Tước cr’chăl nâu, 2 chr’hoong da ding k’coong Nam Đông lâng A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế vêy 5/30 chr’val bhrợ têng liêm xang vel bhươl t’mêê. Bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê ơy âng chô muy pr’ắt tr’mông t’mêê liêm ang lấh lâng chroi k’rong pa dưr dal pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr bấc zr’lụ đhanuôr acoon cóh đhị 2 chr’hoong da ding k’coong nâu. Đhơ cơnh đếêc, lâng pr’đợơ tợơp dưr  bhrợ têng ếp lâng đợ pr’loọng đha rựt dal, bhiệc zư lêy apêê tiêu chí ơy bơơn, cung cơnh t’hước tước bhrợ têng liêm xang bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê ting cơnh c’lâng bh’rợ ta moon nắc dzợ bấc râu k’đháp k’ra. PV Kim Thu vêy bha ar x’rắ xay moon tước xa nay nâu.\

          Hương Sơn nắc chr’val tr’nợơp âng chr’hoong Nam Đông bơơn xay moon nắc bhrợ têng liêm xang vel bhươl t’mêê. Lâng chr’nắp nắc chr’val vêy 100% đhanuôr acoon cóh Cơ Tu ắt mamông, tr’mung tr’méh dzợ lưm bấc râu k’đháp k’ra, ha dợ Đảng bộ lâng chính quyền chr’val Hương Sơn nắc ơy vêy bấc cơnh bhrợ têng liêm t’mêê cóh bhiệc k’rong c’rơ âng đhanuôr ting pấh bhrợ vel  bhươl t’mêê. Cóh đe4éec, p’loon râu pr’đợơ liêm buôn âng apêê cán bộ, đảng viên, ma nuýh bhrợ têng lalăm lâng bhrợ têng liêm đoọng zập cha nắc đhanuôr ting bhrợ têng. Bhrợ têng ơy xang, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr vêy râu ha dưr liêm, ha dợ ting cơnh t’coóh Hồ Thanh Nghi, Chủ tịch UBND chr’val Hương Sơn, xọoc đâu pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu cóh đâu nắc đươi g’nưm tợơ t’nơơm keo, cao su lâng băn bh’năn laléh. Cóh đếêc, chr’nắp apêê mặt hàng chr’nóh cắh tệêm ngăn, bêl dzoóc, bêl đhuônh, bhrợ bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr cung cắh tệêm ngăn. Đắh lơơng, bêl bhrợ têng bh’rợ đớc đác Tả Trạch, lấh 300ha k’tiếc crêê ta pa chô, tu cơnh đếêc, k’tiếc đoọng ha đhanuôr bhrợ cha nắc cắh vêy dzợ. T’coóh Hồ Thanh Nghi xay moon:

          Cóh 19 tieu chí ơy bhrợ têng xang nắc tiêu chí k’đháp bhlầng nắc zư nhâm mâng nắc tiêu chí pr’loọng đong đha rựt. Ting cơnh za zưm âng chr’hoong, nắc Hương Sơn nắc chr’val vêy đợ pr’loọng đong đha rựt ếp lấh t’ping lâng apêê chr’val lơơng. Đhơ cơnh đếêc, bhiệc lêy cha mệêt pr’loọng đong đha rựt ting chuẩn bấc đắh dzợ bấc râu crêê tước. Tu cơnh đếêc, c’lâng bh’rợ âng zi nắc pa dưr kinh tế lâng bấc râu t’nơơm chóh, bh’năn băn đoọng g’đéch râu cắh pr’đọong đắh thị trường. XoỌc đâu, quỹ k’tiếc cắh vêy nắc kiêng chóh bệêt cung cắh choom, tu cơnh đếêc nắc bhiệc zư nhâm mâng tiêu chí bh’nơơng cung k’đháp pa bhlầng.

          Tước nâu kêi, chr’hoong Nam Đông vêy 5/10 chr’val bơơn bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê, apêê chr’val mơ dzợ tợơ 12 tiêu chí nắc a tếh. Râu chr’nắp bhlầng cóh bhrợ têng vel bhươl t’mêê đhị Nam Đông nắc apêê chr’val ơy xăl lâng bhrợ pa dưr bấc cr’nọo bh’rợ pa bhrợ liêm choom đơơng chr’nắp đanh mâng. Bấc râu t’nơơm chóh cơnh cao su, keo lai, prí cấy mô, a rong công nghịêp, píh zập râu, p’nang… bơơn đoọng chóh âng chô bh’nơơn tệêm ngăn đoọng ha đhanuôr. Ting cơnh t’coóh Trần Xuân Bình, Bí thư Huyện uỷ Nam Đông, bh’nơơn ghít bhlầng âng bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc ơy chroi k’rong bhrợ pa dưr dal pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr acoon cóh đhị chr’hoong. Đhơ cơnh đếêc, k’đháp bhlầng xoọc đâu, nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng zư nhâm mâng apêê tiêu chí ơy bhrợ liêm, pa bhlầng nắc bh’nơơn bh’rợ âng đhanuor. Cắh vêy cơnh apêê chr’hoong da ding k’coong lơơng “k’tiếc bhứah, ma nuýh m’bứih”, chr’hoong Nam Đông quỹ k’tiếc m’bứi, tu cơnh đếêc bhiệc bhrợ ta bhứah apêê c’rọol bhươn tông lâng ra pặ k’tiếc bhrợ têng cha đoọng ha đhauôr lưm k’đháp pa bhlầng. T’coóh Trần Xuân Bình xay moon ghít đhr’năng lalua:

          Chr’hoong Nam Đông xọoc ặt đhị tu k’ruung Hương, k’rong đhị đhăm k’tiếc crâng gmrâng, crâng t’mêê tu cơnh đếêc nắc bhiệc ta bhứah đhăm k’tiếc bhrợ cha đoọng ha đhanuôr lưm k’đháp zr’nắh pa bhlầng. C;lâng bh’rợ âng chr’hoong nắc lêy pa đhêy zêng, oó ta bhứah đhăm bhrợ têng dzợ, ha dang đhanuôr bhrợ ta bhứah k’tiếc bhrợ cha nắc a bóc Tả Trạch cắh vêy zập đác. Tu cơnh đếêc, chr’hoong nắc t’bhlầng k’đhợơng lêy k’tiếc k’bunh, zao đoọng ha đhanuôr pa zưm lâng t’nơơm chr’nóh xăl chóh t’nơơm râu lơơng chóh cóh gâm âng crâng. Râu bơr nắc pa chắp lêy c’lâng đoọng xăl, t’váih bh’nơơn tệêm ngăn đoọng ha đhanuôr.

          Đhị chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, bhiệc bhrợ têng vel bhươl t’mêê dzợ lưm bấc râu k’đháp t’ping lâng Nam Đông. Tước nâu kêi, cóh vel đong chr’hoong t’mêê nắc vêy 1/20 chr’val bhrợ têng xang apêê tiêu chí vel bhươl t’mêê. Lâng tước c’moo 2020 nắc vêy 30% đợ chr’val bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê cung k’đháp bhrợ têng bele pr’ắt tr’mông âng đhanuôr dzợ lưm bấc râu k’đháp đha rựt, pr’loọng đong đha rựt prang chr’hoong dzợ bấc, lấh 35%. T’coóh Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND chr’hoong A Lưới đoọng năl:

          Chr’hoong A Lưới dưr bhrợ têng tợơ pr’đợơ ếp bhlầng, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc dzợ lưm bấc râu k’đháp k’ra, pa bhlầng nắc đhanuôr acoon cóh Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều. Tu cơnh đếêc, bêl bhrợ têng vel bhươl t’mêê, a zi nắc k’rong t’ngay công pa bhrợ âng đhanuôr đơ bhlầng. Ba bi cơnh bhrợ apêê c’lâng, chr’hoong zúp zooi xi măng, đhanuôr chroi k’rong t’ngay công. Bhiệc xăl cơ cấu pa bhrợ phi nông nghiệp cung k’dháp tu cóh vel đong cắh vêy bấc đong máy, xí nghiệp, cóh đếêc đha đhâm xoọc đâu cắh kiêng lướt bhrợ cha cha ngai, muy ắt cóh đong bhrợ têng ruộng, bhrợ têng bhươn tu cơnh đếêc bh’nơơn ếp bhlầng. A zi pa zay tước c’moo 2020 vêy 6 chr’val bhrợ têng xang, c’lâng bh’rợ nắc “zíh ha dợ liêm choom” cắh k’rong bhrợ têng bấc cóh đhanuôr, oó đoọng dưr váih đhr’năng nợ nần.

          Ting cơnh pa căn Nguyễn Thị Sửu, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế, muy cóh pazêng k’đháp k’ra cắh muy apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Thừa Thiên Huế lưm nắc bấc tiêu chí vel bhươl t’mêê cắh ơy ghít lâng pr’đợơ lalua âng zr’lụ da ding k’coong, bhrợ k’đháp đoọng ha pêê vel đong cóh bhiệc xay bhrợ:

          Bấc tiêu chí vel bhươl t’mêê pay chuẩn nắc đồng bằng. Tu cơnh đếêc, bêl đươi bbhrợ đhị da ding k’coong nắc k’đháp đoọng bhrợ têng. Ba bi cơnh bhrợ têng đắh thể dục thể thao, da ding k’coong k’đháp k’ra ha dợ k’dươi bấc hecta nắc tợơ bơơn. Xang nắc tiêu chí đắh bh’rợ phi nông nghiệp k’đươi pa choom bh’rợ ha dợ nắc bh’rợ phi nông nghiệp lâng ma nuýh acoon cóh cắh vêy pa tệêt lâng clung ruộng, ha rêê, zr’lụ da ding k’coong tợơ pay công nghiệp, đong máy, xí nghiệp tu cơnh đếêc k’đháp đoọng bhrợ têng. Xang nắc tiêu chí đắh môi trường, ting cơnh a cu nắc cung lêy cha mệêt cớ đoọng ghít.

          Bhiệc bhrợ têng vel bhươl t’mêê đhị apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Thừa Thiên Huế dzợ lưm bấc râu k’đháp k’ra, pazêng k’đháp k’ra nắc lêy bhlếh lơi. Chr’hoong Nam Đông lâng A Lưới xoọc r’dợ bhlếh lơi pazêng k’đháp k’ra nâu, bhrợ têng vel bhươl t’mêê lâng pazêng cơnh bhrợ têng liêm t’mêê, đấh loon, doó k’đươi lấh mơ c’rơ âng đhanuôr, doó đớc dưr váih đhr’năng nợ zên đhị bhrơ têng cơnh bấc vel đong lơơng cóh prang k’tiếc k’ruung./.

MIỀN NÚI THỪA THIÊN HUẾ:

NHIỀU KHÓ KHĂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

          Đến thời điểm này, 2 huyện miền núi Nam Đông và A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế có 6/30 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Chương trình xây dựng nông thôn mới đã đem lại một diện mạo tươi sáng và góp phần nâng cao đời sống cho người dân nhiều vùng đồng bào dân tộc ở 2 huyện vùng cao này. Tuy nhiên, với xuất phát điểm thấp và số hộ nghèo cao, việc giữ vững các tiêu chí đã đạt chuẩn, cũng như tiến tới hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới theo đúng lộ trình, kế hoạch đề ra vẫn còn nhiều khó khăn. PV Kim Thu có bài đề cập nội dung này.

          Hương Sơn là xã đầu tiên của huyện Nam Đông được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. Với đặc thù là xã có 100% đồng bào dân tộc Cơ Tu sinh sống, kinh tế còn nhiều khó khăn, nhưng Đảng bộ và chính quyền xã Hương Sơn đã có nhiều sáng tạo trong việc huy động sức dân tham gia xây dựng nông thôn mới. Trong đó, tranh thủ vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên làm trước và làm tốt để mỗi người dân noi theo. Về đích sớm, cuộc sống của người dân có phần thay đổi, nhưng theo ông Hồ Thanh Nghi, Chủ tịch UBND xã Hương Sơn, hiện đời sống của bà con Cơ Tu nơi đây chỉ dựa vào cây keo, cao su và chăn nuôi nhỏ lẻ. Trong khi đó, giá cả các mặt hàng nông sản thời gian qua luôn bấp bênh, có khi xuống thấp, khiến thu nhập của bà con không ổn định. Mặt khác, khi xây dựng công trình hồ chứa Tả Trạch, hơn 300 héc ta đất đã bị thu hồi, vì vậy, quỹ đất để cấp cho dân sản xuất không còn. Ông Hồ Thanh Nghi chia sẻ:

          Trong 19 tiêu chí đã hoàn thành thì tiêu chí khó khăn nhất phải giữ vững đó là tiêu chí hộ nghèo. Theo mặt bằng chung của toàn huyện, thì Hương Sơn là xã có hộ nghèo thấp so với các xã khác. Tuy nhiên, việc rà soát hộ nghèo theo chuẩn đa chiều vẫn còn nhiều vấn đề. Vì vậy, kế hoạch của chúng tôi là phát triển kinh tế bằng đa cây, đa con để tránh rủi ro về thị trường. Vừa rồi chúng tôi có đưa vào trồng thêm cây dứa, cây cam và nuôi cá lồng. Hiện nay quỹ đất không có nên muốn thâm canh cũng không thể, nên việc giữ vững tiêu chí thu nhập cũng rất khó khăn.

         Đến nay, huyện Nam Đông có 5/10 xã đạt chuẩn nông thôn mới, các xã còn lại đạt từ 12 tiêu chí trở lên. Nét nổi bật trong xây dựng nông thôn mới ở Nam Đông là các xã đã chuyển đổi và xây dựng nhiều mô hình sản xuất phù hợp mang tính bền vững. Nhiều loại cây trồng như cao su, keo lai, chuối nuôi cấy mô, sắn công nghiệp, cam, quýt, cau… được đưa vào trồng đem lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Theo ông Trần Xuân Bình, Bí thư Huyện ủy Nam Đông, hiệu quả rõ nhất của chương trình xây dựng nông thôn mới là đã góp phần nâng cao đời sống cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, khó khăn nhất hiện nay vẫn là làm thế nào để giữ vững các tiêu chí đã đạt chuẩn, nhất là thu nhập của người dân. Không như các huyện miền núi khác “đất rộng, người thưa”, huyện Nam Đông quỹ đất hạn hẹp, nên việc mở rộng các trang trại và bố trí đất sản xuất cho người dân hết sức khó khăn. Ông Trần Xuân Bình nêu thực tế:

          Huyện Nam Đông nằm ở đầu nguồn sông Hương, tập trung nhiều diện tích rừng phòng hộ, rừng tái sinh nên việc mở rộng diện tích đất sản xuất cho người dân hết sức khó khăn. Chủ trương của huyện vẫn phải dừng lại toàn bộ, không mở rộng diện tích, vì nếu người dân khai hoang, mở rộng sản xuất thì hồ Tả Trạch sẽ khô cạn. Vì vậy, huyện phải đẩy mạnh quản lý, giao đất, giao rừng cho dân kết hợp với trồng cây dược liệu, cây mây dưới tán rừng. Thứ 2 là nghiên cứu hướng để chuyển đổi, tạo thu nhập ổn định cho người dân. 

      Tại huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới còn khó khăn hơn nhiều so với Nam Đông. Đến nay, trên địa bàn huyện mới chỉ có 1/20 xã hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới. Và mục tiêu đến năm 2020 có 30% số xã đạt chuẩn nông thôn mới cũng rất khó thực hiện khi đời sống người dân còn nhiều khó khăn, hộ nghèo toàn huyện vẫn ở mức cao, hơn 35%. Ông Nguyễn mạnh Hùng, Chủ tịch UBND huyện A Lưới cho biết:

          Huyện A Lưới có xuất phát điểm thấp, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, nhất là đồng bào các dân tộc Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều. Vì vậy, khi thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, chúng tôi huy động ngày công của bà con là chủ yếu. Ví dụ làm các tuyến đường, huyện hỗ trợ xi măng, bà con đóng góp ngày công. Việc chuyển dịch cơ cấu lao động phi nông nghiệp cũng khó khăn vì trên địa bàn không có nhiều nhà máy, xí nghiệp, trong khi thanh niên hiện nay không muốn đi làm ăn xa, chỉ ở nhà bám ruộng, bám vườn nên thu nhập thấp. Chúng tôi phấn đấu đến năm 2020 có 6 xã đạt chuẩn, chủ trương là “chậm mà chắc” chứ không huy động nhiều trong dân và để xảy ra nợ đọng.

          Theo bà Nguyễn Thị Sửu, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế, một trong những khó khăn mà không chỉ riêng các huyện miền núi tỉnh Thừa Thiên Huế gặp phải là nhiều tiêu chí nông thôn mới chưa sát với điều kiện thực tế vùng miền núi, gây khó khăn cho các địa phương trong viêc triển khai thực hiện:

        Nhiều tiêu chí nông thôn mới lấy chuẩn là đồng bằng. Chính vì vậy mà khi áp vào thực hiện ở vùng miền núi thì khó thực hiện. Ví dụ như thiết chế về thể dục thể thao, đồi núi gồ ghề mà yêu cầu mấy héc ta thì làm sao có. Rồi tiêu chí về nghề phi nông nghiệp yêu cầu đào tạo nghề mà nghề phi nông nghiệp đối với người dân tộc thiểu số nó không gắn với đồng ruộng, nương rẫy; vùng miền núi lấy đâu công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp nên khó thực hiện. Rồi tiêu chí về môi trường theo tôi cũng cần phải xem lại.

          Việc thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới ở các huyện miền núi tỉnh Thừa Thiên Huế vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, những khó khăn, tồn tại cần tháo gỡ. Huyện Nam Đông và A Lưới đang từng bước tháo gỡ những khó khăn này, xây dựng nông thôn mới bằng những cách làm sáng tạo, linh hoạt, không huy động sức dân quá đà, không để xảy ra tình trạng nợ đọng trong xây dựng cơ bản như nhiều địa phương trong cả nước./.