A bhướp Huỳnh Thúc Kháng nắc “muy ch’nắc ma bhuy chr’nắp đhanuôr zập ngai zêng năl tước”; Nắc ma nuýh “cr’van k’bhộ doó bhrợ đhưr loom a đoo, zr’nắh k’đháp doó bhrợ đhưr loom a đoo, zr’nắh k’đháp cung cắh bhrợ ha đoo k’pân”- Chủ tịch Hồ Chí Minh nắc ơy xay moon cơnh đếêc ooy a bhướp Huỳnh Thúc Kháng. Tất lang a bhướp nắc cắh pa chắp tước râu ma bhuy c’la đay, râu cr’van k’bhộ đoọng c’la đay. Ơy 140 c’moo dáp tợơ t’ngay a bhướp Huỳnh n’niên, k’nặ 70 c’moo nắc lâh bil ha dợ pr’ắt tr’nợt âng a bhướp nắc râu tấm gương đoọng ha zập ngai. Hoài Nam- PV Đài P’rá Việt Nam xay moon:

            Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Minh, Học viện Chính trị zr’lụ 3, ma nuýh n’niên lâng dưr pậ đhị vel đong chr’hoong Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam, vel đong t’coóh Huỳnh Thúc Kháng ta luôn pa chắp râu loom luônh liêm ta níh âng t’coóh. T’coóh Minh đoọng năl, xay moon tước pr’ắt tr’mông k’đháp đha rựt nắc a bhướp Huỳnh đha rựt bhlầng tước mơ cắh zập zên đoọng câl sách đọc; nắc lướt học thầy đắh c’ngai, đhơ cơnh đếêc nắc a bhướp cung pa zay học tập. 16 c’moo, a bhướp nắc glúh ooy Huế thi Hương, bơơn tú tài, bhrợ ha pân lơơng tước pấh lêy bấc cơnh a liịng cóh đong. 25 c’moo, a bhướp lướt thi Hương nắc bơơn cử nhân, bơơn apêê r’pặ ooy k’bhúh “Tứ Hổ” âng apêê ting pấh thi blo tơợ mr’đoo vel đong. 29 c’moo nắc moọt thi Hội bơơn Hội nguyên.

            Cơnh đếêc, Huỳnh Thúc Kháng ơy bơơn bơr râu nguyên: Hương nguyên lâng Hội nguyên. Nho học đhị Quảng Nam nắc vêy a bhướp lâng lalăm đếêc nắc vêy a bhướp Phạm Phú Thứ bơơn ch’ner nâu. Tước bêl lướt thi Đình, Huỳnh Thúc Kháng bơơn tam giáp đồng tiến sĩ. C’moo 1926, a bhướp nắc ting zước moọt ooy Viện Dân biểu Trung kỳ, bơơn đoọng bhrợ Viện trưởng, bhrợ báo Tiếng Dân, pa zay k’đươi chính quyền thực dân nắc pa glúh quyền đhanuôr ma mông, bhrợ têng cha, đhanuôr bhrợ c’la, bhrợ têng t’mêê chính trị thuộc địa… Cách mạng c’xêê t’cool c’moo 1945 bhrợ têng liêm choom, Huỳnh Thúc Kháng bơơn Chủ tịch Hồ Chí Minh k’đươi ting pấh Chính phủ Liên hiệp zêl a rọp a  bhuy âng Việt Nam Dân chủ cộng hoà, lâng bh’rợ nắc Bộ trưởng Bộ Nội vụ, bhrợ quyền Chủ tịch nước cóh cr’chăl Chủ tịch Hồ Chí Minh lướt lưm k’tiếc k’ruung Pháp. Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng bêl đâu n’đhơ t’coóh đhưr nắc cung bhrợ têng bh’rợ pa cắh mặt Chính phủ lướt pa bhrợ đhị apêê tỉnh miền Trung, k’đươi t’pấh đhanuôr ting pấh zêl a rọp a bhuy. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Minh, Học viên Chính trị zr’lụ 3 hay:

            K’tiếc k’ruung bêl đếêc zr’nắh k’đháp pa bhlầng. Chủ tịch Hồ Chí Minh ơy ký Hiệp định sơ bộ t’ngay 6 c’xêê 3 c’moo 1946 lâng Pháp,  bấc k’bhúh mốp lất toon bhrợ t’mốp lâng zêng cóh đhanuôr vêy ngai cắh ơy năl lứch c’lâng bh’rợ zêl a rọp cơnh ooy. Cóh c’lâng pa bhrợ lâng apêê tỉnh miền Trung, a bhướp Huỳnh nắc ơy pa căh mặt Ủy ban Quân dân chính Chính phủ k’tiếc k’ruung Việt Nam xrắ 1 t’la bha ar t’đang, xay moon ghit c’lâng xa nay zêl a rọp lâng moon x’rịa nắc: Đại đoàn kết muy k’bhúh, ahêê nắc lêy ta k’er đh’rứah, k’tiếc k’ruung độc lập tất lang bhui har k’bhộ ngăn, hâu dzợ lấh, lâng tước đâu nắc a bhướp cung xay moon nắc zập ngai ơy ting năl xợơng bhrợ.

            Zr’lụ k’tiếc Quảng Nam “đhăm k’tiếc ma nuýh grơơ k’rơ” vêy c’rơ crêê tước bhiệc t’váih pr’ắt tr’mông, cr’noọ pa chắp âng a bhướp Huỳnh Thúc Kháng. Râu đếêc nắc ơy bơơn pa cắh ghít đhr’năng bh’rợ âng đay. A bhướp nắc ơy bơơn đươi dua lâng pa dưr c’rơ zay học âng vel đong, đhị tr’haanh lâng apêê bơơn ta moon nắc “ngũ phụng tề phi”, “tứ kiệt, tứ hổ”, “ngũ tử đăng khoa”… Pazêng c’cir tinh thần âng vel đong k’tiếc Quảng lâng chất Quảng Nam bơơn a bhướp Huỳnh Thúc Kháng zư đớc; đh’rứah nắc pa dưr lâng bhrợ têng đoọng liêm chr’nắp lấh, pa dưr dal lấh lâng muy bh’nơơn t’mêê, t’váih c’rơ ma mông đanh đươnh. Tiến sĩ Vũ Ngọc Hoàng, bêl ahay nắc Phó Ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, cung nắc ma nuýh âng vel đong Quảng Nam đoọng năl, c’rơ âng a bhướp Huỳnh Thúc Kháng đoọng ha bhướp dưr váih muy ch’nắc vêy “k’bhan ma nuýh ting xợơng bhrợ”:

            A cu pa chắp, lâng t’coóh Huỳnh, râu chr’nắp lấh mơ nắc a bhướp ơy xay moon muy tấm gương. Tấm gương lứch loom lâng k’tiếc k’ruung, ta níh lâng đhanuôr. Muy tấm gương liêm ta níh tu đhanuôr. Bhiệc đếêc vêy chr’nắp đanh mâng lâng t’ngay đâu lâng cóh ha y chroo, vêy chr’nắp đanh mâng lâng cán bộ âng Quảng Nam moon lalay lâng prang k’tiếc k’ruung moon za zưm. Nắc ma nuýh cán bộ cơnh đếêc. Apêê lang Quảng Nam vêy quyền tự hào nắc vel đong đay ơy bhrợ t’váih muy ch’nắc ca coon k’tiếc k’ruung cơnh đếêc. Tự hào lâmng pa zay ting bhrợ têng.

            Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh, ma nuýh n’niên cóh đhăm k’tiếc Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam tợơ dzợ p’niên ơy đọc sách ooy a bhướp Huỳnh Thúc Kháng, nắc ơy ting xợơng bhrợ cơnh a bhướp. T’mêê đâu, đhị Hội thảo Quốc gia “Huỳnh Thúc Kháng lâng cách mạng Việt Nam lâng vel đong Quảng Nam” âng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương lâng Tỉnh uỷ Quảng Nam bhrợ têng, Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc  Thịnh moon ghít:

            C’la cu nắc ma nuýh vel đong Quảng Nam nắc choom moon, a cu năl ghít lấh mơ pazêng bhiệc bhrợ âng a bhướp Huỳnh. Lâng nắc a bhướp cung ma nuýh tợơp bhrợ têng t’labáo Tiếng Dân, lâng boóp p’rá tr’haanh bhlầng nắc a hêê cắh vêy quyền moon ha dợ a hêê nắc a hêê cắh choom lêy zư râu pân lơơng k’đươi moon. A cu lêy nâu đoo nắc râu chr’nắp liêm bhlầng âng a bhướp Huỳnh Thúc Kháng, nắc ma nuýh pa cắh đoọng ha ma nuýh Quảng Nam.

            Hơnh déh 140 c’moo t’ngay n’niên âng Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876-1/10/2016) nắc bêl đoọng ha lang nâu kêi hay tước pr’ắt tr’mông, bh’rợ tr’nêng lâng pazêng râu ơy chrọi đoọng c’rơ g’lếh pậ chr’nắp âng ma nuýh chắp kiêng k’tiếc k’ruung Huỳnh Thúc Kháng lâng cách mạng Việt Nam; pa too pa choom loom luônh chắp kiêng k’tiếc k’ruung, tinh thần đại đoàn kết prang k’tiếc k’ruung./.

NHỚ CỤ HUỲNH THÚC KHÁNG

           Cụ Huỳnh Thúc Kháng là “ một người đức cao danh vọng mà quốc dân ai cũng biết”; Là người mà “ giàu sang không làm xiêu lòng, nghèo khổ không làm nản chí, oai vũ không làm sờn gan”. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhận xét như vậy khi nói về cụ Huỳnh Thúc Kháng. Cả đời Cụ không cầu danh vị, không cầu lợi lộc, không thèm làm giàu, không thèm làm quan. Đã 140 năm kể từ ngày Cụ Huỳnh được sinh ra, gần 70 năm từ giã cõi trần nhưng nhân cách Cụ luôn là tấm gương cho mỗi người. Hoài Nam – PV Đài TNVN phản ánh:

                Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Minh, Học viện Chính trị Khu vực 3, người sinh ra và lớn lên ở vùng quê huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam, quê hương cụ Huỳnh Thúc Kháng luôn ngưỡng mộ về nhân cách cao cả của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Ông cho biết, nói đến hoàn cảnh nhà nghèo thì cụ Huỳnh nghèo đến mức không đủ tiền mua sách để đọc; lại phải đi học thầy ở những nơi rất xa, nhưng không vì thế mà nản chí học tập. Năm 16 tuổi, Cụ lều chõng ra Huế dự thi Hương, đỗ tú tài, khiến người đến xem “đông như kiến ổ”. Năm 25 tuổi, Cụ đi thi Hương đỗ đầu cử nhân, được người đương thời xếp vào “Tứ Hổ” của giới sĩ tử tỉnh nhà. Năm 29 tuổi, vào thi Hội lại đỗ đầu Hội nguyên.

              Như vậy, Huỳnh Thúc Kháng đã đỗ song nguyên: Hương nguyên và Hội nguyên. Nho học ở Quảng Nam chỉ có Cụ và trước đó là cụ Phạm Phú Thứ đạt được danh hiệu này. Đến khi vào thi Đình, Huỳnh Thúc Kháng đỗ tam giáp đồng tiến sĩ. Năm 1926, Cụ ứng cử vào Viện Dân biểu Trung kỳ, được cử làm Viện trưởng, làm báo Tiếng Dân, tích cực đấu tranh đòi chính quyền thực dân phải ban hành các quyền dân sinh, dân chủ, cải cách thể chế chính trị thuộc địa…Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, Huỳnh Thúc Kháng được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời tham gia Chính phủ Liên hiệp Kháng chiến nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, với cương vị Bộ trưởng Bộ Nội vụ, làm Quyền Chủ tịch nước trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm nước Pháp. Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng lúc này tuy tuổi cao sức yếu, vẫn gánh vác trọng trách đại diện Chính phủ đi kinh lý các tỉnh miền Trung, vận động đồng bào tham gia kháng chiến. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Minh, Học viện Chính trị Khu vực 3 nói:

          Tình hình đất nước lúc bấy giờ rất khó khăn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Hiệp định sơ bộ ngày 6 tháng 3 năm 1946 với phía Pháp. Một số đảng phái phản động cố tình xuyên tạc và kể cả trong nhân dân có những người chưa hiểu hết đường lối kháng chiên như thế. Trên đường đi kinh lý các tỉnh miền Trung, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã thay mặt Ủy ban Quân dân chính Chính phủ nước Việt Nam viết 1 lá thư kêu gọi, giải thích rõ đường lối kháng chiến và kết luận là: Đại đoàn kết một khối, ta phải thương nhau, độc lập quốc muôn thuở vinh quang, gì còn hơn nữa, và đến đâu cụ cũng giải thích nên mọi người hiểu được)

        Vùng đất Quảng Nam “địa linh nhân kiệt” có sức ảnh hưởng đến việc hình thành nhân cách, chí khí của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Điều đó được thể hiện rõ qua quá trình hoạt động của mình. Cụ đã kế thừa và phát triển đức tính hiếu học của quê hương, nơi nổi danh với các danh xưng “ngũ phụng tề phi”, “ tứ kiệt, tứ hổ”, “ ngũ tử đăng khoa”… Những di sản tinh thần của quê hương xứ Quảng và chất Quảng Nam được cụ Huỳnh Thúc Kháng nâng niu, giữ gìn; Đồng thời được phát triển và làm cho đậm đà hơn, nâng cao với một chất lượng mới, tạo sức sống trường tồn. Tiến sĩ Vũ Ngọc Hoàng, Nguyên Phó Ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, cũng là người con của quê hương Quảng Nam cho biết, chí khí của cụ Huỳnh Thúc Kháng đưa Cụ trở thành một con người có “ức vạn người noi theo”:

         Tôi nghĩ rằng, đối với cụ Huỳnh, điều quan trọng nhất là Cụ đã nêu một tấm gương. Tấm gương trung với nước, hiếu với dân, hết lòng với dân, với nước. Một tấm gương mẫu mực vì dân. Việc đó có ý nghĩa lâu dài với hôm nay và mai sau, có ý nghĩa lâu dài đối với đội ngũ cán bộ của Quảng Nam nói riêng và của cả nước nói chung. Là người cán bộ phải như thế. Các thế hệ Quảng Nam có quyền tự hào rằng quê hương mình đã sản sinh ra một người con của dân tộc như vậy. Tự hào và cố gắng học tập noi theo)  

              Phó chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh, người sinh ra trên vùng đất Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam từ nhỏ đã đọc sách về cụ Huỳnh Thúc Kháng, ảnh hưởng sâu sắc nhân cách của ông. Mới đây, tại Hội thảo Quốc gia “ Huỳnh Thúc Kháng với cách mạng Việt Nam và quê hương Quảng Nam” do Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương và Tỉnh ủy Quảng Nam tổ chức, Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh khẳng định:

                   Bản thân tôi cũng là người con của quê hương Quảng Nam thì có thể nói tôi hiểu thêm sâu sắc hơn những việc làm của Cụ. Và chính Cụ cũng là người đi đầu ra tờ báo Tiếng Dân, với câu nói nổi tiếng đó là  chúng ta không được quyền nói nhưng chúng ta phải giữ được không nói những điều người khác ép buộc nói. Tôi cho đây là tính rất khẳng khái của cụ Huỳnh Thúc Kháng mà rất tiêu biểu cho người Quảng Nam)   

      Kỷ niệm 140 năm Ngày sinh Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng ( 1/10/1876- 1/10/2016) là dịp để thế hệ hôm nay ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của nhà yêu nước Huỳnh Thúc Kháng đối với cách mạng Việt Nam; giáo dục lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc./.

uảng Nam.