C’xêê 10 zập c’moo, đhị zr’lụ da ding k’coong dal Hà Giang nắc p’răng cắh dzợ cơnh cóh x’rịa hân noo c’lọt lâng pr’họm đớp pa bhrôông âng pô tam giác mạch đhị ta huung, đhị da daing k’coong tước ooy bhươl cr’noon, pazêng bha lắh pô tam giác mạch chớh lâng đợ ta la pô bhoóc t’tứi la liêm pa bhlâng… Cóh t’ruíh: Lướt la lêy đhị sóng phát thanh cóh tuần n’nâu, đhanuôr lâng pr’zớc tước ooy Hà Giang lướt lêy hân noo pô tam giác mạch ớ!

 Cóh zr’lụ đhăm k’tiếc tr’nơớp âng k’tiếc k’ruung n’nâu, bấc bhlâng nắc bấc da ding k’coong lâng c’lâng lướt bấc bhlâng nắc c’lâng đhr’đác đhr’luôn ving văng, pa têết đh’rứah. C’lâng lướt đhị m’pâng da ding dal lâng ta huung đhậu bhứah, ting n’nắc bấc ơl c’lâng văng. Muy n’đắh nắc da ding đhâl ga mắc, muy n’đắh nắc ta huung đhậu bhứah. Lướt lứch đhị da ding n’nâu tước ooy da ding n’lơơng, văl lêy ooy hoọng nắc ng’lêy c’lâng lướt ngoọ cơnh băng cắt bhứah da ding k’coong.

C’xêê 10, p’răng rơợc ngoọ cơnh toong đác c’roót cóh prang da ding k’coong đhâl Đồng Văn, bhrợ chr’il prang da ding đhâl t’bắh xan cóh p’bhung pleng. Tơợ pazêng ta huung, đhị m’pâng da ding k’coong tước ooy bhươl cr’noon, đợ bha lắh pô tam giác mạch dưr chớh đợ ta la pô bhoọc t’tứi tr’clai tr’bứi pr’họm bhrôông lâng xăl ooy bhrậu. Đợ c’lâng lướt cóh m’pâng da ding k’coong xoọc dưr váih nắc đợ c’lâng pô bơr blần cóh tr’clá âng p’răng.

Pr’họm bhoóc bhrôông âng ta la pô tam giác mạch bấc ơl cóh prang ruộng chuôr, ra pặ tơợ ếp tước ooy dal cóh prang da ding k’coong ngoọ cơnh n’đoóh bấc clang âng manuýh pân đil. Đợ pô tư tứi n’nắc nắc ngoọ cơnh cha năm bâr blân bhrợ t’váih rua pr’họm bhrậu bhrôông cóh da ding k’coong đoọng t’bóp đợ rau n’xan cóh muy zr’lụ đhâl bấc lấh mơ k’tiếc.

Đhêy đhị toor c’lâng ch’lang lêy ooy ta huung Sùng Là. Tr’clá âng mặt t’ngay ooy pazêng ta la pô c’đặ, cr’bhum pô k’tứi xoọc dưr chớh đợ ta la phô đơớh pa bhrôông. K’dâng c’xêê 8, xang bêl xoót xang ha roo cóh ha rêê, đhanuôr nắc tơớp cha bêết cr’liêng pô tam giác mạch, k’dâng lấh muy c’xêê nắc váih pô, tước x’rịa c’xêê 10 c’xêê 11 nắc pay pa chô. Bha lâng nhuum âng ta giác mạch nắc choom bhrợ pr’dzăm. Cr’liêng mạch nắc clóh pa nhoonh bhrợ bánh, nâu cơy bấc bhlâng nắc bhrợ chr’na đoọng ha bh’năn, vêy pr’loọng đong ra lúc lâng a bhoo đoọng zêệ bhrợ buáh.

Đợ t’ngay pleng cha cêết, bấc ơl đh’lúc cóh da ding pô tam giác mạch, đợ ta la pô t’tứi, c’đặ, n’léh lơớp cóh đh’lúc, bơơn p’cắh rau la liêm. Rau la liêm n’nắc bhrợ ha apêê đoo kiêng pa bhlâng, lêy a đay ngoọ cơnh xrang ooy da ding k’coong cơnh lang ahay. Tr’xin bhr’dang lướt cóh pazêng c’lâng k’tứi, nắc đhiệp crêê t’gậ ooy pô xoỌc gớt tr’xin cóh đhr’năng đhí âng hân noo c’lọt. Tam giác mạch đoo bhêl p’cắh rau la liêm bhrợ ha manuýh lêy kiêng pa bhlâng, ty đanh ngoọ cơnh da ding k’coong, la liêm pr’hay ngoọ cơnh pr’họm âng n’đoóh a doóh âng apêê pân đil Mông. Buôn nắc pô chớh cóh muy c’xêê, tr’nơớp pô chớh vêy pr’họm bhoóch, xang n’nắc đớp pa bhrôông, pa bhrậu lâng cóh x’rịa nắc bhrôông bấc.

Rau tr’clá âng mặt t’ngay ooy ta huung Đồng Văn đh’rứah lâng rau xa nul prá c’chăng, lướt chô, tơr đang lâng vêy xa nul âng r’riu, xa nul dzung a xêếh xó âng phiên chợ cóh x’rịa tuần t’mêê chô k’rong. Đợ apêê pân đil acoon cóh la liêm cóh pazêng bêệ n’đoóh vêy bấc rau pr’họm, vêy ta íh bhrợ liêm nhâm mâng cóh bấc x’xêê, đợ khăn vêy ta taanh bhrợ đợ cha năm chr’nắp pr’hay cóh a cọ. Đợ n’đoóh, khăn bấc pr’họm lâng bấc cơnh ta pa chăm nắc lêy pr’hay pa bhlâng, cóh muy n’đắh chợ dưr tr’cláh tr’ang tu bấc rau pr’họm la liêm pr’hay.

Ch’ngai tơợ thị trấn Đồng Văn mơ 15 km, vêy ta đớc nắc pleng k’tiếc nắc muy a năm đhr’đác đhr’luônh, Mã Pí Lèng nắc c’lâng đhr’năng đhr’luônh liêm pr’hay pa bhlâng lâng ga mắc pa bhlâng cóh da ding k’coong n’đắh Bắc Việt Nam lâng muy n’đắh nắc da ding dal, muy n’đắh nắc ta huung đhâl đhậu lâng bhứah pa bhlâng cóh zr’lụ Đông Nam Á. Mã Pí Lèng ting cơnh p’rá Quán Hoả nắc: acong móh a xêếh. Dzợ ng’năl cơnh lơơng nắc đh’nớc xay moon rau zr’nắh k’đháp âng da ding k’coong, zr’lụ đhr’đấc pa bhlâng dal tước mơ a xêếh lướt đha đấc công mặ pắt pr’hơơm, cắh cậ da ding k’coong dưr tíh ngoọ cơnh a cong móh âng a xêếh. C’lâng lướt ooy đhr’đác đhr’luônh Mã Pí Lèng vêy đh’nớc nắc c’lâng Hạnh Phúc, nắc vêy k’bhan ta đhâm c’mor xung phong âng 16 đhị noo acoon cóh âng 8 tỉnh miền Bắc Việt Nam bhrợ têng. Dzoong tơợ da ding lêy ooy dzúp nắc k’ruung Nho Quế cóh hân noo bấc đác, ving văng, ngoọ cơnh muy bêệ chỉ t’boọ đớc đhị da ding đhâl xan hóch, nắc zr’lụ âng đh’lúc, da ding k’coong, pleng, k’ruung chô k’rong ắt./.

HÀ GIANG

MÙA HOA TAM GIÁC MẠCH

Tháng 10 hàng năm, nơi rẻo cao Hà Giang lại ngập trong nắng hanh vàng cuối thu và sắc hồng của những bông tam giác mạch từ thung lũng, triền núi tới bản làng, những vạt hoa tam giác mạch bung nở những cánh hoa trắng li ti rất đẹp... Trong tiết mục Du lịch qua sóng phát thanh tuần này, mời bà con và các bạn cùng đến Hà Giang trải nghiệm mùa hoa tam giác mạch nhé.

Ở vùng đất địa đầu Tổ quốc này, chủ yếu là núi non chập chùng và đường sá hầu hết là đường đèo uốn lượn, nối nhau. Con đường uốn quanh núi, cao hun hút và dốc thăm thẳm,những khúc cua khúc khuỷu và xoáy liên tiếp. Một bên là vách núi đá sừng sững, một bên là thung lũng sâu thẳm. Đi hết quả núi này lại đến quả núi khác, quay lại nhìn thấy những con đường chỉ như những vết cắt rạch ngang núi.

Tháng 10, nắng vàng như rót mật khắp cao nguyên đá Đồng Văn, làm lấp lánh cả những ngọn núi đá tai mèo nhọn chót vót đỉnh trời. Từ các thung lũng, các triền núi chênh vênh tới những bản làng, những vạt hoa tam giác mạch bung nở những cánh hoa trắng li ti phơn phớt hồng chuyển tím. Những con đường cheo leo vắt ngang đỉnh núi giờ thành con đường hoa bồng bềnh trong nắng.

Màu trắng hồng của những cánh hoa tam giác mạch ngút ngàn phủ khắp các thửa ruộng bậc thang, xếp tầng tầng, lớp lớp viền quanh những mái đồi như chiếc váy nhiều tầng của người thiếu nữ. Những bông hoa nhỏ xíu ấy kết thành từng thảm hoa bồng bềnh phủ hồng tim tím các sườn núi để che đi cái gai góc của một vùng “đá nhiều hơn đất”.

Dừng chân bên con đèo chênh vênh nhìn xuống thung lũng Sùng Là. Nắng nghiêng nghiêng rơi trên những cánh hoa mỏng manh, nụ hoa nhỏ xíu đang dần bung nở những cánh hoa phơn phớt hồng. Khoảng tháng 8, sau mùa thu hoạch lúa trên nương, người dân bắt đầu gieo hạt tam giác mạch, chừng hơn tháng thì hoa trổ bông, đến cuối tháng 10 tháng 11 thì thu hoạch hạt. Thân cây tam giác mạch khi còn non luộc ăn như rau. Hạt mạch trước để xay bột làm bánh, nay phần lớn để làm thức ăn cho gia súc, có nhà đem trộn lẫn với ngô để nấu rượu.

Những ngày trời se se lạnh, sương mờ phủ trên triền đồi hoa tam giác mạch, những cánh hoa li ti, mong manh, ẩn hiện trong lớp sương mờ, được dịp khoe sắc. Vẻ đẹp dịu dàng, e ấp đó khiến người ta say mê, thấy mình như lạc vào miền cổ tích. Khe khẽ đặt nhẹ bước chân trên những lối mòn nhỏ, chỉ sợ chạm vào những cành hoa đang lung lay nhè nhẹ trong gió thu. Tam giác mạch mỗi khi khoe sắc lại có một vẻ đẹp khiến người ta say mê, xao xuyến: hoang sơ như núi rừng, dịu dàng như sắc màu thổ cẩm trên trang phục của các thiếu nữ Mông. Thông thường hoa sẽ nở rộ trong vòng một tháng, mới đầu hoa nở có mầu trắng, sau chuyển sang phớt hồng, ánh tím và cuối cùng là đỏ sậm.

Ánh nắng của ngày mới chạng vạng đổ xuống thung lũng Đồng Văn trong thanh âm nhộn nhịp tiếng nói cười, đi lại, gọi nhau và cả tiếng lục lạc, vó ngựa của phiên chợ chỉ cuối tuần mới họp . Những cô gái dân tộc rực rỡ trong những chiếc váy xoè nhiều màu tỉ mỉ thêu dệt cả tháng trời,những chiếc khăn thổ cẩm với những hoa văn độc đáo đội trên đầu.Những chiêc váy, chiếc khăn sặc sỡ với rất nhiều các hoạ tiết màu mè nhìn rất bắt mắt, cả một góc chợ bừng sáng lên bởi những sắc màu.

Cách thị trấn Đồng Văn 15km, được mệnh danh là “Thiên hạ đệ nhất đèo”, Mã Pí Lèng là con đèo đẹp và hùng vĩ nhất miền núi phía Bắc Việt Nam với một bên là vách núi cao dựng đứng, một bên là vực đá sâu và kì vĩ nhất Đông Nam Á. Mã Pí Lèng theo tiếng Quan Hỏa chỉ “sống mũi con ngựa” theo nghĩa đen. Nhưng theo nghĩa bóng, tên gọi này chỉ sự hiểm trở của đỉnh núi, nơi dốc cao đến mức con ngựa đi qua phải tắt thở, hoặc đỉnh núi dựng đứng như sống mũi con ngựa. Con đường chạy qua đèo Mã Pí Lèng có tên gọi là đường Hạnh Phúc, được hàng vạn thanh niên xung phong thuộc 16 dân tộc của 8 tỉnh miền Bắc Việt Nam xây dựng. Đứng từ đỉnh đèo nhìn xuống là con sông Nho Quế mùa nước đổ,uốn lượn, như một sợi chỉ cắt ngang những dãy núi đá tai mèo nhọn hoắt, là nơi mà mây, núi, trời, sông hội tụ./.