... Cóh tỉnh Sơn La, zập cấp, zập ngành công ting xay bhrợ, ơy vêy bấc bh’rợ vêy ta bhrợ têng, nắc đhr’năng n’nâu công cắh xiêr. Doọ k’đháp bêl ng’tước ooy pazêng bhươl cr’noon cóh zr’lụ da ding k’coong cóh tỉnh Sơn La dzợ ng’bơơn lêy p’niên mơ 14, 15 c’moo ơy vêy k’coon. Xay truíh âng Hồng Việt – phóng viên Đài P’rá Việt Nam.

       Ađhi Lầu Thị A ắt cóh cr’noon Pa Chè, chr’val Vân Hồ, chr’hoong Vân Hồ c’moo đâu mơ 14 c’moo nắc ơy bơơn k’díc k’nặ 1 c’moo n’nâu. K’díc âng A công mơ 17 c’moo. Mị díc điêl nắc xoọc ắt cóh c’moo cha cha, c’moo cr’lơng cha ớh nắc xoọc đâu dưr xay bhrợ bh’rợ tr’nêng âng pr’loong đong. Lầu Thị A xay moon: Học xang lớp 5 nắc ađay đhêy học tu pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong pa bhlâng zr’nắh k’đháp, cắh vêy ngai pa bhrợ. Xoọc đâu bơơn k’díc nắc muy ađay k’rang bhrợ têng lứch bh’rợ tr’nêng âng manuýh ta ha, ra diu ra dương nắc lướt bhrợ ha rêê đhuốch tước mơ ha bu blêệch chô ooy đong zêệ chr’na, băn a ọc, a tứch. Công vêl bêl A công kiêng tước ooy trường, bơơn ting cha ớh ch’plong a ngoon, cha ớh lò cò đh’rứah lâng apêê pr’zớc. Tu A xay moon ooy bh’rợ bơơn k’díc đơớh nắc cơnh đâu:

          Tu tr’kiêng, bêl apêê đoo moon pay a pêê đoo nắc a cu cắh chêếc n’năl, nắc acu đhơ moon pay.

         Công cơnh Lầu Thị A, a đhi Lương Nhật Lệ ắt cóh cr’noon Tây Tà Lào, chr’val Tân Xuân, chr’hoong Vân     Hồ mơ 15 c’moo nắc công ơy vêy k’coon. Bơơn k’díc bơơn k’điêl đơớh, nắc đhiệp muy bơr p’niên k’tứi bơơn lướt học, ha mơ dzợ nắc lứch ma lơi học ắt cóh đong bhrợ ha rêê đhuốch, bhrợ ruộng. 15, 16 c’moo zập ngai nắc lứch vêy 1 p’nong k’coon, apêê đoo công cắh dzợ vêy t’ngay c’xêê hân đoo đoọng k’noọ tước ooy bh’rợ học, cr’lơng cha ớh. Pazêng apêê díc điêl n’nâu nắc n’năl ắt mamông đươi dua ooy bh’rợ ha rêê đhuốch, b’băn, pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Đhị đêếc cậ, nắc apêê k’conh k’căn, công đơớh tr’bơơn, tr’pay nắc công k’dua k’coon ta đhi đơớh bơơn k’díc k’điêl, hân đhơ chính quyền vêy tước toom. T’coÓh Lầu A Sống, k’conh âng Lầu Thị A, cr’noon Pa Chè, chr’val Vân Hồ prá:

                 K’coon âng acu apêê đoo ma tr’kiêng, anhi đoo nhăn tr’pay nắc acu công bhrợ bhiệc.

                 Ting cơnh xay moon âng Trung tâm Dân số - kế hoạch hoá pr’loọng đong chr’hoong Vân Hồ, tỉnh Sơn La cóh 6 c’xêê tr’nơớp c’moo đâu, prang chr’hoong vêy tước 80 apêê díc điêl đơớh tr’bơơn tr’pay, cóh chr’val Vân Hồ vêy tước 48 apêê díc điêl đơớh bơơn k’díc k’điêl. Hân đhơ chr’hoong ơy t’bhlâng bhrợ têng k’rơ bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom, pazêng bhươl cr’noon công ơy vêy bh’rợ toom tước 1 ức đồng lâng apêê đơớh bơơn k’díc k’điêl, nắc công vêy đợ pr’loọng đong tộ đoọng zên toom, vêy pr’loọng đong công cắh vêy zên tước đoọng. Zập c’moom, đhr’năng đơớh bơơn k’díc k’điêl đhị zr’lụ chr’hoong nắc dzợ dưr váih k’rơ. T’coóh Mùa A Cháy, Bí thư cr’noon Pa Chè 1, chr’val Vân Hồ, chr’hoong Vân Hồ  prá:

                Cr’noon công t’bhlâng lướt xay moon p’too pa choom cóh pazêng bh’rợ họp, tước ooy pr’loọng đong nắc đhanuôr cóh pazêng chr’val zr’lụ ch’ngai bha dắh, zr’lụ đhanuôr Mông n’năl ooy xa nay pháp luật cắh lấh gít, tu cơnh đêếc nắc dzợ vêy bh’rợ đơớh bơơn k’díc k’điêl.

                 Ting cơnh xay moon âng Chi cục Dân số - Kế hoạch hoá pr’loọng đong tỉnh Sơn La, tơợ tr’nơớp c’moo 2015 tước nâu cơy, prang tỉnh vêy k’nặ 500 apêê díc điêl đơớh tr’bơơn tr’pay, 2 díc điêl tr’bơơn tr’pay cóh bhúh xoọng. Bấc chr’val, đhr’năng đơớh bơơn k’díc k’điêl tước lấh 50%, cơnh đhị chr’val Lóng Luông, chr’hoong Mộc Châu vêy tước 52%; chr’val Vân Hồ, đhr’năng đơớh bơơn k’díc k’điêl 68%... Bấc bhlâng nắc cóh đhanuôr Mông, Thái, Mường. Lấh ooy bh’rợ xay moon p’too pa choom Luật bơơn k’díc k’điêl lâng pr’loọng đong cóh đhanuôr acoon cóh, t’bhlâng bhrợ têng t’bhứah bh’rợ pa xiêr đhr’năng đơớh bơơn k’díc k’điêl lâng bơơn pay k’díc k’điêl cóh bhúh xoọng, tỉnh Sơn La t’bhlâng bhrợ nhâm mâng lâng bhrợ t’bhứah apêê câu lạc bộ dân số. T’bhlâng bhrợ têng k’rơ bh’rợ pa choom, pa dưr đhr’năng xay bhrợ âng apêê cán bộ bhrợ têng bh’rợ dân số - kế hoạch hoá pr’loọng đong cấp chr’val, pa dưr xa nay bh’rợ âng manuýh bhrợ têng bh’rợ y tế bhươl cr’noon, cộng tác viên dân số, t’coóh bhươl, trưởng cr’noon, manuýh vêy uy tín cóh đhanuôr đh’rứah ting bhrợ têng bh’rợ tr’nêng n’nâu. T’coóh Trần Đình Thuận, Chi cục trưởng Chi cục Dân số - Kế hoạch hoá pr’loọng đong tỉnh Sơn La prá:

                Bh’rợ pa xiêr đhr’năng đơớh bơơn k’díc k’điêl lâng bơơn k’díc k’điêl cóh bhúh xoọng nắc muy rau bh’rợ zr’nắh k’đháp pa bhlâng, muy ngành Dân số a năm công cắh mặ xay bhrợ, nắc prang hệ thống chính trị ting xay bhrợ. Azi ơy lâng xoọc bhrợ têng bấc bh’rợ tr’nêng, chr’nắp bhlâng nắc bh’rợ tr’nêng xay moon ooy đhr’năng đơớh bơơn k’díc k’điêl lâng bơơn k’díc k’điêl cóh bhúh xoọng đhị 11 trường phổ thông dân tộc nội trú âng tỉnh lâng xoọc đâu doọ dzợ vêy bh’rợ lơi học chô ooy đong bơơn k’díc k’điêl, rau đêếc nắc rau liêm choom pa bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc zên đoọng xay bhrợ cóh prang tỉnh nắc k’đháp pa bhlâng.

Đơớh bơơn k’díc k’điêl cóh Sơn La nắc xa nay pa bhlâng cắh liêm crêê bêl apêê ngành chức năng công xay moon k’đháp; c’năl âng đhanuôr cắh ơy lấh liêm choom, cr’noọ bơơn k’díc k’điêl đơớh nắc dzợ ắt đhậu cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh./.

TẢO HÔN Ở SƠN LA

        Tảo hôn- câu chuyện đã được nói nhiều nhưng vẫn đang là điều rất đáng quan tâm hiện nay ở các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ở tỉnh  Sơn La. các cấp, ngành cùng vào cuộc, nhiều giải pháp được triển khai, nhưng tình trạng này vẫn chưa hề giảm. Không khó khi đến các bản, làng vùng cao ở tỉnh Sơn La vẫn bắt gặp những hình ảnh các cô bé, cậu bé 14, 15 tuổi đã có con. Phản ánh của Hồng Việt- PV Đài TNVN:

       Cháu Lầu thị A ở bản Pa Chè, xã Vân Hồ, huyện Vân Hồ năm nay mới 14 tuổi nhưng lấy chồng đã gần 1 năm nay. Chồng A cũng vừa bước sang tuổi 17.  Cả 2 vợ chồng đều đang ở cái tuổi ăn, tuổi chơi nhưng giờ đã phải gánh vác việc gia đình. Lầu thị A cho biết: Học hết lớp 5 thì cháu nghỉ học vì điều kiện gia đình khó khăn, không có người lao động. Giờ lấy chồng cháu phải lo hết công việc của người lớn, sáng sớm đã phải lên nương đến tận chiều về lại lo cơm nước, lợn gà. Cũng có lúc A thèm được đến trường, thèm được nhảy dây, chơi lò cò cùng chúng bạn. Lý do A đưa ra khi lấy chồng sớm cũng thật đơn giản:

         “Tại vì yêu nhau nên khi mà người ta bảo lấy người ta thì mình không biết nên mình bảo ừ thì lấy”

            Cũng như cháu Lầu Thị A, cháu Lường Nhật Lệ ở bản Tây Tà Lào, xã Tân Xuân, huyện Vân Hồ mới 15 tuổi nhưng cũng đã sắp làm mẹ. Lấy chồng lấy vợ sớm, chỉ một số cháu tiếp tục được đi học, hầu hết phải bỏ học ở nhà làm nương, làm ruộng. 15, 16 tuổi ai cũng đã có 1 đứa con, các cháu cũng chẳng có thời gian để nghĩ đến chuyện học, chuyện chơi nữa. Hầu hết các cặp vợ chồng này chỉ biết sống dựa vào nương, rẫy, chăn nuôi, cuộc sống rất khó khăn. Bên cạnh đó, chính bố, mẹ cũng lấy chồng, lấy vợ sớm nên cũng giúp cho con em cưới sớm, chấp nhận chính quyền xử phạt. Ông Lầu A Sống, bố em Lầu thị A, bản Pa Chè, xã Vân Hồ nói:

         “Con của tôi nó tự yêu thích nhau, lấy về rồi thì mình phải cưới cho nó thôi.”

          Theo báo cáo của Trung tâm Dân số - KHHGĐ huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La 6 tháng đầu năm nay, toàn huyện có 80 cặp tảo hôn, riêng xã Vân Hồ có 48 cặp tảo hôn. Mặc dù huyện đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, các bản cũng có chế tài xử phạt tới 1 triệu đồng đối với các trường hợp tảo hôn, nhưng cũng có gia đình nộp phạt, có hộ cũng không có tiền nộp. Hằng năm, tình trạng tảo hôn trên địa bàn huyện vẫn diễn biến phức tạp. Ông Mùa A Cháy, Bí thư Bản Pa Chè 1, xã Vân Hồ, huyện Vân Hồ cho biết:

          “ Bản cũng đẩy mạnh tuyên truyền trong các cuộc họp, tận hộ gia đình nhưng do nhân dân các xã vùng cao, đồng bào dân tộc Mông nắm về pháp luật không đầy đủ nên vẫn tảo hôn.”

          Theo thống kê của Chi cục Dân số-KHHGĐ tỉnh Sơn La, từ năm 2015 đến nay, toàn tỉnh có gần 500 cặp tảo hôn, 2 cặp kết hôn cận huyết thống. Nhiều xã, tỷ lệ tảo hôn lên tới trên 50%, như tại xã Lóng Luông, huyện Mộc Châu có tới 52%; xã Vân Hồ, tỷ lệ tảo hôn là 68%....Chủ yếu là trong đồng bào dân tộc Mông, Thái, Mường. Ngoài công tác tuyên truyền, phổ biến Luật hôn nhân và gia đình trong đồng bào các dân tộc thiểu số, duy trì và mở rộng mô hình can thiệp giảm thiểu tảo hôn và kết hôn cận huyết thống, tỉnh Sơn La tiếp tục củng cố và nhân rộng các nhóm sinh hoạt câu lạc bộ dân số. Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác dân số-kế hoạch hóa gia đình cấp xã,phát huy vai trò của nhân viên y tế thôn bản, cộng tác viên dân số, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng cùng tham gia công tác này. Ông Trần Đình Thuận, Chi cục trưởng Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh Sơn La cho biết:

          “Công tác giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là 1 điều hết sức khó khăn, mà ngành Dân số không cũng không làm được mà cả hệ thống chính trị phải vào cuộc. Chúng tôi đã và đang triển khai rất nhiều hoạt động,  đặc biệt là triển khai các mô hình can thiệp về tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống tại 11 trường PT dân tộc nội trú của tình và hiện nay không còn tình trạng bỏ học về nhà lấy vợ lấy chồng đấy là 1 điều hết sức thuận lợi. Tuy nhiên kinh phí để triển khai toàn tỉnh là rất khó khăn.”

          Tảo hôn ở Sơn La vẫn là câu chuyện buồn khi mà chính ngành chức năng cũng kêu khó; trình độ dân trí của người dân chưa đồng đều, quan niệm lấy chồng lấy vợ sớm vẫn hằn sâu trong nếp sống của đồng bào!./.