Xa nay prá xay âng zập ngai đhị tỉnh Quảng Nam nắc dzợ xay moon bấc xang g’lúh ha voóh c’lâng ch’hooi đác âng bha nậ đác thuỷ điện Sông Bung 2 đhị chr’hoong Nam Giang. Đhanuôr xoọc k’rang k’pân bêl xoọc đâu cóh tu k’ruung Vu Gia- Thu Bồn vêy tước k’zệt bêệ bha nậ thuỷ điện n’lơơng. Tu âng bh’rợ cắh liêm crêê n’nâu nắc dzợ xoọc ta chêếc n’năl, ha dzợ rau cắh liêm crêê nắc bhrợ k’ha riêng pr’loong đong đhanuôr Cơ Tu cóh zr’lụ píc ắt đhị đhr’năng zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Tấn Sỹ- CYV Đài P’rá Việt Nam xay truíh.

             Cr’noon Pa Ooi, chr’val La Ê ( Nam Giang, Quảng Nam) ắt cóh a ral bha nậ thuỷ điện Sông Bung 2, ch’ngai k’dâng 5km. Đắc túh blo tu đhí boo túh bhlong lâng bh’rợ dưr váih rau cắh liêm crêê âng thuỷ điện cóh ha bu t’ngay 13/9 nắc bhrợ ha bấc ngai bil bal lứch. Xang túh, a noo A Lăng Danh (24 c’moo) đh’rứah lâng k’điêl lâng bơr p’nong k’coon tước nhăn ắt đhị đong k’căn âng đay. A noo Danh xay truíh xoọc ta bơơn axiu nắc đác túh tước, a noo đơớh loon ta đang moon k’điêl ha mốc k’coon xó ooy zr’lụ dal đoọng g’đéch. Mơ 5 phút, đhr’nong đong n’loong 4 gian, xa pợ tôn lâng cr’van vêy chr’nắp k’dâng 500 ức đồng nắc lứch đác túh p’loong đơơng.

           "Đác hooi n’đắh tếh đơớh pa bhlâng, đong cu lứch túh đơơng p’loong, cắh loon pay đớc n’hay, pr’đươi, ch’néh ch’na lứch ta đơơng p’loong, nắc đhiệp dzợ muy xa nấp ng’xấp cóh a chắc a năm, gọ gooi bil lứch".

           Pr’đoọng lấh mơ a noo Danh, bêl đhr’nong đong n’loong vêy chr’nắp lấh 500 ức đồng âng a noo A Lăng Đhép nắc doọ crêê đác túh p’loong. Nắc pazêng pr’đươi cóh đhr’nong đong t’mêê vêy ta bhrợ têng nắc lứch túh đơơng p’loong. Bêl dưr váih bh’rợ ha voóh c’lâng ch’hooi đác âng bha nậ thuỷ điện Sông Bung 2 dưr váih bêl 4 giờ 20 ha bu t’ngay 13/9, nắc pazêng đhanuôr âng chr’val La Êê, Chơ Chun lâng Zuốih nắc lứch cắh n’nă. Nắc lâng a đoo phó Chủ tịch UBND chr’val La Êê cơnh t’coóh Đhép nắc lon k’đơơng k’điêl k’coon xó mút ooy da ding dal. A noo A Lăng Đhép prá:

      "Acu đhiệp loon chô glụ đơơng k’coon glúh ooy c’lâng, xang n’nắc đác hooi mót ooy đong, xoọc đêếc vêy đhanuôr tước zúp zooi hân đhơ cơnh đêếc cắh loon bơơn pay đợ pr’đươi cóh đong. Xoọc đêếc pr’loong đong nắc đhiệp n’năl ren a năm, cắh choom xay bhrợ rau rị. Ha dang ngân váih túh nắc doọ rau chêếc xay moon, boo công doọ lấh ngân t’piing lâng pazêng c’moo, nắc cắh mơ đanh đác chô nong, dưr váih hor ga mắc cơnh đêếc, Tơợ bêl bhrợ đong đhị đâu nắc 12 c’moo ơy nắc cắh bool lêy cơnh đêếc. Ha voóh c’lâng ch’hooi đác thuỷ điện nắc rau ha lêệng pa bhlâng, bhrợ ha đhanuôr công cơnh pr’loọng đong zi bấc rau bil bal ooy cr’van. Đhanuôr zập ngai công k’rang, cắh n’năl ha y chroo nắc cơnh ooy, vêy cơnh dzợ dưr váih cơnh đêếc doọ."

          Dưr chô tơợ zr’lụ k’nặ chêết bil, tu rau cắh liêm crêê âng bh’rợ thuỷ điện Sông Bung 2, a moó A Rất Bưng, 22 c’moo, ắt cóh cr’noon A Dinh, chr’val Chà Val nắc ngoỌ cơnh manuýh bil r’vai. Pr’loọng đong đharứt, đơớh bơơn k’díc nắc bơr lấh bơr zệt c’moo a moó Bưng lướt mót ooy crâng lướt pa bhrợ ta bơơn zên. Cóh 10 t’ngay ahay, a moó Bưng pa gơi đớc k’coon k’tứi ooy da dếch pa bhướp pa ắt, bơr díc điêl mót ooy crâng chóh keo đoọng ha apêê n’lơơng. Tước 5 giờ ha bu t’ngay 13/9, bêl muy t’ngay pa bhrợ nhứh nhêện ơy lấh, muy c’bhúh k’dua apêê pân đil chô ooy pợ ch’zêệ, pân juýh nắc xiêr ooy k’ruung ta bơơn axiu đoọng ra văng cha cha ha dum. C’jệ xơợng vêy đợ rau xa nul k’rơ cơnh đác tân glươi k’rơ pa bhlâng tơợ tu k’ruung.

           Đác tơợ tu k’ruung dưr chô đơớh pa bhlâng. Đợ manuýh ta bơơn axiu cóh k’ruung đơớh hân chô mút ooy pợ. Nắc cắh mơ đanh, đác nong tước ooy pợ, zập ngai ma xó mút pa đơớh. Prang cr’noon k’dua manuýh tước trôông dzấc, pay bha lâng prị bhrợ bè ga mức đoọng manuýh xoọc k’đoong cóh k’ruung chô ooy pợ đhị rau bhui har cắh dzợ cơnh âng pr’zớc, manuýh bhúh xoọng. A moó A Rất Bưng prá:

          "Chô tước ooy đong nắc bhui har bhlâng. Lêy apêê tước trôông dzấc nắc công doỌ lấh k’pân. Toong ha dum acu lâng bơr pêê cha nắc xó mút ha đác ga mắc cóh crâng, cắh bơơn bếch. Hay tước k’coon, tu k’coon t’mêê mơ 1 c’moo a năm. K’cơnh k’căn lướt pa bhrợ cóh n’tếh, k’pân k’conh k’căn lấh chêết nắc cóh t’tun cắh n’năl k’coon ắt mamông lâng ngai".

          Ting cơnh xay moon âng UBND chr’hoong Nam Giang, pazêng rau bil hư ooy cr’van, chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn âng đhanuôr xang bh’rợ ha voóh c’lâng ch’hooi đác bha nậ thuỷ điện Sông Bing 2 nắc 5 tỷ đồng. Xoọc đâu, chr’hoong Nam Giang xoọc t’bhlâng zúp zooi apêê pr’loọng đong crêê bil bal, ta đang moon lực lượng bộ đội biên phòng, đoàn kinh tế quốc phòng 207 lâng chính quyền vel đong k’rong pazum c’rơ đoọng zúp zooi 3 pr’loọng đong đơớh bhrợ têng đong ắt đoọng nhâm mâng pr’ắt tr’mông. T’coóh A Viết Sơn – Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang prá p’xoọng:

           "Xay moon đoọng nhâm mâng pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr crêê bil hư, tr’nơớp UBND chr’hoong zúp zooi đoỌng ha muy pr’loọng đong crêê loong đong nắc 20 ức đồng, ting n’nắc zúp zooi 15kg ha muy cha nắc cóh 3 c’xêê đoọng ha pazêng pr’loọng đong crêê bil hư. Lấh n’nắc, UBND chr’hoong pay tơợ ngân sách âng vel đong ting cơnh quyết định 1776 ooy bh’rợ pa tơơi pazêng pr’loọng đong crêê hr’lang hr’cấh đoọng loon đơớh zúp zooi ha pr’loọng đong crêê bil đong ắt. Lấh n’nắc, chr’hoong công ta đang moon apêê c’bhúh, cha nắc manuýh cóh chr’hoong lâng tơợ chr’hoong n’lơơng đoọng vêy xa nay zúp zooi ha pazêng pr’loọng đong crêê bil bal, đhị đêếc cậ chr’hoong công ta đang moon doanh nghiệp pếch bhrợ cum đong pa tơơi pazêng pr’loọng đong đhanuôr lâng ta đang moon đhanuôr đhị đêếc bhrợ têng pợ đoọng ha pr’loong đong đhanuôr n’nâu, đoọng nhâm mâng ooy pr’ắt tr’mông cóh pazêng t’ngay c’xêê hay".

           T’coóh Zơ Râm Nhiu, Phó Bí thư Chi bộ cr’noon PaRum A, chr’val Zuốih, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, rau cắh liêm crêê âng thuỷ điện cóh bêl đêếc ahay nắc bhrợ rau k’rang k’pân cóh đhanuôr. Đhanuôr tơợ đhiệp n’năl bhrợ ha rêê đhuốch, glúh ooy k’ruung ta bơơn axiu, nắc nâu cơy vêy đợ rau k’rang nắc đong xang, p’niên k’tứi ắt cóh đong. Rau cắh liêm crêê tơợ bh’rợ ha voÓh c’lâng ch’hooi đác âng bha nậ thuỷ điện Sông Bung 2 nắc bhrợ ha k’ha riêng pr’loong đong đhanuôr Cơ Tu cóh apêê chr’val La Êê, Chơ Chun, Cha Val lâng chr’val Zuốil chr’hoong Nam Giang dưr ắt đhị đhr’năng zr’nắh k’đháp pa bhlâng, ha rêê đhuốch bil bal lứch. Ha dzợ rau cắh liêm crêê ngân pa bhlâng nắc cr’noọ tin đươi âng đhanuôr âng Cơ Tu ooy rau nhâm mâng âng pazêng bha nậ đác thuỷ điện cắh dzợ bấc, bêl da ding k’coong Quảng Nam xoọc guy cóh hoọng lấh 40 a bóc đác thuỷ điện ga mắc, k’tứi, đhị đêếc cậ hân noo boo t’mêê nắc tơớp váih.

Thủ tướng ơy ta đang moon Bộ Công thương k’đhơợng xay, đh’rứah lâng Bộ Xây dựng, UBND tỉnh Quảng Nam bhrợ têng bh’rợ ch’mêết lêy rau tu dưr váih rau cắh liêm crêê cóh thuỷ điện Sông Bung 2 ting cơnh xa nay, đoọng xay moon trách nhiệm âng cha nắc manuýh, đơn vị crêê tước… C’la k’rong bhrợ Thuỷ điện Sông Bung 2 công vêy đợ rau gr’hoót moon nắc chroót pa chô rau bil bal đoọng ha đhanuôr. Chính quyền tỉnh lâng chr’hoong xoọc bhrợ têng bấc bh’rợ zúp zooi đhanuôr nhâm mâng pr’ắt tr’mông. Đh’rứah lâng bh’rợ ta đang moon đhanuôr cóh bhươl cr’noon tr’zúp tr’zooi bhrợ têng đong ắt ha 3 pr’loọng đong đhanuôr, Uỷ ban nhân dân chr’hoong Nam Giang xay moon zúp zooi  muy pr’loọng đong nắc 40 ức đồng. Chr’hoong nắc dzợ ta đang moon lực lượng biên phòng, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 207 âng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Nam zúp zooi đhanuôr pa dưr bh’rợ pa bhrợ.

              Xang nắc apêê cơ qua chức năng nắc chêếc n’năl hau tu dưr váih rau căh liêm crêê n’nâu, nắc lâng đợ rau dưr váih nắc đoọng lêy bấc rau cắh liêm choom cóh bh’rợ đương ch’mêết lêy bêl bhrợ têng thuỷ điện cóh hân noo boo, ooy trách nhiệm âng c’la bhrợ têng, cơ quan k’đhơợng bhrợ, chính quyền zập cấp cóh bh’rợ ch’mêết lêy pazêng đong máy thuỷ điện cóh bh’rợ pa nong đác lâng ch’hooi đác. Đhanuôr cóh bhươl cr’noon toor zr’lụ a bóc đác thuỷ điện Sông Tranh 2 ơy ắt mamông k’rang k’pân pa bhlâng đoo bêl dưr der k’tiếc, xang n’nắc dưr váih tơợ thuỷ điện Sông Bung 2. Rau cắh liêm crêê âng thuỷ điện ha dang cắh xay bhrợ muy cơnh ta níh đha nâng, bấc bêl rau ng’chroót pa chô nắc ngân lấh mơ!./.

CẤN SỚM GIÚP DÂN ỔN ĐỊNH CUỘC SỐNG

SAU SỰ CỐ THỦY ĐIỆN SÔNG BUNG 2

(Bùi Tấn Sỹ )

           Dư luận tỉnh Quảng Nam vẫn đang rất nóng sau sự cố vỡ đường ống dẫn nước thủy điện Sông Bung 2 tại huyện Nam Giang. Người dân đang hoang mang khi hiện nay trên thượng nguồn sông vu Gia - Thu Bồn có nhiều đập thuỷ điện khác. Nguyên nhân của sự cố này vẫn đang được tìm hiểu, song hệ lụy mà nó mang lại đã khiến hàng trăm hộ đồng bào Cơtu ở vùng hạ lưu lâm vào cảnh màn trời chiếu đất. Tấn Sỹ- CTV Đài TNVN phản ánh:

                 Thôn Pà Ooi, xã La Ê (Nam Giang, Quảng Nam) nằm dưới chân đập thủy điện Sông Bung 2, cách khoảng 5 km. Sự cố thuỷ điện Sông Bung 2 xảy ra vào chiều 13/9, nước ngập vùng hạ du khiến nhiều người dân rơi vào cảnh trắng tay. Anh A Lăng Danh (24 tuổi) cùng vợ và hai người con đến "ở trọ" nhà của ba mẹ mình. Anh Danh kể đang bắt cá ở dưới ao thì nước ập đến, anh vội hô hoán vợ bồng con chạy lên chỗ cao trú tránh. Chỉ trong vòng 5 phút, ngôi nhà gỗ 4 gian, lợp tôn và tài sản với tổng giá trị khoảng 500 triệu đồng bị nước cuốn:  

             “Nước chảy từ trên kia nhanh lắm, nhà cửa em bị cuốn trôi hết, không lấy được gì hết, đồ đạc, gạo đều bị cuốn trôi, còn mỗi bộ quần áo mặc trong người, xoong nồi mất hết”

May mắn hơn anh Danh, khi mà ngôi nhà gỗ trị giá hơn 500 triệu đồng của ông A Lăng Đhép vẫn còn nguyên vẹn. Song toàn bộ vật dụng trong ngôi nhà mới hoàn thành đã cuốn theo dòng nước. Khi xảy ra sự cố vỡ đường ống dẫn nước của thủy điện Sông Bung 2 thì hầu như người dân của xã La êe, Chơ Chun và Zuôil đều không biết thông tin. Ngay cả một Phó Chủ tịch UBND xã La êê như ông Đhép cũng chỉ kịp bồng bế vợ con chạy lên núi cao. Ông A Lăng Đhép nói:

                “ Tôi chỉ kịp chạy về kéo con ra đường, sau đó nước ập vào nhà, lúc đó gia đình bà con cũng tới nhưng không kịp cứu đồ đạc trong nhà. Lúc đó gia đình chỉ biết khóc mà thôi, không thể làm chi được. Chẳng thà mưa to dẫn đến lũ lớn không nói làm gì, mưa nó cũng không phải là lớn so với mọi năm, đánh đùng một cái nước nó ngập, nó cuồn cuồn cuộn thế này.Từ khi làm nhà ở đây 12 năm rồi mà chưa từng thấy như thế. Vỡ đường ống dẫn nước thủy điện là một vấn đề lớn xảy ra làm cho bà con cũng như gia đình thiệt hại lớn về tài sản. Bà con ai cũng lo, không biết mai mốt đây sẽ như thế nào, liệu có còn sự cố nào không nữa?

            Trở về từ “cõi chết” do sự cố công trình thủy điện Sông Bung 2, chị A Rất Bưng, 22 tuổi, ở thôn A Dinh, xã Chà Vàl như người mất hồn. Nhà nghèo, lấy chồng sớm nên tuổi đôi mươi chị Bưng phải lăn lộn vào rừng làm thuê kiếm sống. Cách đây 10 ngày, chị Bưng gửi con nhỏ cho ông bà nội trông coi, hai vợ chồng vào rừng trồng keo thuê cho chủ trang trại. Đến 5 giờ chiều 13/9, khi một ngày làm việc cực nhọc đã qua, mọi người trong nhóm phân công phụ nữ nấu cơm, đàn ông xuống sông bắt cá chuẩn bị bữa cơm tối. Đột nhiên, họ nghe tiếng ầm vang như sóng thần phía đầu nguồn.

          Nước từ phía thượng nguồn ầm ầm đổ về. Những người bắt cá dưới sông chạy về phía lán trại. Nhưng chẳng mấy chốc, nước sông dâng ngập cả lán, mọi người bỏ của chạy thoát thân. Cả xóm huy động người đến ứng cứu, lấy thân cây chuối kết thành bè lớn đưa những người mắc kẹt qua sông về lại bản làng trong niềm vui khôn xiết của bạn bè, người thân.Chị A  Rất Bưng vẫn chưa hết run rẩy:

             “Về đến nhà mừng quá. Thấy mấy người đi cứu cũng đỡ sợ. Cả đêm tôi và mấy người chạy nước lớn ở trong rừng không ngủ được. Nhớ đến con, tại vì con mới 1 tuổi ở nhà. Bố mẹ đi làm trên kia hết, sợ bố mẹ mà chết sau này con không biết ở với ai”.

          Theo thống kê của UBND huyện Nam Giang, tổng giá trị thiệt hại về tài sản, hoa màu, cây trồng con vật nuôi của người dân sau sự cố vỡ đường ống dẫn nước thủy điện Sông Bung 2 là 5 tỷ đồng. Hiện tại, huyện Nam Giang đang tập trung hỗ trợ các gia đình bị thiệt hại,  huy động lực lượng bộ đội biên phòng, đoàn kinh tế quốc phòng 207 và chính quyền các địa phương tập trung nguồn lực để giúp 3 hộ gia đình sớm dựng lại nhà cửa để ổn định cuộc sống. Ông A Viết Sơn-Phó chủ tịch UBND huyện Nam Giang cho biết thêm:

           Xác định để đảm bảo đời sống an sinh xã hội cho đồng bào vùng bị thiệt hại, trước hết UBND huyện thống nhất hỗ trợ cho mỗi hộ dân bị trôi nhà là 20 triệu đồng, đồng thời hỗ trợ 15kg/1 nhân khẩu trong thời gian 3 tháng cho các hộ dân bị thiệt hại. Ngoài ra, UBND huyện đã thống nhất tạm ứng ngân sách địa phương 20 triệu theo quyết định 1776 về việc di dời các hộ dân ở vùng bị sạt lỡ để kịp thời hỗ trợ cho các hộ bị mất nhà. Ngoài ra, huyện cũng đã kêu gọi các tổ chức cá nhân trong và ngoài huyện để có chương trình ủng hộ cho các gia đình bị thiệt hại, bên cạnh đó huyện cũng đã kêu gọi các doanh nghiệp múc đất làm nền nhà di dời cho các hộ dân và huy động bà con nhân dân tại chỗ trước mắt làm nhà tạm cho các hộ dân này để đảm bảo ổn định đời sống trong thời gian đến.

          Ông Zơ Râm Nhiu, Phó Bí thư Chi bộ thôn PaRum A, xã Zuôih, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, sự cố thủy điện tác động rất lớn đến tâm lý của bà con. Người dân từ chỗ chỉ lo lên nương làm rẫy, ra suối đánh bắt cá, nay lại thêm nỗi lo nhà cửa, con trẻ ở nhà. Hệ lụy từ việc vỡ đường ống dẫn của đập thủy điện Sông Bung 2 đã khiến hàng trăm hộ đồng bào Cơ tu ở các xã La êê, Chơ Chun, Chà Vàl và xã Zuôil huyện Nam Giang rơi vào cảnh màn trời chiếu đất, nương rẫy tan hoang. Song hệ lụy lớn nhất là niềm tin của đồng bào Cơ tu vào sự an toàn của các hồ đập thủy điện, khi mà miền núi Quảng Nam đang gánh trên mình hơn 40 hồ thủy điện lớn nhỏ, trong khi mùa mưa mới chính thức bắt đầu

            Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng, UBND tỉnh Quảng Nam tổ chức giám định nguyên nhân sự cố công trình thủy điện sông Bung 2 theo quy định, để xác định trách nhiệm của các cá nhân, đơn vị liên quan… Chủ đầu tư Thủy điện Sông Bung 2 cũng đã có những lời hứa đền bù thiệt hại cho người dân. Chính quyền địa phương đang triển khai nhiều công việc giúp dân ổn định cuộc sống. Cùng với việc vận động bà con trong thôn giúp nhau dựng lại nhà cho 3 hộ dân, Ủy ban nhân dân huyện Nam Giang quyết định hỗ trợ mỗi hộ 40 triệu đồng. Huyện còn huy động các lực lượng biên phòng, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 207 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Nam giúp bà con khôi phục sản xuất.  

          Qua sự cố Thủy điện Sông Bung 2 cho thấy, vẫn còn nhiều lỗ hổng trong công tác giám sát thi công thủy điện, về trách nhiệm của các đơn vị liên quan./.

---