Tơợ a hay a hương, sen năc ơy leh vaih coh zr’lụ k’tiếc Đồng Tháp Mười. Ting cơnh PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ, Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội lâng Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, c’leh âng tơơm sen coh muy j’ngâr đhêl đanh mơ 1.800 c’moo, nâu đoo năc c’leh pa ghit, đoọng lêy pô sen năc ơy leh vaih coh chr’năp văn hóa âng zr’lụ k’tiếc nâu tơợ đanh đươnh.“Tước Tháp Mười cha mêệt lêy rau vaih tơợ lang a hay ha dợ a zi căh ơy bơơn leh c’leh âng pô sen; Ha dợ pêch pay đhị zr’lụ ếp năc bơơn lêy. N’zâu năc đoo pô sen Đồng Tháp năc pô sen lịch sử. Acu căh pân moon ghit pô sen bọoc coh đhêl đhị Tháp Mười nắc tơợp vêy đhị Việt Nam, ha dợ lâng đợ đanh 1.800 c’moo, pô sen Đồng Tháp năc choom hâng hơnh bhlầng; trè sen Đồng Tháp zêng năc c’kir lịch sử”.

Tơợ chr’năp năc đoo, sen bơơn chơih pay năc c’leh pa căh chr’năp âng vel đong lâng năc ơy r’dợ vaih muy ngành hàng. Ha dợ sen căh muy ặt đhị zập clung, năc ting t’ngay ơy leh vaih coh pr’ặt tr’mông, pa bhrợ ta têng lâng đhanuôr chơơc bhrợ cơnh liêm t’mêê. Anoo Phùng Minh Nhật, Tiệm cà phê Hai Ơi, chr’val Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp xay moon:“Tơơm sen ơy pa têệt lâng tỉnh Đồng Tháp tơợ đanh ặ. Acu năc ma nưih Đồng Tháp, a cu kiêng quán vêy pa căh c’leh chr’năp âng tỉnh Đồng Tháp, tu cơnh đêêc nắc chơih pay tơơm sen bhrợ pa chăm vaih chr’năp âng quán a cu”.

Tơợ pr’đươi ha rêê đhuôch, sen năc ơy bơơn bhrợ vaih bấc pr’đươi cơnh lơơng, chrpi k’rong t’vaih bhiệc bhrợ lâng pa dưr chr’năp đoọng ha đhanuôr. Căh muy pa dưr chr’năp kinh tế, pô sen năc dzợ vaih pr’đươi đoọng ha Đồng Tháp pa dưr du lịch, lâng pazêng xa nay t’ruih đơơng c’leh zr’lụ k’tiếc lâng coon ma nưih ooy đâu. Ting cơnh pr’căn Phan Yến Ly, chuyên gia pa dưr pr’đươi du lịch, xa nay ooy ooy tơơm se nắc lêy truih cơnh lalay âng đoo, tơợ lịch sử dưr vaih, văn hóa vel đong pa tước pazêng pr’đươi ta bhrợ tơợ sen coh pr’ặt tr’mông lang nâu kêi. Tu lâh mơ t’crô pô sen năc căh muy đơơng chr’năp laliêm âng muy rau pô năc dzợ xa nay t’ruih ooy zr’lụ k’tiếc, coon ma nưih lâng loom chăp hơnh vel bhươl – bhrợ vaih chr’năp lalay đoọng ha chr’năp sen Đồng Tháp. Pr’căn Phan Yến Ly moon.“Đồng Tháp ơy pa căh ghit chr’năp tr’haanh năc k’tiếc Sen Hồng lâng xa nay crêê tước năc sen ơy bơơn ta đươi dua coh ngành du lịch. Acu bơơn lêy bêl tước Đồng Tháp, năc đoo loom chăp kiêng k’tiếc k’ruung, hâng hơnh ooy đhăm k’tiếc vel đong đay; coh đây lalay cơnh lâng zr’lụ lơơng”.

Pêê g’luh bhiệc bhan Sen âng Đồng Tháp cung năc pazêng c’leh coh c’lâng bh’rợ năc đoo. Ha dang bhiệc bhan g’luh tr’nơọp k’rong ooy chăp hơnh sen cơnh c’leh văn hóa, năc pazêng g’luh bhiệc bhan tơợ ơy bhrợ t’bhưah dzang bhrợ pa dưr chr’năp kinh tế, du lịch lâng bhrợ cơnh liêm t’mêê lơơng.

Đhị bhiệc bhan Sen g’luh pêê, t’mooi căh muy bơơn lêy sen năc dzợ bơơn trực tiếp chơơc năl zập c’nặt bh’rợ t’vaih tơợ sen. Cơnh lâng t’mooi, sen cung năc ơy vaih muy rau đoọng chơơc năl ooy zr’lụ k’tiếc lâng coon ma nưih Đồng Tháp. Anoo  Dương Huy Hoàng, t’mooi blo tơợ tỉnh Quảng Ngãi xay moon.“Tước Đồng Tháp, acu lêy zập ooy zêng vêy choh sen. C’leh chr’năp âng tơơm sen năc cung pa têệt lâng chr’năp pr’ắt tr’nớt âng đhanuôr Đồng Tháp, ta nih đha nâng bhlầng”.

Pa bhlầng, bhiệc bhan Sen ơy vaih năc poong pa têệt đoọng ha đhanuôr lâng doanh nghiệp tr’lưm, giao lưu, pa zưm bhrợ têng, r’dợ vaih năc t’nooi chr’năp ngành hàng sen. Tơợ đêêc, ma nưih choh sen nắc bơơn bhrợ đh’rưah lâng apêê doanh nghiệp bhrợ têng, t’bhưah zr’lụ pa câl lâng t’hươc c’lâng k’rong câl tệêm ngăn. Nâu năc bêl đoọng pa căh bấc rau chr’năp âng pr’đươi ta bhrợ tơợ sen đoọng bấc ngai năl tước, đh’rưah pa dưr c’lâng pa têệt pa dưr nhâm mâng bhlưa khoa học, đhanuôr lâng doanh nghiệp. T’cooh Nguyễn Minh Thiện, Phó giám đốc Công ty TNHH Sen Phù Sa xay moon.“Đhanuôr choh bhrợ sen năc pa câl hương sen ha dợ doanh nghiệp bhrợ têng năc apêê kiêng cr’liêng sen t’mêê, bhlưa 2 đăh nâu năc xoọc k’đêệng tơợ ahay, căh vêy pa zưm bhrợ đh’rưah. Tu cơnh đêêc, tơợ bấc chu doanh nghiệp bhrợ cơnh t’mêê lâng acu ơy pa ghit ting c’nặt bh’rợ năc đoo cr’liêng sen t’mêê lâng a pul sen t’mêê, đoọng bhrợ vaih rau pa têệt bhlưa đhanuôr lâng doanh nghiệp. Pa bhlầng năc đhị bhiệc bhan đoọng chơơc bơơn đối tác, ma nưih k’rong hrợ đoọng pa dưr tơơm sen. Đhị bhiệc bhan g’luh nâu, năc ơy pa têệt lâng bấc apêê đối tác, doanh nghiệp bhrợ têng coh t’nooi chr’năp ngành hàng sen”.

Pa ghit lêy, coh lang nâu kêi, zập ngai zêng vaih năc ma nưih xay truih ooy sen. Tơợ pazêng poster bơơn đhanuôr bhrợ t’mêê lâng công nghệ AI, pa tước cơnh apêê kinh doanh pa căh chr’năp sen liêm choom cơnh lâng pr’ặt tr’mông zập t’ngay.

Tơợ lâh pêê chu bhiệc bhan, xa nay ooy sen doọ pa đhêy đhị bhiệc hơnh deh. Ngành sen năc xoọc t’hước tước pa chăp cha mêệt lêy, đươi dua công nghệ lâng công nghệ sinh học đoọng bhrợ t’vaih pazêng pr’đươi pa chô chr’năp dal lâh. T’cooh Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội Ngành hàng sen tỉnh Đồng Tháp, đọong năl.“Tơợ 3 g’luh bhiệc bhan ooy sen, hội ngành hàng sen lâng zập hội viên xoọc k’rong bhrợ pa dưr zập chr’năp liêm âng tơơm sen; pa bhlầng nắc đươi dua công nghệ sinh học, đươi dua công nghệ hóa ooy zập pr’đươi crêê tước cơnh: thực phẩm chức năng, pa bhlầng năc pr’đươi bhrơ pa liêm… zêng bơơn bhrợ tơợ zập xa nay bh’rợ ooy sen, xa nay âng cr’van vêy coh vel đong”.

Ha dợ ting cơnh t’cooh Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Môi trường tỉnh Đồng Tháp, cr’chăl tước đâu, vel đong nac t’hước xăl tơợ pa dưr ngành hàng sen dzang ooy bhrợ pa dưr hệ sinh thái kinh tế sen, t’bhlầng pa têệt pa dưr bhlưa bhrợ têng, thị trường lâng ma nưih đươi dua.“Sen Đồng Tháp dzợ bấc rau chr’năp đoọng pa dưr. Tu cơnh đêêc năc ngành nông nghiệp pa ghit coh cr’chăl tước đâu xăl tơợ pa dưr ngành hàng sen, dzang ooy hệ sinh tháo kinh tế sen. A zi rơơm, coh cr’chăl tước năc zập bêl pa hay tước sen Đồng Tháp năc đhanuôr căh muy năl tước pô laliêm, năc dzợ năl tươc năc đoo ngành kinh tế liêm choom, bhrợ t’vaih rau liêm t’mêê, đơơng chr’năp lalay âng zr’lụ k’tiếc Sen Hồng”.

Choom moon, tơơ muy rau pô sen ơy đh’rưah lâng zr’lụ k’tiếc z’lâh bấc lang, sen xoọc bơơn pazêng ma nưih lang nâu kêi pa dưr chr’năp t’mêê. Zư liêm chr’năp sen nắc cung zư liêm chr’năp liêng âng đhăm k’tiếc; đoọng tơợ pazêng chr’năp văn hóa ơy bơơn pa dưr, zập hân noo sen căh muy đơơng chr’năp liêm cra, năc dzợ pa căh pazêng hân noo ha dưr t’mêê./.

SEN ĐỒNG THÁP – TỪ BIỂU TƯỢNG VĂN HÓA ĐẾN ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN

Văn hóa không chỉ làm nên bản sắc của một vùng đất, mà còn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển. Với Đồng Tháp, hành trình ấy đang được viết tiếp từ hoa sen – loài hoa đã gắn bó với đất và người nơi đây qua bao thế hệ.

Trong dòng chảy lịch sử, sen đã hiện diện từ rất sớm trên vùng đất Đồng Tháp Mười. Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Thơ, Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, dấu tích hoa sen trên một tấm bia đá có niên đại khoảng 1.800 năm, đây là một dấu tích đáng chú ý, cho thấy hoa sen đã hiện diện trong không gian văn hóa của vùng đất này từ rất lâu.“Đến Tháp Mười khảo cổ nhưng chúng chưa phát hiện được dấu vết của hoa sen; Nhưng khi khai quật ở những cái gò thì phát hiện điều đó. Có thể nói hoa sen Đồng Tháp là hoa sen cực kỳ lịch sử. Tôi ko dám khẳng định hoa sen khắc trên đá ở Tháp Mười là sớm nhất Việt Nam, nhưng với niên đại 1.800 tuổi, hoa sen Đồng Tháp đáng tự hào; trà sen Đồng Tháp hoàng toàn là sản phẩm lịch sử”.

Từ giá trị ấy, sen được chọn làm biểu trưng của địa phương và từng bước trở thành một ngành hàng. Nhưng sen không chỉ nằm trên những cánh đồng, mà ngày càng hiện diện trong đời sống, sản xuất và sáng tạo của người dân. Anh Phùng Minh Nhật, Tiệm cà phê Hai Ơi, xã Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp chia sẻ:“Cây sen đã gắn liền với tỉnh Đồng Tháp từ rất lâu rồi. Em là người con Đồng Tháp, em muốn quán có hình ảnh đặc trưng của tỉnh Đồng Tháp. nên chọn cây sen gắn với cái quán của em”.

Từ nông nghiệp, sen đã được chế biến thành nhiều sản phẩm, góp phần tạo việc làm, sinh kế và gia tăng giá trị cho người dân. Không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, hình ảnh hoa sen còn đang trở thành chất liệu để Đồng Tháp phát triển du lịch, với những câu chuyện mang đậm dấu ấn vùng đất và con người. Theo bà Phan Yến Ly, chuyên gia phát triển sản phẩm du lịch, câu chuyện về sen cần được kể theo cách riêng và khác biệt, từ lịch sử hình thành, văn hóa bản địa đến những sản phẩm từ sen trong đời sống hiện đại. Bởi phía sau mỗi đóa sen không chỉ là vẻ đẹp của một loài hoa, mà còn là câu chuyện về vùng đất, con người và tình yêu quê hương – tạo nên nét riêng cho thương hiệu sen Đồng Tháp. Bà Phan Yến Ly nói.“Đồng Tháp đã định vị cái thương hiệu là đất Sen Hồng, và câu chuyện quan là sen đã khai thác được trong ngành du lịch. Tôi cảm nhận được khi đến đồng Tháp, đó là cả một tình yêu quê hương đất nước, tự hào về cái xứ sở của mình; ở đây khác rất khác so với những khu vực khác”.

Ba kỳ Lễ hội Sen của Đồng Tháp cũng là những dấu mốc trong hành trình ấy. Nếu lễ hội lần thứ nhất tập trung tôn vinh sen như biểu tượng văn hóa, thì những kỳ lễ hội sau mở rộng sang khai thác giá trị kinh tế, du lịch và sáng tạo.

Tại Lễ hội Sen lần thứ ba, du khách không chỉ ngắm sen mà còn được trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm ra sản phẩm từ sen. Với du khách, sen cũng trở thành một phần của trải nghiệm về vùng đất và con người Đồng Tháp. Anh Dương Huy Hoàng, một du khách đến từ tỉnh Quảng Ngãi chia sẻ.“Đến Đồng Tháp, tôi cảm thấy đi đâu cũng thấy sen được trồng. Biểu tượng sen cũng  gắn liền với đức tính của người dân Đồng Tháp, rất hiền hòa, rất là dễ thương và tôi thấy sen nó rất là đặc trưng và nó gắn liền với đời sống của người dân Đồng Tháp.”

Đặc biệt, Lễ hội Sen trở thành cầu nối để nông dân và doanh nghiệp gặp gỡ, giao lưu, ký kết hợp tác, từng bước hình thành chuỗi giá trị ngành hàng sen. Qua đó, người trồng sen có cơ hội kết nối trực tiếp với các doanh nghiệp chế biến, mở rộng đầu ra và hướng tới tiêu thụ nguyên liệu ổn định. Đây cũng là dịp quảng bá, giới thiệu sự đa dạng của các sản phẩm từ sen đến công chúng, đồng thời tạo dựng hệ sinh thái liên kết bền vững giữa khoa học, nông dân và doanh nghiệp. Ông Nguyễn Minh Thiện, Phó giám đốc Công ty TNHH Sen Phù Sa chia sẻ.“Người nông dân sản xuất ra bán là bán hương sen còn doanh nghiệp chế biến họ lại cần hạt sen tươi, giữa 2 người nay lâu nay đang bị nghẽn, không có kết hợp với nhau được; Cho nên, sau bao lần tái cơ cấu doanh nghiệp tôi đã định vị cái phân khúc đó là hạt sen tươi và củ sen tươi, để tạo lên cái cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp. Chủ yếu đi đến lễ hội là để tìm đối tác, nhà đầu tư để phát triển cây sen. Tại lễ hội lần này, về cơ bản cũng đã kết nối đước nhiều anh em đối tác, doanh nghiệp chế biến trong cái chuỗi giá trị ngành hàng sen”.

Đáng chú ý, trong thời đại số, cộng đồng cũng đang trở thành những người kể chuyện về sen. Từ những poster được người dân sáng tạo bằng công nghệ AI, đến cách các cơ sở kinh doanh đưa hình ảnh sen vào không gian, sản phẩm và truyền thông, sen đang được tiếp tục làm mới bằng những cách rất gần với đời sống.

Sau ba kỳ lễ hội, câu chuyện không dừng lại ở việc tôn vinh. Ngành sen đang hướng đến nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và công nghệ sinh học để tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn. Ông Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội Ngành hàng sen tỉnh Đồng Tháp, cho biết.“Sau 3 kỳ lễ hội sen, hội ngành hàng sen và các hội viên đang tập trung vào khai thác các giá trị chuyên sâu của cây sen; đặc biệt là ứng dụng công nghệ  sinh học, ứng dụng công nghệ hóa vào các sản phẩm liên quan đến các sản phẩm như: thực phẩm chức năng, đặc biệt là mỹ phẩm,... đều được hình thành trên các câu chuyện của sản phẩm về sen, câu chuyện của tài nguyên bản địa”.

Còn theo ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, thời gian tới, địa phương sẽ hướng đến chuyển từ phát triển ngành hàng sen sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế sen, tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến, thị trường và người tiêu dùng.“Sen Đồng Tháp còn nhiều dư địa để phát triển. Chính vì vậy ngành nông nghiệp xác định trong thời gian tới sẽ chuyển từ phát triển ngành hàng sen, sang hệ sinh thái kinh tế sen. Chúng tôi cũng đang mong muốn rằng, trong thời gian tới mỗi khi nhắc đến sen Đồng Tháp, thì người ta không chỉ biết là loài hoa đẹp, mà người ta còn nhìn thấy ở đó là ngành kinh tế xanh, sáng tạo, mang đậm bản sắc đất Sen Hồng”.

Có thể nói, từ một loài hoa đã đi cùng vùng đất qua bao thế hệ, sen đang được những người hôm nay viết tiếp một hành trình mới. Giữ hồn sen cũng là giữ hồn đất; để từ những giá trị văn hóa đã được vun bồi, mỗi mùa sen không chỉ mang đến vẻ đẹp, mà còn có thể mở ra những mùa phát triển mới./.