Tơợ c’moo 2010, UNESCO ơy xay moon k’coong chăng Đồng Văn nắc công viên cruung k’tiếc âng bha lang k’tiếc. Công tơợ đêếc, ta mooi du lịch tước ooy Hà Giang bấc lấh mơ, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh công nắc vêy ta ha dưr. Hân đhơ cơnh đêếc, bhrợ têng cơnh ooy đoọng du lịch Hà Giang dưr váih nhâm mậng, Mạnh phương, phóng viên Đài P’rá Việt Nam vêy bha ar xrặ cơnh đâu, đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

                 Pleng k’tiếc cher đoọng ha Hà Giang crâng k’coong ga mắc liêm, bấc rau văn hoá la liêm pr’hay nắc cắh vêy cóh ooy công vêy. Đoọng pa dưr du lịch, tỉnh Hà Giang bhrợ têng bấc chính sách, cơnh: bhrợ t’bhứah c’lâng lướt, zúp zooi đhanuôr zư đớc đợ đhr’nong đong ty đanh xay p’cắh gít pr’ắt bh’rợ âng đhanuôr acoon cóh, bhrợ têng đợ bh’rợ văn hoá chr’nắp pr’hay… Nắc tơợ đêếc, Hà Giang tị ơy la liêm pr’hay ting t’ngay la liêm pr’hay lấh mơ lâng apêê ta mooi cóh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơong.

           Bơr c’moo ahay, tỉnh Hà Giang ơy zúp zooi tơợ 20 tước 30 ức đồng cóh muy hecta đoọng đhanuôr chóh pô Tam Giác Mạch, n’jứah nắc bhrợ chr’na đha nắh, n’jứah nắc đoọng bhrợ du lịch. Công mơ 2 c’moo chô ooy đâu, đhanuôr cóh Hà Giang nắc tơớp pa choom bhrợ du lịch. T’coóh Hoàng Văn Pao, ắt cóh chr’val Quyết Tiến, chr’hoong Quản Bạ, đh’rứah lâng 5 pr’loọng đong chóh k’dâng 3 hecta Tam Giác Mạch. Hân noo du lịch, thu nhập âng muy pr’loọng đong công tơợ 10- 15 ức đồng cóh muy c’xêê. T’coóh Pao xay moon: L’lăm ahay, pô Tam Giác Mạch nắc đợ t’nơơm chr’nóh vêy Nhà nước cher đoọng ha đhanuôr chóh đoọng zâl ha ul cha cóh hân noo bhrợ ha rêê đhuốch, bha lâng nắc đoọng băn bh’năn, cr’liêng nắc bhrợ bánh:

        Acu nhăn chắp hơnh tu nâu đoo nắc zr’lụ du lịch, pô Tam Giác Mạch bhrợ ha cruung đác du lịch, pay cr’liêng đoọng bhrợ bánh, bhrợ buáh. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh bơr pêê c’moo ahay nắc liêm crêê lấh mơ.

         Muy bơr c’moo chô ooy đâu, thị trấn Đồng Văn, chr’hoong Đồng Văn tr’xăl gít pa bhlâng, khách sạn, đong pa câl chr’na đha nắh vêy ta bhrợ t’mêê, pr’ắt tr’mông âng phố da ding k’coong xoọc ting t’ngay dưr váih la liêm pr’hay. T’coóh Vũ Văn Ninh, ta mooi blo tơợ Hải Phòng xay moon: bêl ahay lướt bộ đội cóh Hà Giang nắc nâu cơy chô lêy cớ nắc vêy bấc rau tr’xăl t’mêê:

            Hà Giang cóh bơr pêê c’moo ahay zr’nắh k’đháp pa bhlâng, nắc tơợ 5- 7 c’moo chô ooy đâu vêy bấc rau tr’xăl t’mêê. Nắc dưr váih k’rơ lấh mơ dzợ, tu Hà Giang vêy pô Tam Giác Mạch, cruung k’tiếc la liêm pr’hay, cắh muy ta mooi cóh k’tiếc k’ruung nắc ta mooi tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng apêê đoo công kiêng tước.

            Cóh pazêng c’moo ahay, ta mooi du lịch tước ooy k’coong chăng Đồng Văn ha dang cắh đơớh nhăn l’lăm phòng ắt nắc n’năl bếch cóh aral crâng, nâu cơy đhanuôr nắc ơy n’năl bhrợ têng đong ắt cộng đồng Homestay. Đh’rứah lâng đêếc, apêê đong pa câl chr’na đha nắh, đác ộm công vêy ta bhrợ liêm crêê, doọ vêy bh’rợ pa dzoóc zên, ta pun k’dua ta mooi câl bhlêy. C’moo đâu, tước ooy k’coong chăng Đồng Văn ta mooi nắc lứch bơơn lêy gít rau tr’xăl tơợ bh’rợ đương hơnh déh ta mooi du lịch âng đhanuôr… Tơợ muy chr’hoong da ding k’coong đharứt, bấc bhlâng nắc đhanuôr acoon cóh, xang bơr c’moo pa choom bhrợ têng du lịch nắc đớc đợ rau chr’nắp pr’hay ooy ta mooi tước la lêy, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr ting t’ngay liêm crêê lấh mơ. T’coóh Trương Đức Toàn, cán bộ chr’val Tả Lủng, chr’hoong Đồng Văn xay moon: Đhanuôr cóh đâu cóh tr’nơớp nắc n’năl bhrợ đong pa câl chr’na đha nắh, pa câl chr’na đha nắh cóh ha dum, đong ắt đhêy đoọng ha ta mooi du lịch:

         Xa nay bh’rợ xay moon p’too pa choom nắc vêy UBND chr’hoong xay bhrợ k’rơ, đhr’năng pa dzoóc zên pa câl, đhr’năng ta pun ta mooi, pazêng bh’rợ rau đêếc nắc doọ vêy. Cóh pazêng t’ngay c’xêê ahay, du lịch ơy bhrợ đoọng ha đhanuôr gít pa bhlâng, đhanuôr ơy vêy đợ rau pay pa chô tơợ bh’rợ Homestay, bh’rợ pa câl chr’na đha nắh, pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong công liêm crêê lấh mơ.

        Đhr’năng du lịch âng k’coong chăng Đồng Văn dzợ cắh ơy ta đươi lứch. Nắc công viên đhâl chăng, dzợ bấc boọng gớp la liêm nắc dzợ bấc ngai cắh ơy n’năl. Ta mooi tước ooy Hà Giang nắc đhiệp n’năl tước ooy pô Tam Giác Mạch, đợ rau văn hoá chợ cóh zr’lụ da ding k’coong, t’nơơl cờ Lũng Cú, m’bứi manuýh lướt lêy rau la liêm pr’hay âng boọng gớp đhị k’coong chăng Đồng Văn. Pazêng bh’rợ văn hoá xay p’cắh rau chr’nắp pr’hay âng đhanuôr cóh zr’lụ da ding k’coong công cắh vêy ta bhrợ têng ta luôn, crêê cơnh. A moó Đặng Thị Diệu Linh, manuýh k’đơơng ta mooi âng Công ty du lịch Tân bảy sắc cầu vồng, thành phố Hồ Chí minh xay moon: Ta mooi văl chô ooy Hà Giang cắh lấh bấc tu bh’rợ văn hoá du lịch xay p’cắh gít rau chr’nắp pr’hay âng đhanuôr acoon cóh dzợ m’bứi:

           Rau k’rang bhlâng nắc đợ cơnh ty đanh cắh dzợ vêy, phố ty cắh dzợ lấh bấc, lứch đong dal tầng, nắc đhiệp bơr pêê đhr’nong đong. Êếh rau cruug đác, cắh cậ bh’rợ dịch vụ, rau bha lâng nắc dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp, công vêy cơnh cr’noọ âng manuýh Việt nắc apêê đoo lướt đoọng n’năl a năm, đhr’năng văl chô lêy cớ nắc cắh vêy, muy apêê pr’zớc ta đhâm c’mor dzợ chêếc lướt la lêy a năm.

               Vêy bấc rau tu, bhrợ ha ta mooi du lịch cắh lấh văl chô ooy Hà Giang. Êếh rau ooy dịch vụ, êếh rau tu la liêm pr’hay âng cruung đác, bha lâng nắc bh’rợ xay bhrợ du lịch cóh Hà Giang cắh lấh liêm choom, bh’rợ k’rong bhrợ đh’rứah cắh ơy vêy, cắh lấh crêê cơnh. Xoọc đâu du lịch Hà Giang doọ dzợ đhr’năng bh’rợ ng’chêếc bươl, nắc k’rơ lấh mơ dzợ đợ bh’rợ k’rong bhrợ crêê cơnh, zư đớc rau ty đanh, rau la liêm pr’hay văn hoá âng đhanuôr Hà Giang, vêy cơnh đêếc nắc vêy choom k’đơơng bấc ta mooi tước ooy zr’lụ k’tiếc tr’nơớp âng k’tiếc k’ruung hêê./,

HÀ GIANG:

LÀM GÌ ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG TỪ DU LỊCH?

          Từ năm 2010, UNESCO chính thức công nhận Cao nguyên đá Đồng Văn là công viên địa chất toàn cầu. Cũng từ đó, khách du lịch đến với Hà Giang nhiều hơn, đời sống của bà con các dân tộc cũng dần  được nâng lên từng bước. Tuy nhiên, làm thế nào để du lịch Hà Giang phát triển bền vững, Mạnh Phương, phóng viên Đài TNVN có bài viết sau, mời bà con và các bạn cùng nghe.

            Tỉnh Hà Giang có vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ, nhiều nét văn hóa độc đáo mà không đâu có được. Để phát triển du lịch, tỉnh Hà Giang thực hiện nhiều chính sách, như: mở rộng đường giao thông, hỗ trợ người dân bảo tồn, giữ lại những nếp nhà truyền thống mang đậm nét dân tộc, tổ chức những hoạt động văn hóa đặc sắc…vv. Chính từ đó Hà Giang vốn đã đẹp nay lại ngày càng đẹp hơn qua mắt du khách trong và ngoài nước.

            Hai năm qua, tỉnh miền núi Tây Bắc này hỗ trợ từ 20 đến 30 triệu đồng/ha để bà con trồng hoa Tam Giác Mạch, vừa làm thực phẩm, vừa để làm du lịch. Cũng chỉ 2 năm trở lại đây, người dân ở Hà Giang mới bắt đầu “tập” làm du lịch. Ông Hoàng Văn Pao, ở xã Quyết Tiến, huyện Quản Bạ, cùng 5 gia đình trồng khoảng 3 ha Tam Giác Mạnh. Mùa du lịch, thu nhập mỗi hộ cũng được thêm 10-15 triệu đồng/tháng. Ông Pao nói: Trước đây, hoa Tam Giác Mạch là loại cây được Nhà nước hỗ trợ cho người dân trồng cứu đói trong lúc giáp hạt, thân cây thì cho gia súc ăn, hạt thì làm bánh.

            Tôi xin cảm ơn vì đây là khu du lịch, hoa Tam Giác Mạch làm cảnh quan du lịch, lấy hạt làm bánh, nấu rượu. Đời sống của bà con mấy năm qua thu nhập cao hơn. 

          Một vài năm trở lại đây, thị trấn Đồng Văn, huyện Đồng Văn thay đổi rõ rệt, khách sạn, nhà hàng đua nhau xây mới, hình ảnh phố núi cao đang từng ngày phát triển và hoàn thiện. Ông Vũ Văn Ninh, du khách ở TP Hải Phòng cho biết: trước kia từng đóng quân ở Hà Giang nay quay trở lại thấy đổi mới nhiều quá.

           Hà Giang mấy năm trước khó khăn thật nhưng 5-7 năm nay đã nhiều đổi mới. Cần phát triển thêm tý nữa, vì Hà Giang có Hoa Tam Giác Mạch, địa thế rất đẹp, không chỉ du khách trong nước mà cả nước ngoài họ cũng rất thích. 

            Những năm trước, khách du lịch đến Cao nguyên đá Đồng Văn nếu không đặt phòng từ trước thì chỉ có cách nằm ngủ ở bìa rừng, nay người dân đã biết tổ chức dịch vụ nhà nghỉ cộng đồng Homestay. Cùng với đó, các quán ăn uống, dịch vụ đã được đầu tư, tổ chức khá văn minh, lịch sự, không có tình trạng chặt chém, bắt chẹt khách như ở một số nơi khác.

             Năm nay, đến với Cao nguyên đá Đồng Văn du khách đều cảm thấy sự thay đổi rõ rệt từ hình ảnh đến phong cách phục vụ khách du lịch của người dân.. Từ một huyện miền núi nghèo, chủ yếu là bà con dân tộc thiểu số, sau hai năm “tập” làm du lịch đã để lại ấn tượng tốt dưới con mắt khách đến thăm quan, nay đời sống của bà con ngày một đi lên. Ông Trương đức Toàn, cán bộ xã Tả Lủng, huyện Đồng Văn cho biết: Bà con ở đây bước đầu đã biết mở nhà hàng, quán ăn đêm, nhà nghỉ để phục vụ du khách.

             Vấn đề tuyên truyền được UBND huyện chỉ đạo ngăn chặn chặt chém, bán quá giá, hầu như không có. Thời gian qua, du lịch đã giúp bà con lên rõ rệt thu được khoản tiền kha khá từ dịch vụ Homestay, dịch vụ ăn uống, đỡ được cho cuộc sống gia đình.

            Tiềm năng du lịch ở Cao nguyên đá Đồng Văn còn rất nhiều nhưng  vẫn chưa được khai thác hết. Là công viên địa chất có nhiều hang động  đẹp và kỳ thú, thế nhưng vẫn chưa được nhiều người biết đến. Du khách đến với Hà Giang vẫn chỉ biết đến hoa Tam Giác Mạch, nét văn hóa chợ vùng cao, cột cờ Lũng Cú, rất ít người được trải nghiệm vẻ đẹp hang động tại Cao nguyên đá Đồng Văn. Các hoạt động văn hóa mang bản sắc của đồng bào vùng cao cũng chưa được tổ chức thường xuyên, bài bản. Chị Đặng Thị Diệu Linh, hướng dẫn viên Công ty du lịch Tân bảy sắc cầu vồng, thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Du khách quay lại  Hà Giang không nhiều vì các hoạt động văn hóa du lịch mạng đậm bản sắc của bà con các dân tộc còn ít.

             Điều lo lắng là vẻ hoang sơ không còn, phố cổ đâu còn nhiều, toàn nhà cao tầng, chỉ còn vài nhà cổ. Không phải vì cảnh quan, hay dịch vụ, nhưng vấn đề là quá khó khăn, cũng có thể do thể lực người Việt họ đi cho biết thôi quay lại gần như không có, chỉ có các bạn trẻ đi phượt là nhiều thôi.

             Có nhiều nguyên nhân, khiến du khách ít quay trở lại Hà Giang. Không phải về dịch vụ, không phải vì vẻ đẹp thiên nhiên, mà chính tại công tác quản lý du lịch ở địa phương này vẫn chưa có sự kết nối, không được tổ chức, đầu tư bài bản, chuyên nghiệp. Hiện du lịch Hà Giang đã qua cảnh“ giật gấu, vá vai”, cần được đầu tư bài bản chuyên nghiệp, giữ được nét hoang sơ, mang đậm văn hóa đặc trưng của đồng bào Hà Giang mới có thể thu hút được nhiều du khách thập phương đến với vùng đất địa đầu tổ quốc./.