Đh’rứah lâng chrun, ga’lôộc, Đào đợ râu p’lêê chr’nắp âng zr’lụ k’coong ch’ngai Sơn La, nắc nhãn Sông Mã vêy cơnh chr’nắp nắc p’lêê pậ, m’bâl cơợng, cr’liêng k’tứi, cha ngam, tưn taách, ơy lâng xoọc bơơn bấc manứih đươi dua cắh mưy cóh Sơn La nắc zâp tỉnh cóh đồng bằng pa bhlâng chắp kiêng. T’nơơm nhãn nắc bơơn chóh đhị chr’hoong Sông Mã cr’chăl đâu lấh 50 c’moo, hân đhơ cơnh đêếc, 10 c’moo chô ooy đâu, tu vêy bơơn chóh padưr liêm choom, ting cơnh cr’noọ bh’rợ VietGap, nhãn nắc ơy dưr váih t’nơơm bha lâng đắh kinh tế, zúp kr’bhâu đhanuôr dưr zi’lấh đha’rứt bhrợ cha k’van nhâm mâng.

Hân noo nâu lướt tước Sông Mã, nắc xơợng cóh loom luônh cắh vêy đợ râu pứih páih rơợng âng zr’lụ k’noong k’tiếc Tây Bắc, nắc ting xơợng đha’hư tưn taách lâng đợ crâng Nhãn bấc ơl, lêy đợ p’lêê nhãn rơợc liêm tước hân noo bơơn bhrợ. Zấp đhị cung lêy pr’ắt bh’rợ bhrợ têng r’rộ r’răm âng đhanuôr tước hân noo nhãn đoọm. Vêy ngai nặc đêếh đoong nhãn, vêy ngai pêếh nhãn, xe âng đơơng hàng tơợ zâp tỉnh Hưng Yên, Hà Nội, Lạng Sơn lướt câl pay nhãn đơơng chô ooy đồng bằng đươi dua.

Tước lưm pr’loọng đông anoo Lê Công Hoàn cóh vel C5, chr’val Chiềng Khoong, chr’hoong Sông Mã bêl anoo xoọc đêếh pay đoong nhãn đoọng pa’câl. Lêy đợ p’lêê nhãn k’ha riêng p’lêê, rơợc liêm, bấc đác nắc vêy bơơn lêy đợ c’rơ g’lêếh bhrợ têng âng đhanuôr cóh đâu bơơn đươi liêm chr’nắp. pr’loọng đông anoo Hoàn chóh nhãn tơợ c’moo 1988, hân đhơ, bêl đêếc dzợ nặc m’ma nhãn vel đông. Bơơn lêy nhãn cóh vel đông chóh bhrợ zr’nắh ha dợ bh’nơơn cắh ha mơ, c’moo 2010, anoo nắc t’bhlâng lêy ta’moóh pachoom, đh’rứah lâng bơơn cán bộ nông nghiệp moon pachoom bhiệc p’têết pazưm nhãn cắh đấh đoọm Hưng Yên, dzợ ta moon nắc m’ma nhãn Miền, anoo nắc ơy k’rong bhrợ lấh 300 ực đồng đoọng câl k’tiếc lâng đươi bhrợ cơnh kỹ thuật cắt p’têết ooy đoong đợ t’nơơm nhãn vel đông ơy váih. XoỌc đâu anoo nắc ơy vêy 2 hécta nhãn ta chóh p’têết pazưm, bh’nơơn pachô zâp c’moo mơ 30 tấn p’lêê t’mêê, lơi jợ đợ mơ zên pa’glúh bhrợ l’lăm nắc vêy pachô lấh 500 ực đồng: “Bêl ahay pr’loọng đông cắh vêy chóh nhãn nâu, pr’ắt tr’mung cung lưm bấc zr’nắh k’đhạp, hân đhơ cơnh đêếc, xang bêl bhrợ tước m’ma nhãn p’têết pazưm nâu nắc pr’loọng đông lêy bơơn bhrợ z’zăng lấh mơ. Đợ t’tưn nắc pr’loọng đông lêy chóh cớ, ha dang vêy k’tiếc bhứah nắc chóh pa’xoọng lấh mơ dzợ.”

Xoọc đâu Sông Mã vêy k’noọ 32.000 pr’loọng đhanuôr chóh nhãn, lâng k’tiếc 5.500 hécta, ooy đâu 3.500 hécta nắc t’nơơm nhãn p’têết pazưm, bơơn lấh 80% k’tiếc chóh p’lêê cóh prang chr’hoong. Zấp c’moo nắc bh’nơơn pachô mơ 35.000 tấn p’lêê t’mêê, âng đơơng ha thị trường cóh tỉnh lâng zâp tỉnh cóh lơơng. Đoọng bhrợ têng pazêng đợ bh’rợ âng đơơng pr’đươi têêm ngăn lâng zooi zúp bhiệc pa’câl đoọng ha zâp bh’nơơn pr’đươi, tước đâu chr’hoong ơy bhrợ padưr 16 hợp tác xã chóh t’nơơm cha p’lêê, ooy đâu vêy 4 hợp tác xã k’rêệm loom bhrợ têng cha. T’coóh Lê Danh Phúc, Phó Giám đốc hợp tác xã Bảo Minh, chr’hoong Sông Mã đoọng năl: “Ooy ha y chroo, hợp tác xã Bảo Minh nắc padưr pa’xớc đợ p’lêê nhãn đoọng zâp thị trường zr’nắh k’đhạp cơnh siêu thị cóh k’tiếc k’ruung cắh cậ xuất khẩu ooy k’tiếc k’ruung lơơng, tu k’tiếc nhãn cóh chr’hoong Sông Mã pa bhlâng pậ ha dợ bhrợ nắc liêm choom, nắc bơơn bh’nơơn liêm dal.”

Nhãn p’têết Sông Mã buôn chóh, buôn zư lêy, tơợ bêl chóh tước bêl p’têết chóh bhrợ, váih pô p’lêê nắc mơ 3 c’moo choom ặ bơơn bhrợ. Nhãn p’têết chóh nâu liêm chr’nắp lấh, p’lêê pậ, cóh cr’loọng cơợng, cr’liêng k’tứi, cha nắc xơợng ngam, tưn taách, bơơn thị trường cóh cr’loọng tỉnh lâng cóh tỉnh lơơng chắp kiêng. XoỌc đâu, bhiệc pa’câl lấh mơ nắc lêy pa’glúh cơnh ting cơnh p’lêê t’mêê bơơn k’dâng 80%, zâp ký nhãn t’mêê pa’câl mơ 20-50 r’bhâu đồng, 20% dzợ lêy bhrợ lêệ nhãn nắc pa’câl mơ 200-250 r’bhâu đồng đhị 1 ký. Đoọng zrps đhanuôr ting bhr’dzang đươi bhrợ đợ tiến bộ khoa học kỹ thuật ooy bhiệc bhrợ têng cha, padưr đợ mơ chr’nắp thu nhập đhị mưy k’tiếc bhrợ cha, lâng vêy thị trường đươi dua đhị k’tiếc chóh bhrợ, lâng vêy thị trường đươi dua têệm ngăn, p’căn Lê Thị Yến, Chủ tịch UBND chr’hoong Sông Mã, tỉnh Sơn La đoọng năl: “Ooy cr’chăl nâu a’tốh, đoọng padưr chr’nắp liêm âng bh’nơơn pr’đươi nhãn nắc chr’hoong Sông Mã k’rang lêy, t’bhlâng k’đhơợng bhrợ, k’đươi moon đhanuôr lêy đươi bhrợ cơnh khoa học kỹ thuật ooy bhiệc bhrợ têng, lấh mơ nắc ooy bhrợ têng nhãn pazưm ooy bấc bh’rợ, tr’nơợp nắc bhrợ paliêm m’ma, râu 2 nắc quy trình tưới p’dzong đoọng padưr dal bh’nơơn pr’đươi âng t’nơơm nhãn.”

Plêệng k’tiếc liêm crêê, đhanuôr zay ta’níh chóh bhrợ, băn zư lâng râu k’rang lêu âng chính quyền vel đông, bh’nơơ pr’đươi nhãn Sông Mã xoọc nắc lêy chô ooy thị trường pậ chr’nắp, cắh mưy cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung nắc dzợ pa’glúh ooy prang k’tiếc k’ruung lơơng. Quyết định công nhận Nhãn hiệu chứng nhận đoọng ha bh’nơơn pr’đươi Nhãn Sông Mã âng Cục sở hữu trí tuệ k’noọ tước đâu nắc acoon c’lâng lướt ch’ngai đoọng ha bấc pr’loọng đhanuôr zr’lụ Sông Mã dưr váih đợ tỷ phú./.

Nông dân Sơn La thu tiền tỷ từ trồng nhãn ghép

                                         Tuyết Lan+ Hoàng Long

         Cùng với Xoài, Mận, Đào những loại quả đặc sản của vùng cao Sơn La, thì Nhãn Sông Mã có đặc điểm quả to, cùi dày, hạt nhỏ, ăn dịu ngọt, thanh mát đã và đang được người tiêu dùng không chỉ Sơn La mà các tỉnh miền xuôi vô cùng ưa chuộng. Cây nhãn đã được trồng tại huyện Sông Mã cách đây hơn 50 năm, song 10 năm trở lại đây, nhờ được đầu tư đúng mức, theo tiêu chuẩn VietGap, nhãn đã trở thành cây kinh tế chủ lực, giúp hàng ngàn hộ dân vươn lên làm giàu bền vững.             

Mùa này đến Sông Mã, cảm giác đầu tiên mà bạn cảm nhận không phải là cái nóng gay gắt của miền biên giới Tây Bắc, mà thay vào đó là những rừng Nhãn ngút ngàn, lúc lỉu chùm nhãn vàng rộm đến mùa thu hoạch. Đâu đâu cũng thấy không khí tấp nập của người dân mùa nhãn chín. Người bẻ nhãn, người bóc nhãn, xe chở hàng từ các tỉnh Hưng Yên, Hà Nội, Lạng Sơn đến thu mua nhãn chở về miền xuôi tiêu thụ.

Đến thăm hộ gia đình anh Lê Công Hoàn ở bản C5, xã Chiềng Khoong, huyện Sông Mã khi anh đang bẻ nhãn để bán. Nhìn những chùm nhãn hàng trăm quả, vàng rộm, mọng nước, mới thấy công sức lao động của người nông dân nơi đây được hưởng thành quả xứng đáng. Gia đình anh Hoàn trồng nhãn từ năm 1988, tuy nhiên khi ấy vẫn là giống nhãn địa phương. Nhận thấy giống nhãn địa phương trồng vất vả mà năng suất lại không cao, năm 2010, anh quyết tâm mày mò, học hỏi, cộng với được cán bộ nông nghiệp hướng dẫn kỹ thuật ghép nhãn chín muộn Hưng Yên, hay còn gọi là giống nhãn Miền, anh đã mạnh dạn đầu tư hơn 300 triệu đồng để mua đất và áp dụng kỹ thuật cấy mắt ghép vào thân những cây nhãn địa phương sẵn có. Giờ đây anh đã có 2 héc ta trồng nhãn ghép, năng suất mỗi năm đạt 30 tấn quả tươi, trừ tất cả chi phí cho thu lãi hơn 500 triệu đồng. “Trước đây gia đình không làm cây nhãn này thì kinh tế cũng gặp khó khăn một tí, nhưng mà sau khi làm đến giống nhãn ghép này thì gia đình cảm thấy thu nhập được tốt hơn. Sau này gia đình nếu có diện tích thêm thì sẽ phát triển thêm tầm độ một vài héc ta nữa.”

      Hiện Sông Mã có gần 32.000 hộ trồng nhãn, với diện tích 5.500 héc ta, trong đó 3.500 héc ta là cây nhãn ghép, chiếm 80% diện tích cây ăn quả toàn huyện. Mỗi năm cho sản lượng bình quân 35.000 tấn quả tươi, cung cấp cho thị trường trong tỉnh và các tỉnh miền xuôi. Nhằm thực hiện chuỗi cung ứng sản phẩm nông sản an toàn và hỗ trợ đầu ra cho các sản phẩm, đến nay huyện đã thành lập 16 hợp tác xã trồng cây ăn quả, trong đó 04 hợp tác xã đã có chứng nhận sản xuất VietGap, từ đó giúp các thành viên trong hợp tác xã yên tâm lao động sản xuất. Ông Lê Danh Phúc, Phó Giám đốc hợp tác xã Bảo Minh, huyện Sông Mã cho biết: “Trong tương lai, Hợp tác xã Bảo Minh sẽ phát triển quả nhãn đi các thị trường khó tính như siêu thị trong nước hoặc xuất khẩu sang nước ngoài, vì diện tích nhãn ở huyện Sông Mã rất lớn mà làm thì hiệu quả, tức là đạt năng suất rất là cao.”

       Nhãn ghép Sông Mã dễ trồng, dễ chăm sóc, từ khi trồng tới lúc ghép mắt, ra hoa đậu quả chỉ trong 03 năm đã có thể thu hoạch. Nhãn ghép có đặc điểm quả to, cùi dày, hạt nhỏ, ăn vào dịu ngọt, thanh mát, được thị trường trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Hiện nay, hình thức tiêu thụ chủ yếu xuất dưới dạng quả tươi chiếm khoảng 80%, mỗi kg nhãn quản tươi có giá từ 20.000 tới 50.000 đồng, 20% còn lại làm long nhãn có giá từ 200.000 tới 250.000 đồng 1 kg. Để giúp người dân từng bước áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, tăng giá trị thu nhập trên một diện tích đất canh tác, đồng thời có thị trường tiêu thụ ổn định, bà Lê Thị Yến, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La cho biết: “Trong thời gian tới để nâng cao giá trị của sản phẩm nhãn thì huyện Sông Mã sẽ quan tâm, tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo nhân dân tăng cường áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đặc biệt là trong sản xuất nhãn thì tập trung vào mấy khâu, thứ nhất là cải tạo giống, thứ hai là quy trình tưới ẩm để nâng cao năng suất của cây nhãn”

       Khí hậu phù hợp, người dân hăng say gắn bó và sự quan tâm của chính quyền địa phương, sản phẩm nhãn Sông Mã đang tiếp tục hướng đến những thị trường lớn, không chỉ trong nước mà xuất ra cả nước ngoài. Quyết định công nhận “Nhãn hiệu chứng nhận” cho sản phẩm Nhãn Sông Mã của Cục sở hữu trí tuệ tới đây là con đường trải dài cho nhiều hộ nông dân vùng cao Sông Mã trở thành tỷ phú./.