X’rịa c’moo 2012, bơr râu m’ma píh bhung nắc píh bhung đường a xậ cam lâng píh bhung ổi- râu a yêm bhlầng âng zr’lụ chóh bhrợ píh bhung Tân Triều đhị chr’hoong Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai ơy bơơn Cục Sở hữu trí tuệ. Bộ Khoa học lâng Công nghệ đoọng bằng bảo hộ k’đương zr’lụ pa câl. Tợơ đếêc, Sở Khoa học-Công nghệ tỉnh Đồng Nai k’đhợơng lêy dự án “K’đhợơng lêy lâng pa dưr tơơm ríah liêm choom âng Tân Triều đắh píh bhung chr’hoong Vĩnh Cửu”. Dự án đoọng tệêm ngăn quyền đươi dua râu liêm ta níh tơơm ríah, pa dưr chr’nắp tr’haanh, pa dưr dal pa dưr pr’dzoọng âng píh bhung Tân Triều, pa dzoóc bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr cóh píh bhung. Tước nâu kêi, tợơ lấh 5 c’moo, n’đhơ ơy vêy bh’nơơn xoọc tr’nợơp, ha dợ râu liêm buôn âng tơơm ríah cung cắh ơy ta đươi dua lứch.

    Đh’nớc “Vel píh bhung Tân Triều” nắc dưr “tr’haanh bhlầng” lâng ma nuýh đươi dua cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng đắh lơơng tợơ bh’nơơn âng p’lêê píh bhung. Nắc đhăm k’tiếc vêy lụ nhuum tợơ k’ruung Đồng Nai pa hooi chô, zr’lụ k’tiếc Tân Triều vêy k’rong pazêng apêê pr’đợơ đắh k’tiếc k’bunh, pleng k’tiếc, pa bhlầng liêm choom đoọng ha t’nơơm píh bhung dưr chắt váih lâng ha dưr liêm. Cung đhị Tân Triều a năm vêy 2 m’ma píh bhung đường lá cam lâng píh ổi ha dưr liêm đơơng chô bh’nơơn liêm dal bhlầng.

     Ma nuýh đươi dua choom năl ghít píh bhung đường a xậ cam Tân Triều tợơ đhang p’lêê cơnh p’lêê lê ếp, k’đóh bêl đọom vêy pr’họom t’viêng rớơc, múi cóh loong ma mơ zêng, pr’họom rơớc lâng ngam, clợơng mơ 0,7-1,3kg/p’lêê. Lâng píh bhung ổi nắc p’lêê bêl đọom pr’họom zăng rớơc, ngam lâng đha hum k’nặ cơnh đha hum ổi đoọm- lalay lâng píh bhung lơơng. Mị râu píh bhung nâu zêng vêy chất dưỡng dưỡng liêm choom.

    K’zệt c’moo đâu, t’coóh Ngô Văn Sơn ặt đhị vel Vĩnh Hiệp, cù lao Tân Triều, chr’val Tân Bình, chr’hoong Vĩnh Cửu ơy chóh bhrợ tợơ đanh píh bhung đường a xậ cam. Bhươn píh bhung 2ha âng  t’coóh âng chô bh’nơơn mơ 27,5 tấn zập c’moo, liêm choom cơnh pr’đợơ VietGAP. Tợơ bêl vêy bh’nơơn tơơm ríah liêm choom, ta níh đha nâng, chr’nắp píh bhung đhị bhươn âng t’coóh Sơn bơơn ha dưr liêm dal, chr’nắp pa câl mơ 900.000 đồng/12 p’lêê, chr’nắp nâu dal lấh apêê bhươl lơơng mơ 125.000 đồng/12 p’lêê, chr’nắp nâu dal lấh mơ 125.000 đồng/12 p’lêê, đh’rứah lâng bấc râu liêm choom lơơng. T’coóh Ngô Văn Sơn đoọng năl:“ Đay vêy bấc ma nuýh zước câl lấh. Lalăm a hay, ma nuýh câl píh bhung nắc đấc ooy bhươn apêê lêy pa ghít, nâu kêi doó đươi lêy dzợ. A cu k’đươi a noo bhrợ mơ đếêc, đhang cơnh đếêc, mơ zên nắc apêê đấc pay. Zập râu chr’nắp ting dal lấh. Vêy bơơn bh’nơơn dal đươi vêy bấc ma nuýh tước câl, bơơn bh’nơơn tợơ chr’nắp dzoóc dal.”

     Lâng Dự án “K’đhợơng lêy lâng pa dưr tơơm ríah liêm choom âng Tân Triều đắh píh bhung chr’hoong Vĩnh Cửu”, vêy 1.300ha píh bhung đường a xậ cam lâng píh bhung ổi đhị 5 chr’val: Tân Bình, Bình Lợi, Thiện Tân, Tân An lâng Bình Hoà âng chr’hoong Vĩnh Cửu bơơn bảo hộ tơơm ríah liêm choom, lalua ta níh, ha dợ bhiệc xay bhrợ cắh ơy lalua liêm choom.

     Hợp tác xã Nông nghiệp lâng dịch vụ Tân Triều xoọc vêy 45 pr’loọng chóh píh bhung pr’đợơ VietGAP lâng đhăm mơ 22ha, cóh đếêc 80% nắc píh đường lá cam. Tơơm ríah liêm choom lalua ta níh n’jứah zúp zooi tệêm ngăn bh’nơơn pr’đươi, n’jứah pa dưr râu liêm choom chr’nắp pa câl âng p’lêê píh bhung, tu cơnh đếêc nắc bêl dự án K’đhợơng lêy lâng pa dưr tơơm ríah liêm choom, lalua ta níh Tân Triều bơơn bhrợ têng đhanuôr bhui har pa bhlầng. Đhơ cơnh đếêc nắc ting cơnh t’coóh Phan Tấn Tài, Chủ nhiệm Hợp tác xã Nông nghiệp lang dịch vụ Tân Triều tơơm ríah liêm choom, lalua ta níh bhrợ chr’nắp píh bhung n’đhơ vêy ha dưr lấh ha dợ cắh ơy lấh liêm choom cơnh chr’nắp lalua ta níh nắc đoo. Cóh đhr’năng lalua, dzợ ặt váih đhr’năng píh bhung tợơ lơơng đơơng pa câl ooy đâu lâng cung bơơn ta moon nắc píh bhung Tân Triều, dưr váih đhr’năng chr’nắp tr’lúc tr’xâu, zêng ma nuýh chóh lalua ta níh lâng ma nuýh đươi dua crêê tước râu căh liêm. T’coóh Tài đoọng năl:“ Bêl ơy vêy bh’nơơn tơơm ríah liêm choom, lalua ta níh nắc vêy apêê cơ quan k’đhợơng lêy. XoỌc đâu vêy bấc p’lêê píh bhung tợơ lơơng chô ooy đâu, z’lấh poong Tân Triều nắc moon píh Tân Triều. Vêy ngai câl cắh năl nắc đoo píh bhung Tân Triều, nắc apêê câl. Bêl cha nắc bh’nơơn cắh yêm nắc váih râu cắh liêm tước píh bhung Tân Triều. XoỌc đâu cắh ơy pa dưr dal râu liêm choom, dzợ ặt váih râu cắh lalua ta níh nắc đoo.”

      Nắc ơy k’nặ 5 c’moo dáp tợơ bêl p’lêê píh bhung yêm bhlầng âng Tân Triều bơơn ta đoọng bằng bảo hộ tơơm ríah liêm choom lalua ta níh, ah dợ tước nâu kêi Đồng Nai cung cắh ơy vêy đơn vị n’đoo pa chô trách nhiệm “k’đhợơng lêy” đắh tơơm ríah, quy trình bhrợ têng, bh’nơơn p’lêê píh bhung, năl ghít nắc píh bhung a yêm bhlầng âng Tân Triều, ếêh râu nắc píh bhung đơơng chô tợơ lơơng. T’coóh Lê Xuân Trường, Trưởng phòng k’đhợơng lêy chuyên ngành, Sở Khoa học-Công nghệ tỉnh Đồng Nai xay moon tước cr’chăl nâu, đơn vị vêy chức năng “k’đhợơng lêy” dzợ ặt cóh bha ar xrắ. T’coóh Trường moon:“ Bhrợ t’váih muy tổ chức t’mêê, nắc cung bhrợ muy hội píh bhung tơơm ríah Tân Triều, bhrợ pa dưr muy hồ sơ, tờ trình pa gơi ooy sở nội vụ lâng UBND tỉnh đoọng zước bhrợ t’váih. Đhơ cơnh đếêc nắc xoọc đâu đắh sở nội vụ cung cắh ơy pa zưm, tu cơnh đếêc nắc cắh ơy xay moon bha ar bhrợ t’váih hội nâu.”

     Logo bha lầng âng píh bhung Tân Triều cung cắh ơy xay moon x’rịa. Ting cơnh c’lâng bh’rợ, logo tơơm ríah liêm choom, lalua ta níh píh bhung Tân Triều nắc vêy: chữ “Tân Triều” lâng cha nụp đoọng nắc nắc pr’đươi cắh cợ nắc vel đong lâng vêy tem k’đhợơng lêy bh’nơơn đoọng năl ghít tơơm ríah. Ha dợ xoọc đâu, logo bha lầng cắh ơy vêy, cơ quan, tổ chức n’đoo bơơn ta đoọng bha ar xay moon đươi dua tơơm ríah ghít liêm cung cắh ơy năl ghít đhr’năng râu “cắh ta níh” âng hàng hoá dưr váih.

     Bhiệc bhrợ têng liêm choom bảo hộ tơơm ríah lalua ta níh lâng p’lêê píh bhung Tân Triều-Đồng Nai nắc lêy âng chô bh’nơơn liêm choom bhlầng, ha dợ bh’rợ x’rịa lâng chr’nắp bhlầng nắc pa dưr dal chr’nắp pr’đươi a yêm bhlầng đấh vêy bơơn bh’nơơn nắc dzợ bấc râu lêy bhrợ./.

Đồng Nai: Chưa tận dụng được chỉ dẫn địa lý bưởi Tân Triều

Xuân Lượng

     Cuối năm 2012, hai giống bưởi là bưởi đường lá cam và bưởi ổi - đặc sản của vùng chuyên canh bưởi Tân Triều ở huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Tỉnh Đồng Nai chủ cũng triển khai dự án “Quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý Tân Triều dùng cho sản phẩm bưởi của huyện Vĩnh Cửu, nâng cao vị thế của bưởi Tân Triều, tăng thu nhập của người trồng bưởi. Đến nay, sau gần 5 năm, dù đã có những kết quả bước đầu, song lợi thế của chỉ dẫn địa lý vẫn chưa được tận dụng tối đa.

     Tên gọi "Làng bưởi Tân Triều" đã trở nên “nổi tiếng” với người tiêu dùng trong và ngoài nước bởi chất lượng của trái bưởi. Vốn là dải đất được bồi tụ bởi sông Đồng Nai, vùng đất Tân Triều hội tụ đầy đủ các điều kiện về thổ nhưỡng, khí hậu, đặc biệt phù hợp cho cây bưởi sinh trưởng và phát triển. Cũng chỉ có ở Tân Triều, 2 giống bưởi đường lá cam và bưởi ổi mới phát triển và cho chất lượng tốt nhất.

    Người tiêu dùng có thể nhận dạng bưởi đường lá cam Tân Triều từ hình dáng quả lê thấp, cuống đầu quả dạng lồi, vỏ quả khi chín sẽ có màu xanh vàng, múi bưởi cân đối, tép bưởi thon nhỏ bó chặt, màu vàng ngà và ngọt, trọng lượng khoảng 0,7 - 1,3 kg/trái. Đối với bưởi ổi thì đặc điểm nhận dạng là quả dạng cổ thắt, khi chín có màu vàng nhạt, vị ngọt và có mùi đặc trưng gần giống với mùi thơm của ổi – mùi thơm đặc biệt mà không giống bưởi nào có được. Cả hai loại bưởi này đều có hàm lượng các chất dinh dưỡng cao.

    Mấy chục năm nay, ông Ngô Văn Sơn ở ấp Vĩnh Hiệp thuộc cù lao Tân Triều, xã Tân Bình, huyện Vĩnh Cửu đã gắn bó với cây bưởi đường lá cam. Vườn bưởi 2 hécta của ông cho sản lượng trung bình khoảng 27,5 tấn mỗi năm, đạt tiêu chuẩn VietGAP. Từ khi có thêm chỉ dẫn địa lý, giá bưởi ở vườn của ông Sơn được nâng lên rõ rệt, giá bán tại vườn trung bình 900.000 đồng/chục (12 trái), giá này cao hơn các vườn khác khoảng 125.000 đồng/chục, cùng với nhiều lợi ích khác. Ông Ngô Văn Sơn cho biết: “Mình được nhiều khách hàng hơn. Hồi xưa mua bưởi người ta phải lên vườn người ta coi còn bây giờ khỏi cần coi. Tôi đặt anh cứ kích thước đó, mẫu mã đó, nhiêu đó tiền thì người ta lên nhận hàng thôi. Cái giá cũng cao hơn. Được lợi từ chuyện nhiều khách hàng đến, được lợi từ cái giá.”

    Thực hiện Dự án “Quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý Tân Triều dùng cho sản phẩm bưởi của huyện Vĩnh Cửu”, có 1.300 hécta bưởi đường lá cam và bưởi ổi ở 5 xã: Tân Bình, Bình Lợi, Thiện Tân, Tân An và Bình Hòa của huyện Vĩnh Cửu được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhưng việc triển khai thực hiện vẫn chưa thực sự triệt để.

    Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ Tân Triều hiện có 45 hộ trồng bưởi tiêu chuẩn VietGAP với diện tích khoảng 22 hécta, trong đó 80% là bưởi đường lá cam. Chỉ dẫn địa lý vừa giúp đảm bảo nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, đồng thời nâng cao giá trị thương mại của trái bưởi nên khi dự án Quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý Tân Triều được thực hiện, nông dân rất hồ hởi hưởng ứng. Thế nhưng theo ông Phan Tấn Tài, Chủ nhiệm Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ Tân Triều, chỉ dẫn địa lý khiến giá trị trái bưởi dù được nâng lên phần nào nhưng chưa tương xứng, thậm chí còn mơ hồ. Trên thực tế, vẫn còn tình trạng bưởi ở nơi khác mang tới Tân Triều “đổ đống” và được gọi chung là "bưởi Tân Triều", dẫn đến tình trạng thật giả lẫn lộn, cả người trồng bưởi chân chính và người tiêu dùng đều bị ảnh hưởng. Ông Tài cho biết: “Khi chỉ dẫn địa lý xong rồi thì phải có cơ quan quản lý. Hiện giờ có một số trái bưởi mua ở xứ khác về đây, qua cầu Tân Triều hô bưởi Tân Triều. Có một số khách hàng họ không biết họ thấy bưởi Tân Triều thì mua thôi chứ gì. Khi về thì chất lượng nó không bảo đảm, thành thử mang tiếng cái thương hiệu Tân Triều. Hiện giờ chưa phát huy được, cái đó còn đang hạn chế.”

     Đã gần 5 năm kể từ khi trái bưởi đặc sản Tân Triều được cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhưng đến nay, Đồng Nai vẫn chưa có đơn vị chịu trách nhiệm “quản lý nội bộ” - tức là quản lý về nguồn gốc, quy trình sản xuất, chất lượng trái bưởi, xác định đúng là bưởi đặc sản Tân Triều chứ không phải bưởi ở nơi khác mang tới. Ông Lê Xuân Trường, Trưởng phòng Quản lý chuyên ngành, Sở Khoa học – Công nghệ tỉnh Đồng Nai thừa nhận đến thời điểm này, đơn vị có chức năng “quản lý nội bộ” vẫn còn nằm trên giấy. Ông Trường nói: “Thành lập một cái tổ chức mới, tức là cũng thành lập hội bưởi chỉ dẫn Tân Triều, xây dựng một hồ sơ, tờ trình gửi qua sở nội vụ và ủy ban nhân dân tỉnh để xin phép thành lập. Tuy nhiên hiện giờ bên sở nội vụ cũng chưa thống nhất, thành ra chưa thông qua được cái hồ sơ thành lập hội này.”

     Logo chính thức của bưởi Tân Triều cũng chưa được thống nhất. Theo kế hoạch, logo chỉ dẫn địa lý bưởi Tân Triều sẽ có các phần như: phần chữ thể hiện chữ “Tân Triều” kèm theo hình ảnh nhận diện của sản phẩm hoặc địa phương và có tem quản lý chất lượng để truy xuất nguồn gốc. Nhưng hiện nay, logo chính thức chưa có, cơ quan, tổ chức nào được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cũng chưa xác định khiến tình trạng “mập mờ” hàng hóa vẫn diễn ra.

     Việc thành công bảo hộ chỉ dẫn địa lý đối với trái bưởi Tân Triều –  Đồng Nai hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích to lớn, nhưng để mục tiêu cuối cùng, quan trọng nhất là nâng cao giá trị nông – đặc sản sớm đạt được thì vẫn còn nhiều việc phải làm./.