C’xêê 4 c’moo 2016, nắc râu cắh liêm crêê âng nha’nhự môi trường biển tơợ Hà Tĩnh tước Thừa Thiên-Huế, a’xiu ma chêết z’broọ, pa’hư môi trường biển, bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mung, bh’rợ tr’nêng âng k’bhạn đhanuôr. Pazêng hệ thống chính trị lêy moót bhrợ, 100 chuyên gia, đông khoa học bha’lâng âng 30 cơ quan cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung lơơng nắc lướt vốch cha’mêết lêy ka c’xêê cóh biển, chấc lêy hâu tu a’xiu ma chêết.

    Hân đhơ cắh liêm crêê âng môi trường biển nắc đhanuôr miền Trung cung dzợ toong t’ngay hi’dưm ặt đương lêy cha’mêết cóh biển, lướt bơơn bhrợ. xang bêl Chính phủ xay bhrợ bhiệc đền bù râu cắh liêm crêê âng biển đh’rứah lâng bấc c’lâng bh’rợ zooi zúp bhrợ padưr bh’rợ tr’nêng, bấc vel bhươl biển miền Trung nắc ơy padưr paliêm. Lâng đhanuôr miền Trung, ặt ga’bhặ biển nắc đoo bh’rợ tr’nêng tơợ lang ahay a’hươn a’conh a’bhướp đợc đoọng. Lứch c’moo, zr’lụ biển zâp tỉnh đắh Bắc miền Trung nắc dưr liêm r’rộ cớ. đác biển têêm ngăn, bhuông ra’cít nắc cớ ra’văng lướt glúh bơơn bhrợ.Lâng apêê nắc pr’zước lướt bơơn cớ cóh biển. Phóng viên Thanh Hà, ắt đhị zr’lụ miền Trung bhrợ têng pazêng phóng sự Đhanuôr  Quảng Bình chấc c’lâng lướt ooy biển.

    Ooy t’ruíh xa’nay ting c’lâng thời sự bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zợc xơợng bha ar tr’nơợp lâng pr’đợc Đh’rứah lâng đhanuôr ắt ga’bhặ biển.

     Chr’val Cảnh Dương, chr’hoong Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình nắc vel đông vêy bấc lang k’coon cha’châu ắt pazưm bhrợ cóh biển. Prang chr’val vêy lấh 700 bhuông pậ tứi, 6000 apêê pabhrợ ắt g’nưm cóh biển. tơợ t’ngay dưr váih cắh liêm crêê môi trường biển, đhanuôr Cảnh Dương lấh mơ nắc bơơn bhrợ ch’ngai toor ắt tớt cắh têêm ngăn, bh’nơơn a’xiu a’chông cung cắh bấc bơơn. A’chông a’xiu bơơn bhrợ cung cắh ngai câl, mưy pa’câl đoọng ha râu bh’năn ma cha lâng zên m’bứi bhlâng, cắh râu mặ pachô mơ zên pa’glúh câl l’lăm. Vel bhươl biển nắcting nga’ngoọp, cha’cêết lấh mơ. Cắh râu năl bhrợ nắc apêê pân’jứih ma tớt âm búah, hát chi’ớh ặt đương apêê lướt zooi zúp. Apêê bhriêl đa’đấh nắc lêy lướt pa’câl bánh canh, đác a’tao. Manứih pa’câl bấc lấh apêê lướt câl, xang nặc nắc zêng ma đơơng chô cha, ặt cha zâp bêl cung cắh dzợ mặ, xang nặc nắc lơi jợ tiệm. Lứch c’moo, đợ gr’lúh túh k’rơ chô hooi n’tóh ooy biển. Anoo Lê Văn Thắng, ắt cóh vel Đông Dương ặt k’noọ lêy, đợ zươl lái, rọ đợc a’chông, đợ râu pr’đươi pr’dua bơơn bhrợ dông đợc đhị đông xoọc đâu nắc zêng ha ha têếc hư. Acoon bhuông ắt cóh toor đenh t’ngay nắc cung lêy ma ra’rạ hư. T’mêê bơơn độp 68 ực đồng zên đền bù râu cắh liêm crêê môi trường biển, t’coóh nắc đấh loon câl cớ lái, paliêm cớ bhuông, ặt đương đợ mơ biển liêm nắc lướt bơơn bhrợ cớ cóh biển. Anoo Lê Văn Thắng đoọng năl, pr’loọng đông vêy bhuông công suất k’tứi bơơn bhrợ đăn, zâp g’lúh lướt biển tơợ 3 tước 5 t’ngay cung bơơn 2, 3 ực đồng, zâp đoọng t’mung pr’loọng đông lâng băn 3 p’nong k’coon cha học: “68 ực đồng nắc đoọng câl pr’đươi pr’dua, đh’rứah lâng paliêm cớ máy. Xoọc đâu, cung lướt bơơn cớ. Kiêng bhrợ têng bh’rợ biển, tu nắc ơy moót cóh a’ham zi ơy, xoọc đâu cắh lướt nắc cắh năl râu chấc bhrợ.”

     T’coóh Nguyễn Nhật Linh, 41 c’moo cóh chr’val Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới ắt tớt k’noọ hay k’noọ cớ 1 c’moo lướt bơơn bhrợ cóh biển. T’coóh Linh k’noọ lêy, c’moo đâu hân đhơ đhêy ặt bấc tu cắh liêm crêê môi trường biển nắc pr’loọng đông t’coóh cung pachô lấh 400 ực đồng, zâp apêê pabhrợ cóh bhuông cung bơơn 70 ực đồng. Nguyễn Nhật Linh nắc c’la bhuông a’xiu QB 91096, công suất 800 CV. Đhiệp 41 c’moo hadợ, hân đhơ cơnh đêéc, Linh nắc ơy tước 30 c’moo ắt ga’bhặ bhrợ cóh biển. ting cơnh anoo Linh, c’moo đâu biển liêm crêê, vêy g’lúh lướt bơơn bhrợ k’zệt tấn a’xiu. Tu zên pa’câl mơ m’pâng lâng c’moo l’lăm ahay nắc bơơn bhrợ cắh lấh bấc. xang bêl bơơn độp 112 ực đồng zên đền bù râu cắh liêm crêê môi trường biển, anoo pay đoọng ha 16 apêê pabhrợ cóh bhuông, zâp ngai 4 ực đồng. Đợ zên n’lơơng nắc anoo đợc bhr’lậ zươl lái, bhr’lậ paliêm bhuông. T’coóh Nguyễn Nhật Linh đoọng năl, ađay lâng pr’zợc cóh bhuông nắc ơy ra’văng lướt bơơn bhrợ hân noo biển lứch c’moo, t’bơơn zên cha tết: “Xang boo đhí nâu nắc azi lướt vốch, đăn tết moót cớ. mưy g’lúh lướt vốch g’nưm cóh biển. vêy a’xiu nắc đấh moót, hadợ cắh nắc buôn lướt 16, 17 t’ngay, vêy bêl 20 t’ngay. Mưy c’xêê chô ooy đâu, a’chông a’xiu cóh chợ apêê ma câl đắh zêng ặ, tu cơnh đâu cung vêy dal m’bứi zên. Cung tu vêy đhanuôr đắh cha cớ nắc azi vêy choom pa’câl. Manứih câl pay cung pa’dzoọc zên, câl đoọng ha đay.”

    Râu cắh liêm crêê môi trường biển cắh mưy bhrợ đhanuôr miền Trung lưm bấc zr’nắh k’đhạp hadợ zâp đông bhrợ têng, pa’câl a’chông a’xiu, nhà hàng khách sạn cung ma nợ nần bấc. đợ apêê c’la nhà hàng nắc pa’glúh k’ha riêng ực đồng đấu giá thuê k’tiếc toor biển, k’rong bhrợ zên tỷ bhrợ padưr đhị đông pa’câl a’chông a’xiu cung cắh năl cơnh bhrợ têng. Đợ c’xêê tr’nơợp dưr váih râu cắh liêm crêê môi trường, toor biển nắc lêy ma nga’ngoọp, zâp đhị quán cung cắh dzợ bịng bấc manứih. nhân viên bhrợ têng cóh quán nắc cung ting chấc lêy lướt bhrợ bhiệc lơơng. Zâp đhị kho đợc pa’chriết cung dzợ bấc a’chông a’xiu xoọc ặt đương tước t’ngay lơi jợ.

    Đoọng zooi zúp đhanuôr lướt bơơn bhrợ cớ, xang bêl cắh liêm crêê môi trường biển, zâp vel đông nắc ơy k’đươi moon doanh nghiệp câl a’xiu đoọng ha đhanuôr. Hân đhơ cơnh đêếc, tu cr’noọ k’rang k’pân âng manứih đươi dua nắc kr’bhâu tấn a’xiu nắc ặt đợc cóh kho pa’chriết âm 20 độ C. Tước đăn lứch c’moo đâu, mưy đhị tỉnh Quảng Bình, 33 đông đợc pa’chriết âng zâp doanh nghiệp dzợ ặt k’đoong lấh 3200 tấn a’chông a’xiu. Tỉnh Quảng Bình nắc ơy lêy cha’mêết lâng lơi jợ pazêng 600 tấn a’chông a’xiu cắh têêm ngăn chất lượng. Đợ t’ngay lứch c’moo, C’bhúh pabhrợ âng Chính phủ vêy râu ting pấh bhrợ âng p’cắh mặt zâp bộ, ngành Trung ương chô tước zâp doanh nghiệp câl pay a’chông a’xiu cóh zâp tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình đoọng lêy cha’mêết đhr’năng bh’rợ, zúp đoọng doanh nghiệp trứah bhlếh zr’nắh k’đhạp. Lâng đợ a’chông a’chông a’xiu cắh têêm ngăn zêng ta lơi jợ. Chính phủ k’đươi moon zooi zúp 30% lâng đợ a’chông a’xiu k’rong đợc têêm ngăn hân đhơ cơnh đêếc k’đhạp pa’câl, cắh cậ pa’câl m’bứi zên lâng đền bù 100% lâng đợ a’chông a’xiu ma boọ váih độc zêng ta lơi. P’căn Nguyễn Thị Lê, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thuỷ sản An Bình cóh chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình đoọng năl, râu zooi zúp đấh loon âng Chính phủ nắc zúp doanh nghiệp k’rêệm loom dưr zi’lấh zr’nắh k’đhạp: “Acu cung lướt tước chr’val, chr’hoong, tước tỉnh âng zi. Apêê cung pabhlâng liêm ta’níh lướt đh’rứah lâng zi xoọc bêl zr’nắh k’đhạp cơnh đâu. apêê nắc ting ặt moon p’too azi. Apêê moon Chính phủ nắc doọ vêy ha vil lơi azi lâng doanh nghiệp lêy ặt k’rêệm loom. Acu moon a’xiu ta lơi jợ nắc bêl apêê k’đươi moon nắc azi lơi jợ zêng. Hadợ bêl azi cắh năl zên a’xiu đền bù ha cơnh nắc azi cung đươi bhrợ cơnh ta moon zêng ta lơi jợ.”

    Râu cắh liêm crêê môi trường biển bhrợ pa;hư hi’lêệng lâng 66 chr’val, phường, thị trấn toor biển lâng zr’lụ p’loọng k’ruung âng tỉnh Quảng Bình, lấh 30 r’bhâu apêê pabhrợ cóh vel đông lưm cắh liêm crêê, cắh váih bhiệc bhrợ. xoọc bêl đhanuôr miền Trung ặt zâng lâng bấc râu zr’nắh k’đhạp, Chính phủ nắc đấh loon zooi zúp kr’bhâu tấn cha’nêếh đoọng ha đhanuôr, doọ pay zên thuế đoọng ha doanh nghiệp, đại lý, pr’loọng câl a’chông a’xiu, zooi zúp c’la bhuông bơơn bhrợ toor biển tu ơy pa’đhêy bơơn bhrợ. t’coóh Mai Tiến Dũng, Bộ trưởng-Chủ nhiệm văn phòng Chính phủ đoọng năl, Chính phủ pabhlâng k’rang lêy ooy pr’ắt tr’mung âng đhanuôr lâng nắc ơy bhrợ padưr bấc chính sách padưr paliêm cớ bhiệc bơơn bhrợ a’chông a’xiu: “C’lâng xa’nay âng Chính phủ lâng âng Đảng lâng nhà nước năc zêng vêy chính sách zooi zúp lâng bhrợ đoọng bh’rợ tr’nêng, zooi zúp bơơn bhrợ ch’ngai xang nặc zooi zúp đoọng đhanuôr. Lấh mơ nắc Bộ Công thương zúp Chính phủ bhrợ padưr bh’rợ pa’đăn đươi lâng padưr thị trường, t’đang k’đươi zâp đông k’rong bhrợ cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung lơơng pazưm bhrợ têng. Xoọc bêl zr’nắh k’đhạp cơnh đâu, nắc ooy bh’rợ âng Chính phủ cung ơy pazưm xay moon đoọng zâp tỉnh miền Trung g’lúh nâu cung zêng vêy cơ chế zooi zúp, bhrợ pr’đơợ đoọng ha đhanuôr đoọng vêy choom t’bhlâng bhrợ têng cóh biển. lấh mơ nắc bhrợ têng ch’ngai toor.”/.

NGƯ DÂN QUẢNG BÌNH TÌM ĐƯỜNG RA BIỂN

Bài 1: Cùng ngư dân bám biển

PV Thanh Hà-VOV miền Trung

    Tháng 4 năm 2016, sự cố ô nhiễm môi trường biển từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên Huế khiến cá chết hàng loạt,  môi trường biển bị hủy hoại, ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của hàng vạn ngư dân. Cả hệ thống chính trị vào cuộc, 100 chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành của 30 cơ quan trong nước và quốc tế ròng rã mấy tháng trời tiến hành điều tra, làm rõ nguyên nhân cá chết.

     Chính phủ, các bộ, ngành và chính quyền địa phươngđã thực hiện nhiều chính sách tháo gỡ khó khăn, giúp ngư dân 4 tỉnh miền Trung vượt qua khó khăn., tàu thuyền tiếp tục ra khơi.

    Mặc dù bị tác động bởi sự cố môi trường biển nhưng ngư dân miền Trung vẫn ngày đêm ngóng trông ra biển, quanh quẩn bên con tàu như người bạn tri kỷ. Sau khi Chính phủ, các bộ ngành và địa phương triển khai đền bù sự cố môi trường biển cùng nhiều giải pháp hỗ trợ khôi phục sản xuất, nhiều làng biển miền Trung đã gượng dậy hồi sinh. Với ngư dân miền Trung, bám biển vươn khơi không đơn thuần là nghề mà là nghiệp, cái nghiệp bao đời nay cha ông mình để lại. Cuối năm, vùng biển các tỉnh Bắc miền Trung đã trở nên nhộn nhịp. Nước biển đã an toàn và họ cùng rủ nhau tiếp tục vươn khơi bám biển. 

     Xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình là địa phương có nhiều thế hệ con cháu gắn bó nghề biển. Cả xã hiện có hơn 700 tàu thuyền lớn nhỏ, 6000 lao động sống nhờ biển. Từ ngày xảy ra thảm họa môi trưởng biển, ngư dân Cảnh Dương chủ yếu đánh ven bờ và vùng lộng đứng ngồi không yên, sản lượng cá tôm giảm sút. Cá tôm đánh bắt về cũng không ai mua, chỉ bán làm thức ăn gia súc với giá rẻ mạt, không đủ bù đắp phí tổn. Làng biển trở nên đìu hiu, vắng lạnh. Chán nản, đàn ông tụm năm, tum ba uống rượu; đàn bàn ngồi chờ cứu trợ. Người nhanh nhạy quay ra bán bánh canh, nước mía. Người bán nhiều hơn người mua đành đem về ăn thay cơm, mãi rồi cũng chán, đành dẹp tiệm. Cuối năm, những cơn lũ muộn lại đổ xuống làng biển. Ngư dân Lê Văn Thắng, ở thôn Đông Dương than thở, tấm lưới, rọ tôm, ngư cụ đánh bắt treo trước hiên nhà nay đã rách. Con thuyền nằm bờ lâu ngày lẻ bạn bắt đầu rệu rã. Vừa nhận 68 triệu đồng tiền đền bù sự cố môi trường biển, ông đã kịp sắm lại mành lưới, gia cố tàu, chờ biển lặng ra khơi, đi chuyến biển cuối năm. Ngư dân Lê Văn Thắng cho biết, gia đình có chiếc tàu công suất nhỏ đánh bắt vùng lộng; Mỗi chuyến đi biển từ 3 đến 5 ngày cũng kiếm được dăm ba triệu đồng, đủ trang trải cho gia đình và nuôi 3 đứa con ăn học: “68 triệu đó dùng để mua sắm tài sản, dụng cụ, củng cố thuyền máy lại. Bữa nay, cũng đi lại rồi. Máu nghề biển đã ngấm trong máu rồi, giờ không đi cũng không biết làm gì nữa.”

     Ngư dân Nguyễn Nhật Linh, 41 tuổi ở xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới ngồi nhớ lại một năm lênh đênh trên biển. Anh Linh nhẩm tính, năm nay dù phải nghỉ vài chuyến ra khơi do sự cố môi trường biển nhưng gia đình anh vẫn thu nhập hơn 400 triệu đồng; mỗi lao động đi bạn trên tàu cũng kiếm được 70 triệu đồng. Nguyễn Nhật Linh là chủ tàu cá QB 91096, công suất 800 CV. Mới bước sang tuổi 41 nhưng Linh đã có 30 năm bám biển. Theo anh Linh, năm nay, biển được mùa, có chuyến tàu anh đánh được vài chục tấn cá. Do giá cả chỉ bằng một nửa năm trước nên thu nhập xấp xỉ như mọi năm. Sau khi nhận 112 triệu đồng tiền đền bù sự cố môi trường biển, anh chia cho 16 lao động đi bạn trên tàu, mỗi người gần 4 triệu đồng. Số tiền còn lại, anh dành cho sửa lưới, bảo dưỡng máy tàu. Ngư dân Nguyễn Nhật Linh cho biết, anh và bạn thuyền đã sẵn sàng nhổ neo đi chuyến biển cuối năm, kiếm tiền ăn Tết: “Sau lặng gió này là mình đi, giáp Tết vô lại. Một chuyến cũng nhờ ngoài biển nữa. Có cá thì vô sớm, còn không thì thường thường đi 16, 17 ngày, có khi 20 ngày. Một tháng trở lại đây cá, hải sản ở chợ họ đã ăn lại rồi nên cũng có cao lên một chút, cũng khá, cũng đỡ. Cũng nhờ người dân họ ăn lại nên mình có thể bán chợ. Người thu mua họ tăng giá lên, mua cho mình.”

     Sự cố môi trường biển không chỉ khiến ngư dân miền Trung gặp nhiều khó khăn mà các cơ sở chế biến, kinh doanh hải sản, nhà hàng khách sạn cũng lâm cảnh nợ nần. Những ông chủ nhà hàng bỏ ra hàng trăm triệu đồng đấu giá thuê mặt bằng ven biển, đầu tư tiền tỷ xây dựng cơ ngơi bán hàng hải sản cũng kêu trời, than ngắn thở dài. Những tháng đầu xảy ra sự cố môi trường, bãi biển vắng tanh, hàng quán thưa dần khách đến. Nhân viên phục vụ lần lượt bỏ đi làm việc khác. Các kho đông lạnh chất ứ hải sản chờ ngày tiêu hủy.

     Để hỗ trợ ngư dân vươn khơi, ngay sau khi xảy ra sự cố môi trường biển, các địa phương đã vận động doanh nghiệp mua cá cho bà con. Thế nhưng, do tâm lý e ngại của người tiêu dùng nên hàng ngàn tấn cá phải nằm im trong kho lạnh âm 20 độ C. Đến thời điểm cuối năm nay, chỉ riêng tại tỉnh Quảng Bình, 33 kho đông lạnh của các doanh nghiệp tồn đọng hơn 3200 tấn hải sản. Tỉnh Quảng Bình đã kiểm định và cho tiêu hủy 600 tấn hải sản không đảm bảo chất lượng. Những ngày cuối năm, Đoàn công tác của Chính phủ có sự tham gia của đại diện các bộ, ngành Trung ương đến tận các doanh nghiệp thu mua hải sản ở các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình để thị sát tình hình, giúp doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn. Đối với những hải sản không đảm bảo an toàn đều cho tiêu hủy. Chính phủ chỉ đạo hỗ trợ 30% đối với hải sản tạm trữ an toàn nhưng khó tiêu thụ hoặc bán giá thấp và đền bù 100% đối với số lượng hải sản bị nhiễm độc phải tiêu hủy. Bà Nguyễn Thị Lê, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thủy sản An Bình ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cho rằng, sự hỗ trợ kịp thời của Chính phủ giúp doanh nghiệp yên tâm vượt khó: “Tôi cũng chạy đến xã của tôi, đến huyện của tôi, đến tỉnh của tôi. Họ cũng rất đồng hành cùng chúng tôi trong lúc khó khăn như vậy. Họ vẫn cứ an ủi chúng tôi. Họ nói rằng, Chính phủ không để quên chúng tôi đâu và doanh nghiệp cứ yên tâm. Tôi nói rằng cá tiêu hủy đó thì khi họ yêu cầu thì chúng tôi đi tiêu hủy đã. Trong khi tôi chưa biết giá cá đền bù như thế nào nhưng tôi vẫn chấp hành mệnh lệnh là bốc đi hết.”

      Sự cố môi trường biển gây thiệt hại nặng nề đối với 66 xã, phường, thị trấn ven biển và vùng cửa sông của tỉnh Quảng Bình, hơn 30 ngàn lao động địa phương bị ảnh hưởng, không có việc làm. Trong lúc ngư dân miền Trung đối mặt với nhiều khốn khó, Chính phủ đã nhanh chóng hỗ trợ hàng ngàn tấn gạo cho ngư dân; miễn thuế cho doanh nghiệp, đại lý, hộ thu mua hải sản; hỗ trợ chủ tàu thuyền đánh bắt ven bờ và vùng lộng do phải ngừng khai thác. Ông Mai Tiến Dũng, Bộ trưởng - Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ cho biết, Chính phủ đặc biệt quan tâm về cuộc sống của bà con ngư dân và đã xây dựng nhiều chính sách khôi phục đánh bắt hải sản: “Chủ trương của Chính phủ và của Đảng và Nhà nước là đều có chính sách  hỗ trợ và tạo ngành nghề, hỗ trợ đóng tàu đánh bắt xa bờ rồi hỗ trợ đào tạo ngư dân. Đặc biệt là Bộ Công thương giúp Chính phủ xây dựng Đề án tiếp cận và xây dựng thị trường, kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước để tập trung cho chế biến. Trong lúc khó khăn như thế này, thì trong Đề án của Chính phủ cũng đã tập trung nêu cho các tỉnh miền Trung trong thời điểm này cũng đều có cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện cho người dân để có thể tiếp tục khai thác biển. Đặc biệt là khai thác xa bờ”./.