Đhị zr’lụ ăt bhrợ bâc pr’hoọm lalay âng đợ pr’múa ty ahay, tr’coọ xa nưl lâng xa nập xập, đhanuôr manưih Chăm đh’rưah lêy bhrợ p’căh đợ râu văn hoá chr’năp đanh, zư lêy lâng ting đoọng đợ râu chr’năp liêm âng k’cir ahay nhâm mâng đhị bâc lang

J’niêng bh’rợ Rija Nagar tơợp bhrợ tơợ hi bu 15/4, năc t’ngay pr’lưch âng c’moo ting Chăm lịch. Đhị tang âng vêêl Như Ngọc, chr’val Phước Hữu, tỉnh Khánh Hoà, k’ha riêng pân đil pân jưih acoon coh Chăm lâng xa nập ty ahay ting pâh t’nơơt đh’rưah đhị râu xa nưl âng cha gâr Paranưng lâng kèn Saranai r’rộ r’răm. Zâp tiết mục vêy bhrợ pa dưr bâc cơnh, bhrợ p’căh pr’hay chr’năp ooy pr’ăt tr’mung, bh’rợ tr’nêng âng manưih Chăm, tơợ râu c’leh cha nụp ooy zong ha roo, bhrợ ruộng, taanh n’đoo a’dooh tươc đợ pr’múa ahay pr’hay chr’năp. Ăt pa zưm đh’rưah lâng ta mooi pâh lêy j’niêng bh’rợ nâu, pr’căn Đàng Thị Hơi, chr’val Phước Hữu, tỉnh Khánh Hoà moon:

“J’niêng bh’rợ c’moo đâu vêy bhrợ tơợ tơợp vêêl đông tươc pr’lưch vêêl, bhui har bhlâng. Zâp đoo tiết mục chi ơh pr’hay, zâp diễn viên cung mr’hal, liêm ta nih ting pâh chi ơh”.

Rija Nagar năc đoo j’niêng bh’rợ coh vêêl đông chr’năp ga măc âng manưih Chăm, buôn bhrợ bêl tơợp c’xêê mưy âm ting Chăm lịch lâng âng zâp apêê chức sắc k’đhơợng bhrợ lâng zâp j’niêng bh’rợ zươc rơơm boo đhí liêm crêê, mưy hân noo bơơn bhrợ bâc lâng pr’ăt tr’mung đhanuôr têêm ngăn. Zâp vêêl đông Chăm bhrợ j’niêng bh’rợ nâu ooy bơr t’ngay lâng zâp j’niêng bh’rợ bhuôih bhrợ, hân đhơ cơnh đêêc cr’chăl t’ngay âng zâp vêêl đông vêy cơnh lalay, năc j’niêng bh’rợ nâu buôn bhrợ ooy bâc t’ngay coh vêêl đông. Amoó Trần Thị Dung, ta mooi tươc đăh Hà Nội moon:

“Acu ơy ting pâh bâc j’niêng bh’rợ đhị zâp zr’lụ tơợ Bắc tươc Nam, hân đhơ cơnh đêêc j’niêng bh’rợ âng đhanuôr Chăm nâu pr’hay chr’năp bhlâng, lalay cơnh. Nâu đoo năc râu ăt pa zưm đh’rưah âng acoon coh, chăp hơnh văn hoá vêêl đông pr’hay bhlâng. Acu chăp lêy bhlâng, hâng hơnh vêy bơơn ting pâh j’niêng bh’rợ nâu đhị zr’lụ k’tiêc nâu”.

Căh năc mưy ăt bhrợ j’niêng bh’rợ tơợp c’moo, j’niêng Rija Nagar dzợ năc đhị zư đợc bâc râu bh’rợ chi ơh pr’hay chr’năp âng đhanuôr manưih Chăm, tơợ pr’hat xa nưl, pr’múa tươc zâp j’niêng ty ahay. Ooy truih c’lâng văn hoá zâp acoon coh Việt Nam, đợ j’niêng bh’rợ cơnh Rija Nagar năc đhị đoọng zâp râu văn hoá ty chr’năp ting p’têêt pa dưr đoọng zư lêy lâng pa choom ha zâp lang t’tưn. Tơợ đợ g’luh sinh hoạt coh vêêl đông cơnh đêêc, đợ râu văn hoá pr’hay chr’năp âng zâp acoon coh vêy bơơn zư pa dưr, bhrợ pa xoọng liêm bâc lâh mơ ooy đăh văn hoá âng Việt Nam.

Phó Cả sư Lưu Sanh Thanh, chr’val Phước Hữu, tỉnh Khánh Hoà đoọng năl:

“J’niêng bh’rợ c’moo đâu t’ngay 1 c’xêê 1 Chăm lịch năc bêl t’ngay 16/4 dương lịch, cung năc hơnh deh t’ngay pa chô tỉnh Ninh Thuận ty, đhanuôr mr’hal bhlâng. Đảng lâng Nhà nước cr’chăl ha nua ơy k’rang lêy tươc pr’ăt tr’mung đhanuôr. Azi rơơm kiêng j’niêng bh’rợ Rija Nagar nâu vêy ta zư lêy, pa dưr lâng đơơh t’moot ooy t’nooi k’cir văn hoá phi vật thể cấp k’tiêc k’ruung”.

Đợ xa nưl âng cha gâr Paranưng lâng xa nưl ken Saranai dzợ chr’va xưl zâp bêl bhrợ j’niêng bh’rợ nâu, pa zưm pa liêm coh đhanuôr lâng zư lêy râu văn hoá chr’năp ahay âng manưih Chăm. Tơợ đợ vêêl đông toor biển Nam Trung Bộ, zâp râu chr’năp văn hoá ty ahay dzợ xoọc zư pa dưr liêm nhâm đoọng ha bâc lang. Lâng năc đợ đhị j’niêng bh’rợ cơnh Rija Nagar, đợ râu văn hoá liêm chr’năp âng Chăm vêy zư pa dưr, clan bhưah lâh mơ tươc pr’ăt tr’mung bêl đâu./.

RỘN RÀNG MÙA RIJA NAGAR TRÊN LÀNG CHĂM PHƯỚC HỮU, KHÁNH HÒA

Giữa tháng 4 dương lịch, khi tiếng trống Paranưng và kèn Saranai vang lên rộn ràng, nhiều làng Chăm ở khu vực Nam Trung Bộ lại bước vào mùa lễ hội Rija Nagar – lễ hội mở đầu năm mới theo Chăm lịch. Trong không gian rực rỡ sắc màu của những điệu múa truyền thống, nhạc cụ và trang phục đặc trưng, cộng đồng người Chăm cùng nhau thể hiện những nét văn hóa đặc sắc lâu đời, gìn giữ và trao truyền những giá trị di sản bền bỉ qua nhiều thế hệ

Lễ hội Rija Nagar bắt đầu từ chiều 15/4, tức ngày cuối cùng của năm theo Chăm lịch. Tại sân vận động thôn Như Ngọc, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa, hàng trăm nam nữ thanh niên dân tộc Chăm trong trang phục truyền thống tham gia múa đồng diễn trong tiếng trống Paranưng và kèn Saranai rộn ràng. Các tiết mục được dàn dựng công phu, tái hiện sinh động đời sống sinh hoạt và lao động của người Chăm, từ hình ảnh gùi lúa, cày ruộng, dệt vải đến những điệu múa dân gian giàu bản sắc. Hòa mình trong dòng khách dự lễ hội, Bà Đàng Thị Hơi, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa chia sẻ:

“Lễ hội năm nay được tổ chức từ đầu xóm đến cuối xóm, rộn ràng lắm. Rất xuất sắc, các tiết mục rất hay, các diễn viên cũng rất háo hức, nhiệt tình biểu diễn”.

Rija Nagar là lễ hội cộng đồng quan trọng của người Chăm, thường diễn ra vào đầu tháng Giêng theo Chăm lịch và do các chức sắc truyền thống chủ trì với các nghi lễ cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống bình an cho cộng đồng. Mỗi làng Chăm tổ chức lễ chính trong hai ngày với các nghi thức cúng tế truyền thống, tuy nhiên thời điểm giữa các làng có thể khác nhau nên không khí lễ hội thường kéo dài nhiều ngày trong cộng đồng. Chị Trần Thị Dung, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ:

“Em đã tham gia nhiều lễ hội ở các vùng miền từ Bắc vào Nam nhưng đây là lễ hội của đồng bào Chăm, rất đặc biệt, rất đặc thù. Đó là sự nghiệp đoàn kết của dân tộc, tôn vinh văn hóa bản địa rất hay. Em cảm thấy ấn tượng, biết ơn, tự hào khi được tham gia Lễ hội tại vùng đất này”.

Không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng đầu năm, lễ hội Rija Nagar còn là nơi lưu giữ nhiều loại hình diễn xướng dân gian đặc sắc của cộng đồng người Chăm, từ âm nhạc, vũ đạo đến các nghi lễ truyền thống. Trong dòng chảy văn hóa các dân tộc Việt Nam, những lễ hội như Rija Nagar chính là không gian sống để các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được bảo tồn và trao truyền qua nhiều thế hệ. Chính từ những sinh hoạt cộng đồng như vậy, bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc được nuôi dưỡng, làm giàu thêm cho bức tranh đa dạng của văn hóa Việt Nam.

Phó Cả sư Lưu Sanh Thanh, xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa cho biết:

“Lễ hội năm nay ngày mùng 1 tháng 1 Chăm lịch rơi vào ngày 16/4 dương lịch, cũng là kỷ niệm ngày giải phóng tỉnh Ninh Thuận (cũ), bà con đồng bào rất phấn khởi. Đảng và Nhà nước thời gian qua đã rất quan tâm đến đời sống đồng bào. Chúng tôi mong muốn lễ hội Rija Nagar tiếp tục được gìn giữ, phát huy và sớm được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.”

Những thanh âm trống Paranưng và tiếng kèn Saranai vẫn vang lên mỗi mùa lễ hội, gắn kết cộng đồng và gìn giữ ký ức văn hóa của người Chăm. Từ những ngôi làng ven biển Nam Trung Bộ, các giá trị văn hóa truyền thống vẫn đang được trao truyền bền bỉ qua nhiều thế hệ. Và chính từ những không gian lễ hội như Rija Nagar, bản sắc văn hóa Chăm tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống hôm nay./.