệ để phát triển, nâng giá trị của sản phẩm. Ví dụ như một quả dứa 5 ngàn nhưng nếu qua công nghệ chế biến, một gói sản phẩm có thể là 50 hoặc 100 ngàn đồng. Tăng đáng kể thu nhập cho người dân.

              Trên lĩnh vực du lịch, một số địa phương đã quan tâm đầu tư khai thác tiềm năng, hình thành một số điểm du lịch như: làng du lịch Bho Hoong ở huyện Đông Giang, thác Grăng huyện Nam Giang, rừng Pơmu, Tây Giang … Tuy nhiên, do hệ thống cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, chưa có sự kết nối với các đơn vị lữ hành kinh doanh du lịch nên việc khai thác và phát huy tiềm năng du lịch ở một vài địa phương vẫn chỉ là dựa vào những gì có sẵn.

             Đầu tư phát triển khu vực miền núi đã đạt được những kết quả quan trọng, tuy nhiên trong triển khai thực hiện vẫn còn rất nhiều khó khăn hạn chế ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực. Các chương trình, chính sách đầu tư, hỗ trợ cho miền núi chưa được thực hiện tập trung; tiềm năng chưa được khai thác đúng mức… Ông  Võ Hồng, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Nam, việc cho rằng:

          Tỉnh Quảng Nam đã ban hành nhiều nghị quyết chuyên đề về miền núi, bây giờ chúng ta phải nêu cao quyết tâm chính trị, sau đó là bằng tài năng, trí tuệ, nguồn lực ngân sách… Tôi đề nghị cả hệ thống chính trị cần vào cuộc, mỗi người một ta, góp cho miền núi trong điều kiện còn khó khăn. Để 5 năm đến, miền núi Quảng nam có những bước tiến tốt hơn. Tôi đề nghị chúng ta thể hiện quyết tâm rất cao, những việc cho miền núi phải hết sức cụ thể, chặt chẽ và đảm bảo được hiệu quả.

          Để triển khai hiệu quả “Chương trình tổng thể phát triển kinh tế - xã hội miền núi tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2013-2016 và định hướng đến năm 2020”, tỉnh Quảng Nam tập trung phát huy mọi nguồn lực, giải pháp hoàn thiện các cơ chế, chính sách về lồng ghép các dự án và chương trình giảm nghèo vào kế hoạch đầu tư phát  triển chung của địa phương. Ngoài ra, các địa phương tăng cường sự tham gia của cộng đồng dân cư, các tổ chức xã hội; Bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, môi trường sinh thái; bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số… để miền núi Quảng Nam tiếp tục phát triển nhanh và bền vững trong những năm tới/.