Lấh mơ plêệng k’tiếc, crâng dading liêm pr’hay, đhanuôr zâp acoon cóh lâng bha’nọ văn hoá liêm chr’nắp taluôn nặc râu chr’nắp pr’hay lâng ta’mooi bêl chô tước Tây Bắc. năl gít bhiệc nâu, bấc c’moo hanua, zâp vel đông cóh đâu nắc ơy p’gít padưr pa’xớc du lịch cộng đồng, bhrợ pr’đơợ đoọng ta’mooi lêy cha’mêết đợ đhị bha’nọ liêm chr’nắp nâu. Hơnh déh lấh mơ bh’rợ nâu xoọc âng đơơng đợ bh’nơơn liêm chr’nắp, bhrợ ta’lấh c’lâng padưr pa’xớc kinh tế nhâm mâng cóh đâu.

    Cắh năl cơnh tơợp bhrợ têng, độp k’rang k’pân… nắc đợ cr’noọ zr’nưm âng bấc pr’loọng đhuôr acoon cóh cóh Tây Bắc bêl tơợp bhrợ du lịch. Ha cơnh doọ k’rang k’pân, tu tơợ ahay a’hươn đhanuôr cóh đâu nắc mưy năl bhrợ ha’rêê ruộng. bơơn chính quyền lâng ngành văn hoá k’đươi moon pấh bhrợ padưr du lịch cộng đồng, đhanuôr nắc đh’rứah bhrợ têng padưr du lịch. Amoó Lù Thị Chiện, hội viên pân’đil cóh vel Hụm, phường Chiềng An, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La đoọng năl: “Bêl tr’nơợp acu lâng apêê ađhi amoó cóh vel pabhlâng k’rang tu ngai cung năl bhrợ du lịch zr’nắh lấh mơ bhrợ ha’rêê đhuốch. Đợ t’tưn bơơn moon pachoom đoọng bhiệc prá xay, xay moon, p’cắh đợ râu văn hoá liêm chr’nắp nắc hadợ vêy pân bhrợ, azi nắc grơơ nhool lấh mơ bêl bhrợ du lịch.”

    Tơợ râu tin đươi, grơơ nhool lâng chắp kiêng bơơn p’cắh đợ râu liêm chr’nắp văn hoá âng acoon cóh, zâp xa’nay bh’rợ du lịch cộng đồng cóh Tây Bắc nắc r’dợ dưr váih, padưr pa’xớc liêm choom.

    Vel Mển, chr’val Thanh Nưa, chr’hoong Điện Biên nắc mưy ooy đợ đhị vel bhươl buôn bơơn ta’mooi zâp đắh lêy chấc lướt tước zâp bêl chô ooy Điện Biên. Năl gít cr’noọ cr’niêng liêm chr’nắp âng bhiệc padưr pa’xớc du lịch văn hoá p’têết pazưm lâng padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung, bấc c’moo hanua, lấh mơ râu k’rong bhrợ âng chính quyền vel đông, bấc pr’loọng đông cóh đâu nắc ơy k’rong bhrợ zên bhrợ paliêm, padưr lấh mơ lâng bhrợ paliêm pa’áih đông xang, bhrợ têng đợ pr’đươi bh’rợ truyền thống, padưr paliêm zâp xa’nay bh’rợ văn hoá, pr’hát xa’nưl, cung cơnh bhrợ padưr bơr pêê bhiệc bhan truyền thống đoọng đương hơnh déh lâng bhrợ têng ha ta’mooi lướt ooy đâu. anoo Quàng Văn Thương, mưy pr’loọng đhanuôr cóh vel đoọng năl, ting lêy zâo c’xêê, cóh vel nắc zêng vêy k’dâng 10-15 c’bhúh lướt lêy chi’ớh. bêl hân noo bhiệc bhan, cắh cậ g’lúh hơnh déh chiến thắng Điện Biên Phủ 7/5 nắc zêng lêy t’ngay n’đoo cung váih ta’mooi. Lâng zên pachô 100 r’bhâu đồng 1 hun cha, bếch ặt 50 r’bhâu đồng 1 cha’nặc 1 r’dưm, pazưm lâng zên tơợ bh’rợ pr’hát xa’nưl, zâp c’moo vel bhươl pachô têêm ngăn tơợ 150-200 ực đồng: “Bêl ahay cắh ơy bhrợ padưr vel bhươl văn hoá du lịch nắc vel zi c’lâng c’tốch, đông xang cắh vêy liêm sạch cơnh xoọc đâu. tơợ bêl đăng ký bhrợ têng vel bhươl văn hoá du lịch, bơơn đương hơnh déh bấc c’bhúh ta’mooi, vêy zên pachô, vel bhươl xoọc đâu doọ dzợ vêy pr’loọng đha’rứt.”

    Pr’loọng đông amoó Lường Thị Chung cóh vel Chao Hạ, chr’val Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ cung ơy bhrợ padưr vel đông nắc váih đhị c’năl liêm buôn zâp ngai năl tước lâng đợ ta’mooi lướt lêy chi’ớh cóh miền Tây âng tỉnh Yên Bái. Chô tước ooy đâu, ta’mooi nắc bơơn ắt mamung đhị pr’ắt bh’rợ đông đh’rơơng têêm ngăn, bơơn pấh bhrợs zâp xa’nay bh’rợ văn hoá, pr’hát xa’nưl lâng đhanuôr acoon cóh Thái, Dao lâng bơr pêê acoon cóh n’lơơng cóh đâu, bơơn cha đắh zâp râu ch’na đh’nắh a’yêm. Zâp c’moo, pr’loọng đông amoó nắc đương hơnh déh kr’bhâu g’lúh ta’mooi cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung lơơng, pachô zên lấh 100 ực đồng. amoó đoọng năl: “Bhrợ du lịch cộng đồng doọ vêy k’đhạp. lấh mơ nắc lêy t’bhlâng zư đợ zâp râu văn hoá liêm chr’nắp âng acoon cóh đay, xang nặc xay moon lâng ta’mooi năl. Tơợ bêl bhrợ du lịch cộng đồng nắc ta’mooi lướt chô lâng pr’loọng đông bấc bhlâng. Bhui har bhlâng. Tu vêy bhrợ du lịch nắc azi vêy pa’xoọng bhiệc bhrợ, doọ dzợ lấh zr’nắh k’đhạp.”

    Cắh mưy cóh Điện Biên, cắh cậ Nghĩa Lộ, đhị Tây Bắc xoọc đâu dzợ vêy bấc vel bhươl văn hoá-du lịch bơơn bấc ngai năl hadợ ta’mooi buôn moon nắc cơnh cóh vel văn hoá Đông Sang, chr’hoong Mộc Châu, tỉnh Sơn La, vel văn hoá Pang Cáng, chr’val Suối Giang, chr’hoong Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, vel văn hoá Sin Súi Hồ, chr’hoong Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, zâp vel bhươl văn hoá cóh Tả Van, Tả Phìn, Bản Hồ, chr’hoong Sa Pa, tỉnh Lào Cai… Bơơn năl, đoọng zúp đhanuôr năl cơnh bhrợ du lịch chuyên nghiệp, zâp c’moo, ngành văn hoá-thể thao lâng Du lịch zâp tỉnh zêng bhrợ têng zâp lớp pachoom đắh bh’rợ xay moon, p’cắh văn hoá, ch’na đh’nắh âng acoon cóh, tr’pác zâp kinh nghiệm ooy cr’chăl bhrợ têng du lịch… Ting cơnh xay moon, nắc zâp c’moo, zâp tỉnh Tây Bắc đương hơnh déh k’noọ 5 ực g’lúh ta’mooi lướt lêy chi’ớh, pachô lấh 6.300 tỷ đồng. đhị pr’đơợ dzợ bấc zr’nắh k’đhạp đắh kinh tế lâng hạ tầng, bhiệc padưr pa’xớc du lịch g’nưm ooy đợ pr’đơợ bh’rợ ơy váih nắc đoo liêm choom, hadang bhrợ têng liêm choom nắc nâu đoo nắc mưy ooy đợ c’lâng lướt liêm choom đoọng pa’xiêr đha’rứt nhâm mâng cóh zâp vel đông k’coong ch’ngai Tây Bắc./.

DU LỊCH CỘNG ĐỒNG:

BÀI TOÁN GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG Ở TÂY BẮC

     Ngoài cảnh sắc thiên nhiên kỳ vỹ; cộng đồng dân tộc với kho tàng văn hóa độc đáo luôn là điều hấp dẫn với du khách khi đến với Tây Bắc. Xác định điều này, những năm qua, các địa phương ở đây đã chú trọng phát triển du lịch cộng đồng, tạo điều kiện để du khách khám phá kho tàng đặc sắc ấy. Đáng mừng mô hình này đang mang đến những kết quả khả quan, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững ở nơi đây. 

    Bỡ ngỡ, lo lắng là tâm trạng chung của đa số các hộ dân tộc thiểu số ở Tây Bắc khi bắt đầu làm du lịch. Không lo sao được, bởi bao nhiêu đời nay, bà con chỉ biết tới việc cấy cày nương, ruộng. Được chính quyền và ngành văn hóa vận động tham gia xây dựng bản du lịch cộng đồng, người dân mới cùng bắt tay vào học hỏi để làm. Chị Lù Thị Chiện, hội viên phụ nữ ở bản Hụm, phường Chiềng An, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La cho biết: “Lúc đầu tôi và chị em ở bản rất lo lắng bởi ai cũng biết làm du lịch sẽ khó hơn làm nông nhiều. Sau này được hướng dẫn cách giao tiếp, giới thiệu, quảng bá những nét văn hóa đặc trưng mà mình sẵn có, nên chúng tôi đã tự tin tham gia làm du lịch.”

    Từ sự tự tin và thích thú được giới thiệu, quảng bá những nét đẹp văn hóa của dân tộc, các mô hình du lịch cộng đồng ở Tây Bắc đã dần hình thành, phát triển hiệu quả.

     Bản Mển, xã Thanh Nưa, huyện Điện Biên là một trong những điểm bản thường được du khách tìm đến mỗi khi về thăm Điện Biên. Hiểu rõ được ý nghĩa của việc phát triển du lịch văn hóa gắn với phát triển kinh tế - xã hội, những năm qua, ngoài sự đầu tư của chính quyền địa phương, nhiều gia đình ở đây đã đầu tư kinh phí chủ động cải tạo, nâng cấp và vệ sinh nhà ở, sản xuất hàng thủ công truyền thống, khôi phục các hoạt động văn hóa, văn nghệ, cũng như tạo dựng lại một số lễ hội truyền thống để đón và phục vụ khách du lịch. Anh Quàng Văn Thương, một hộ dân ở bản cho biết: trung bình mỗi tháng, bản đều có khoảng 10 đến 15 đoàn đến tham quan du lịch. Vào mùa Lễ hội, hoặc dịp kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ 7/5 thì hầu như ngày nào cũng có khách. Với giá thu 100 nghìn đồng một suất ăn trở lên, ngủ 50 nghìn đồng một người một tối, cộng với thu từ hoạt động văn nghệ, mỗi năm bản cũng có doanh thu ổn định từ 150 đến 200 triệu đồng. “Trước đây khi chưa xây dựng là bản văn hóa du lịch thì bản chúng tôi đường xá, nhà cửa không được sạch sẽ như bây giờ. Từ khi đăng ký xây dựng là bản văn hóa du lịch, được đón tiếp nhiều đoàn khách, có thu nhập, bản bây giờ không còn hộ nào thuộc diện nghèo nữa.”

    Gia đình chị Lường Thị Chung ở bản Chao Hạ, xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ cũng đã thành địa chỉ quen thuộc của những du khách đến khám phá miền Tây tỉnh Yên Bái.  Đến đây, du khách  được sống trong không gian nhà sàn ấm cúng, được tham gia các sinh hoạt văn hóa, văn nghệ với đồng bào Thái, Dao và một số dân tộc khác ở đây; được thưởng thức các món ẩm thực đặc biệt hấp dẫn. Mỗi năm, gia đình chị đón hàng nghìn lượt khách trong và ngoài nước, thu nhập trên 100 triệu đồng. Chị cho biết: “Làm du lịch cộng đồng không khó. Chủ yếu là mình cố gắng giữ gìn các nét văn hóa của dân tộc mình, rồi giới thiệu với du khách. Từ khi làm du lịch cộng đồng thì du khách đến với gia đình mình rất đông. Rất là phấn khởi. Nhờ làm du lịch mà chúng tôi có thêm công ăn việc làm, đỡ vất vả hơn.”

     Không chỉ Điện Biên, hay Nghĩa Lộ, tại Tây Bắc hiện đã có nhiều bản văn hóa – du lịch nổi tiếng mà du khách thuộc tên, như: bản văn hóa Đông Sang, huyện Mộc Châu (Sơn La); thôn văn hóa Pang Cáng, xã Suối Giàng, huyện Văn Chấn (Yên Bái); bản văn hóa Sin Súi Hồ, huyện Phong Thổ (Lai Châu); các bản văn hóa ở Tả Van, Tả Phìn, Bản Hồ - huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai… Được biết, để giúp bà con biết làm du lịch chuyên nghiệp, hàng năm, ngành Văn hóa – Thể thao và Du lịch các tỉnh đều tổ chức các lớp tập huấn về kỹ năng giới thiệu, quảng bá văn hóa, ẩm thực của dân tộc; chia sẻ các kinh nghiệm trong quá trình làm du lịch… Theo thống kê, bình quân mỗi năm, các tỉnh Tây Bắc đón gần 5 triệu lượt khách du lịch, cho tổng doanh thu trên 6.300 tỷ đồng. Trong bối cảnh còn khó khăn về kinh tế và kết cấu hạ tầng, việc phát triển du lịch dựa trên những điều kiện sẵn có là tích cực, nếu thực hiện có hiệu quả thì đây chính là một trong những hướng đi cho bài toán giảm nghèo bền vững ở các bản làng vùng cao Tây Bắc./.