Tiên Yên nắc muy cóh chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh Quảng Ninh, vel đong n’nâu vêy pr’đơợ cruung k’tiếc la liêm choom đoọng ha bh’rợ chóh, pa dưr t’nơơm z’nươu. Lâng rau liêm choom n’nắc, đh’rứah lâng bh’rợ t’bhlâng pa liêm đhr’năng ta đang moon k’rong bhrợ, tước nâu cơy, chr’val Yên Than, chr’hoong Tiên Yên ơy chóh liêm choom 2 rau t’nơơm z’nươu nắc troọng a xông lâng t’nơơm a ngoon thừa canh, bhrợ t’váih c’lâng bh’rợ pa dưr kinh tế t’mêê đoọng ha đhanuôr chr’val Yên Than.

     Bh’rợ chóh t’nơơm z’nươu đhị chr’val Yên Than cóh tr’nơớp cóh tr’nơớp lum bấc rau zr’nắh k’đháp. Tu đhanuôr cóh đâu loói lâng bh’rợ bhrợ ha roo ruộng, chóh a bhoo. Tu cơnh đêếc, bh’rợ xay moon p’too pa choom đhanuôr n’năl đợ rau chr’nắp tơợ bh’rợ chóh t’nơơm z’nươu nắc rau zr’nắh k’đháp pa bhlâng.

     Xang 2 c’moo t’bhlâng ta đang moon, xoọc đâu ơy vêy 25 pr’loọng đong ting pấh bhrợ dự án lâng đhăm chóh bhrợ tước 6 hecta, bấc lấh 15 chu cóh c’moo 2015; đợ t’nơơm chr’nóh vêy ta bơơn pay pa chô tơợ 250- 300 kg cóh muy sào muy hân noo chóh. T’piing lâng bh’rợ chóh ha roo, bh’rợ n’nâu chô đơơng rau liêm choom bấc pa bhâng, rau bơơn pay pa chô bấc tơợ 4- 5 chu, thu nhập âng zập pr’loọng đong chóh k’nặ 300 ức đồng cóh muy c’moo. Cóh ha y, pazêng pr’loọng đong đhanuôr cóh chr’val t’bhlâng bhrợ t’bhứah đhăm chóh bhrợ t’nơơm z’nươu tước 8 hecta. A noo Bùi Văn Tuấn, muy pr’loọng đong đhanuôr chóh t’nơơm z’nươu đhị cr’noon Đồng Tâm, chr’val Yên Than, chr’hoong Tiêmn Yên xay moon, bh’rợ chóh t’nơơm z’nươu ơy lâng xoọc bhrợ t’váih c’lâng lướt t’mêê, bhrợ đoọng ha đhanuôr apêê chr’val cóh Tiên Yên doọ dzợ lấh zr’nắh k’đháp: “Pr’loọng đong cu nắc muy cóh pazêng pr’loọng đong ting chóh bhrợ, moon zazum t’nơơm a bhoo nắc azi ơy chóh cóh bấc c’moo nắc công đhiệp nắc mơ a tốh a năm, ha dzợ tơợ bêl xăl chóh t’nơơm z’nươu nắc chô đơơng thu nhập bấc lấh mơ, bấc lấh 4-5 chu t’nơơm a bhoo, chô đơơng rau liêm choom bấc lấh mơ đoọng ha đhanuôr zi pa dưr bh’rợ tr’nêng, nhâm mâng pr’ắt tr’mông.”

    Hân đhơ cơnh đêếc, đoọng t’nơơm z’nươu choom p’cắh ghít rau chr’nắp cóh bh’rợ xăl chr’nóh chr’bêết cóh bh’rợ xăl chr’nóh chr’bêết, chr’hoong Tiên Yên công xoọc t’bhlâng chêếc bh’rợ đoọng choom đơơng pa cala nhâm mâng bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr, bhrợ đoọng ha đhanuôr yêm têêm pa bhrợ ta têng. Xoọc đâu nắc đhịêp muy Công ty Dược liệu Đông Bắc pazum đh’rứah lâng chr’hoong Tiên Yên bhrợ têng dự án. Đơn vị n’nâu câl pazêng bh’nơơn bh’rợ đoọng ha đhanuôr đhị zr’lụ. Hân đhơ cơnh đêếc, chr’hoong công dzợ t’bhlâng bhrợ t’bhứah thị trường pa câl t’nơơm z’nươu, đoọng g’đéch đhr’năng t’nơơm chr’nóh chắt váih đanh cắh vêy ta pay pa chô, bhrợ t’váih đhr’năng u xưa, t’váih rau cắh liêm crêê ooy pr’ắt tr’mông âng đhanuôr. T’coóh Bà Văn Chè, Chủ tịch Hội Nông dân chr’val Yên Thành prá: “Chóh t’nơơm z’nươu cóh tr’nơớp chô đơơng rau liêm choom bấc pa bhlâng ha đhanuôr, hân đhơ cơnh đêếc nâu cơy dzợ bấc zr’nắh k’đháp ooy zr’lụ pa clâ. Rơơm kiêng zập cấp ngành k’rang xay bhrợ cơnh ooy đoọng zúp zooi đhanuôr zi nhâm mâng zr’lụ pa câl, đoọng đhanuôr yêm têêm pa bhrợ ta têng, pa dưr dal thu nhập, pa dưr kinh tế pr’loọng đong, nhâm mâng pr’ắt tr’mông.”

     Tơợ rau xay moon rau liêm choom âng dự án đoọng lêy, bh’rợ chóh bhrợ t’nơơm z’nươu đhị chr’hoong Tiên Yên crêê cơnh cr’noon đươi dua z’nươu âng thị trường cóh xoọc đâu, ting n’nắc xay p’cắh rau liêm crêê cóh c’lâng bh’rợ xăl xa nay bh’rợ kinh tế nông nghiệp đhị zr’lụ chr’hoong, chrooi đoọng pa dưr dal thu nhập ha đhanuôr. T’coóh Lương Ái Phật, Phó Chủ tịch chr’hoong Tiên Yên prá: “Tơợ bh’rợ chóh bhrợ lêy nắc ơy xay bhrợ t’bhứah, xoọc đâu azi vêy lấh 6 hecta t’nơơm z’nươu thìa canh lâng troọng a xông, t’bhlâng cóh c’moo 2017 t’bhlâng bhrợ t’bhưah bh’rợ chóh mơ 1,8 hecta t’nơơm thìa canh lâng xoọc đâu t’nơơm thìa canh công cơnh t’nơơm troọng a xông xoọc chắt váih liêm pa bhlâng. T’mêê bêl đêếc ahay, azi ơy bhrợ bhiệc lâng công ty z’nươu âng y dược khoa Hà Nội đoọng bhrợ têng ha chr’hoong muy dự án zazum ooy bh’rợ pa dưr t’nơơm z’nươu tơợ nâu cơy tước ooy c’moo 2020.”

    Lâng đợ rau liêm choom cóh bh’rợ xăl chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn chô đơơng rau liêm choom bấc ooy kinh tế, đợ pr’loọng đong đharứt đhị chr’hoong ơy xiêr. Tơợ đêếc, đoọng lêy chr’hoong Tiên Yên ơy c’lâng bh’rợ crêê cơnh cóh bh’rợ lêy bhrợ bh’rợ kinh tế crêê cơnh lâng t’bhlâng zúp zooi đhanuôr pa bhrợ./.

NGƯỜI DÂN MIỀN NÚI TIÊN YÊN

PHÁT TRIỂN KINH TẾ NHỜ CÂY DƯỢC LIỆU

     Tiên Yên là một huyện miền núi thuộc tỉnh Quảng Ninh, địa phương này có điều kiện tự nhiên đặc biệt thuận lợi cho việc trồng, phát triển cây dược liệu. Với tiềm năng thế mạnh đó, cùng với việc nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, đến nay, xã Yên Than, huyện Tiên Yên đã  trồng thành công 2 loại cây dược liệu là cà gai leo và dây thìa canh, mở ra một hướng phát triển kinh tế mới cho bà con nông dân xã Yên Than.

    Việc triển khai trồng cây dược liệu tại xã Yên Than ban đầu gặp không ít khó khăn. Do người dân ở đây đã quen với việc trồng lúa, ngô. Vì vậy, việc tuyên truyền vận động bà con hiểu được lợi ích từ việc trồng cây dược liệu là một vấn đề nan giải.

    Sau 2 năm nỗ lực vận động, hiện đã có 25 hộ tham gia dự án với diện tích lên tới 6ha, gấp 15 lần so với năm 2015; sản lượng trung bình đạt từ 250-300kg/sào/vụ. So với trồng lúa, mô hình này cho hiệu quả, năng suất cao gấp 4-5 lần, thu nhập bình quân của mỗi hộ là gần 300 triệu/năm. Tới đây, các hộ dân trong xã sẽ tiếp tục mở rộng diện tích trồng cây dược liệu lên 8ha. Anh Bùi Văn Tuấn, một hộ dân trồng cây dược liệu tại thôn Đồng Tâm, xã Yên Than, Huyện Tiên Yên cho rằng mô hình trồng cây dược liệu đã và đang mở hướng đi mới, giúp người dân các xã ở Tiên Yên giảm bớt khó khăn: "Gia đình tôi là một trong những hộ tham gia, nói chung là cây ngô chúng tôi trồng nhiều năm rồi thì cũng chỉ như vậy thôi nhưng mà khi chuyển sang trồng cây dược liệu này thì mang lại thu nhập rất cao, gấp 4 -5 lần cây ngô, thuận lợi hơn cho người dân chúng tôi phát triển, ổn định cuộc sống."

    Tuy nhiên, để cây dược liệu trong thời gian tới có thể khẳng định được ưu thế trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, huyện Tiên Yên cũng đang tích cực tìm giải pháp để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm, giúp người dân yên tâm canh tác. Hiện mới chỉ có Công ty Dược liệu Đông Bắc phối hợp với huyện Tiên Yên thực hiện dự án. Đơn vị này sẽ bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho người dân trên địa bàn. Dù thế, huyện vẫn đang cố gắng mở rộng thị trường tiêu thụ cây dược liệu để tránh tình trạng cây quá lứa mà chưa được thu hoạch, gây tồn đọng ảnh hưởng tới đời sống của người dân. Ông Bá Văn Chè, Chủ tịch Hội Nông dân xã Yên Than nói: " Trồng cây dược liệu ban đầu đem lại hiệu quả rất là cao cho bà con nông dân, tuy nhiên hiện nay còn khó khăn về đầu ra của sản phẩm. Rất là mong các cấp các ngành quan tâm làm sao giúp người dân chung tôi có đầu ra ổn định, để bà con yên tâm sản xuất, nâng cao thu nhập, phát triển kinh tế gia đình, ổn định cuộc sống."  

    Qua đánh giá hiệu quả của dự án cho thấy, việc triển khai trồng cây dược liệu trên địa bàn huyện Tiên Yên đáp ứng được nhu cầu dược liệu của thị trường hiện nay, đồng thời thể hiện tính đúng đắn trong định hướng chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Ông Lương Ái Phật, PCT UBND huyện Tiên Yên cho biết: " Qua thử nghiệm đã triển khai ra diện rộng , hiện nay chúng tôi có trên 6ha cây dây thìa canh và cà gai leo, phấn đấu trong năm 2017 tiếp tục mở mộng trồng thêm 1,8ha cây dây thìa canh và hiện nay cây dây thìa canh cũng như cây cà gai leo đang phát triển rất tốt. Vừa qua chúng tôi cũng làm việc công ty dược liệu của y dược khoa Hà Nội để xây dựng cho huyện một dự án về tổng thể phát triển cây dược liệu từ bây giờ đến năm 2020."

     Với những đột phá trong chuyển đổi cây trồng, vật nuôi mang lại hiệu quả kinh tế cao, tỷ lệ hộ nghèo tại huyện giảm mạnh. Từ đó cho thấy huyện Tiên Yên đã có bước đi đúng đắn trong việc chọn ra mô hình kinh tế phù hợp và tích cực vào cuộc hỗ trợ với người nông dân./.