Đhơ cơnh đêêc đoọng băn vêy pa chô bh’nơơn kinh tế dal năc bhiêc chơih pay m’ma băn, cha groong pr’luh năc bhiệc chr’năp pa  bhlầng. Nâu đoo năc lêy c’nặt quyết định tước đhr’năng vêy pa chô bh’nơơn hay căh âng bh’rợ băn bé nâu

1. Cơnh bhrợ c’rọol bé

Đhơ băn bé ting c’lâng băn p’loh căh cợ băn crọol coh c’rọol năc đhanuôr hêê cung pa ghit zập c’nặt bhrợ c’rọol cơnh đâu.

+ Bhlưa đh’rơơng băn lâng mặt k’tiếc dal 50-80cm.

+ bhlưa ra náp 1-1,5cm oọ đoọng dzung bé choom h’lụ ha dợ liêm buôn crih prih pa sạch c’rọol.

+ G’roong đhiêr c’rọol dal 1,5 – 1,8cm, bhrợ lâng n’loong căh cợ cram, cr’đe, zập jeh ra náp bhlưa 6-10cm.

+ Bha nên c’rọol đăp dưp đh’rơơng năc cha chêl 2-3%, đoọng choom hooi đác.

2. Cơnh chơih m’ma bé bh’nơơn dal

Chơih pay m’ma bé bhong, m’ma bé căn đoọng pa trơơi m’ma chr’năp bhlầng.

+ Bé bhong: năc pay m’ma ơy băn 6 c’moo. Oọ pay p’nong mr’đoo conh căn bhrợ m’ma tu buôn vaih đhr’năng r’rưah căh liêm, buôn u chêệt lâng băn pa chô bh’nơơn ếp.

+ Bé căn: Pa ghit lêy oọ đoọng bé căn rưah tơợ đâh. Đương tước 8 c’xêê nắc vêy choom đoọng pa trơơi m’ma. Ha dang căh năc bhrợ căh liêm tước bé căn lâng bé coon.

3. Chơih pay ch’na bh’năn đoọng ha bé

Ch’na bh’năn năc rau đơ bhlầng coh bhiệc tệêm ngăn c’rơ tr’mông lâng bh’nơơn âng cr’năn bé. Bé cha bấc rau hi la lâng liêm choom lâng zập rau bh’năn. Bêl băn bé, đhanuôr hêê pa ghit đoọng cha zập ch’na bh’năn lâng zập rau hi la năc đoo. Đh’rưah năc đoọng cha pa xoọng zập rau ch’na bh’năn đoọng tệêm ngăn bh’nơơn lâng pa dưr dal kinh tế bêl băn.

* Zập rau ch’na bh’năn

+ Ch’na hi la: Đơơng chô tước 70% năng lượng, pazêng zập rau bhơi k’tang chăt vaih coh clung, ha rêê, bhơi choh, bha lầng a bhoo, hi la a tao, a rong, hi la ngô, bha lầng prí, riết, n’jăng… zập rau a pul cơnh ngô, ah bhêy, k’đấc, a lui.

+ Ch’na bột: cơnh zập rau ngũ cốc lâng bột nhar.

+ Ch’na pa xoọng: Zập rau khô dầu, bột n’hang, bột a xiu, bột sò, chế phẩm sinh học, ure, đác đường.

4. Cơnh k’rang băn

* Băn bé tin cr’noọ bh’rợ băn p’loh

Cr’noọ bh’rợ nâu năc lêy tơợ pr’đơợ k’tiếc bôl da ding pậ bhưah, liêm choom lâng đhanuôr đhị da ding ca coong.

+ Căh choom pa trơơi m’ma mr’đoo conh căn, mr’đoo ruuh.

+ Bé căn năc pa trơơi m’ma g’luh tr’nượp tơợ 7 c’xêê năc atêh, bé bhong Bách Thảo tơợ 9 c’xêê năc a têh.

+ Leh đhr’năng âng bé căn kiêng ặt lâng bé bhong: cha cha m’bứi, dzooc ooy hoọng bé lalay, ch’đui bhrôông, eh. Đhr’năng leh âng bé căn kiêng ặt lâng bé bhong buôn đanh tơợ 2-3 t’ngay. Đhanuôr hêê đoọng pa trơơi m’ma năc moọt t’ngay thứ 2.

+ Coh cr’chăl bé căn đhoong năc oọ pa tang cha ch’ngai, oọ viêng xó đâh, pa bhlầng năc đhị cr’chăl k’nặ rưah.

5. Cha groong pr’luh đoọng ha bé

Bé buôn vaih pr’luh tụ huyết trùng, pr’zuôh, bhih buynh bọop tr’plooc chr’coop… nâu năc zêng pr’luh buôn chêệt.. Tu cơnh đêêc, bé băn p’loh căh cợ băn coh c’rọol năc đhanuôr hêê cung pa ghit cha groong cr’ay cơnh đâu:

+ Bé t’mêê câl năc đoọng ặt pa tuông tơợ 30-40 t’ngay lalăm crọol coh c’rọol.

+ Pa sạch c’rọol aih liêm.

+ Khử trùng c’rọol ting cr’chăl lâng đác vôi 10% căh cơh a xit phenic 2%.

+ Pa sạch c’rọol băn, tal bhơi k’rang đăn c’rọol pa xiêr pr’luh bọo vaih.

+ Bé băn coh c’rọol năc cha mêệt c’rơ ta luôn, đâh bơơn lêy p’nong đhur, ca ay đoọng ặt pa tuông.

+ Năc pa ght lịch tiêm cha groong vacxin đoọng ha cr’năn bé ting cơnh pa too âng apêê cơ quan thú y. Zập c’moo năc tiêm 2 chu, bhlưa zập chu năc 6 c’xêê./.

KỸ THUẬT CHĂN NUÔI DÊ CHO HIỆU QUẢ KINH TẾ CAO

Hiện nay, nhiều hộ dân tại các vùng núi và nông thôn đã phát triển mô hình chăn nuôi dê lấy thịt và lấy sữa, mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp ổn định cuộc sống. Tuy nhiên để nuôi dê cho hiệu quả kinh tế cao thì việc lựa chọn con giống, phòng, trị bệnh cho dê rất quan trọng. Đây được coi là khâu quyết định đến sự thành bại trong mô hình chăn nuôi dê

1. Cách làm chuồng nuôi dê 

Dù là nuôi dê theo phương thức ăn thả tự nhiên hay nhốt chuồng khép kín thì bà con cũng phải tuân thủ các yêu cầu làm chuồng cơ bản nhất. 

+ Khoảng cách từ sàn nuôi đến mặt đất phải cao từ 50 - 80cm.

+ Sàn nhốt dê chỉ được hở từ 1 - 1,5cm để chân dê không bị lọt xuống bên dưới nhưng vẫn dễ dàng dọn dẹp vệ sinh. 

+ Thành chuồng nuôi phải cao tối thiểu từ 1,5 - 1,8cm, đóng bằng gỗ hoặc tre, các nan cách nhau từ 6 - 10cm.

+ Nền chuồng bên dưới sàn phải có độ nghiêng từ 2 - 3%, dốc dần về phía rãnh thoát nước. 

2. Cách chọn giống dê chất lượng

Chọn dê đực, dê cái làm giống rất quan trọng. 

+ Dê đực: Thông thường chỉ nên sử dụng dê đực giống đến 6 năm tuổi. Cần tránh hiện tượng đồng huyết dễ dẫn đến khả năng sinh sản kém, tỷ lệ chết cao và chăn nuôi kém hiệu quả.  

+ Dê cái: Lưu ý không nên cho dê cái sinh sản sớm. Để bảo đảm cho dê sinh sản tốt thì chờ đạt 8 tháng tuổi mới nên cho phối giống. Nếu không sẽ ảnh hưởng xấu đến con mẹ và con.  

3. Lựa chọn thức ăn cho dê

Thức ăn đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sức khỏe và năng suất của đàn dê. Dê ăn được nhiều loại lá và thích ứng với nhiều mùi vị của cây lá. Khi nuôi dê, bà con có thể tận dụng và khai thác tối đa các loại cây lá này. Đồng thời, nên bổ sung thêm các sản phẩm thức ăn chăn nuôi chất lượng để đảm bảo năng suất và nâng cao hiệu quả kinh tế khi chăn nuôi.

 * Các loại thức ăn 

+ Thức ăn thô xanh: Cùng cấp đến 70% năng lượng, gồm các loại cỏ mọc tự nhiên, cỏ trồng, thân  cây ngô, lá mía, lá sắn, dây khoai lang, thân cây chuối, thân cây đậu, rơm rạ, các loại củ như khoai lang, củ cải, bí bầu.

+ Thức ăn tinh: Các loại hạt ngũ cốc và bột nghiền của chúng

+ Thức ăn bổ sung: Các loại khô dầu, bột xương, bột cá, bột sò, chế phẩm sinh học, ure, mật rỉ đường. 

4. Kỹ thuật chăm sóc

* Mô hình nuôi dê chăn thả

Mô hình này chủ yếu dựa vào lợi thế đất đồi núi rộng rãi, rất phù hợp với bà con ở các vùng miền núi.

   + Không được phối giống đồng huyết, cận huyết.

+ Dê cái phối giống lần đầu từ trên 7 tháng tuổi, dê đực Bách Thảo từ trên 9 tháng tuổi. 

+ Biểu hiện động dục của dê cái: kém ăn, nhảy lên lưng con khác, niêm mạc âm hộ màu đỏ, hồng, âm hộ sưng. Biểu hiện động dụng của con cái kéo dài từ 2 - 3 ngày. Bà con cho phối giống vào ngày thứ 2. 

+ Trong thời gian dê cái mang thai tuyệt đối không nên chăn thả quá xa, không được dồn đuổi, đánh đập, đặc biệt là những ngày cuối của thai kỳ. 

5. Phòng bệnh cho dê

Dê dễ mắc các bệnh tụ huyết trùng, dịch tả, lở mồm long móng… đây đều là những bệnh có tỷ lệ chết cao. Nên dù là nuôi dê chăn thả hay nuôi dê nhốt chuồng thì bà con phải lưu ý các biện pháp phòng bệnh quan trọng sau:

+ Dê mới mua về cần được cách ly từ 30 - 40 ngày trước khi nhốt chuồng.

+ Giữ chuồng trại sạch sẽ, thoáng mát.

+ Định kỳ khử trùng cho chuồng nuôi bằng nước vôi 10% hoặc axit phenic 2%.

+ Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, tiêu nước, phát bụi rậm xung quanh để hạn chế mầm bệnh 

+ Dê nuôi nhốt chuồng cần được kiểm tra sức khỏe thường xuyên, kịp thời phát hiện con dê ốm yếu, bệnh để cách ly. 

+ Phải tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm phòng vacxin cho đàn dê theo chỉ dẫn của các cơ quan thú ý. Mỗi năm phải tiêm 2 lần, mỗi lần cách nhau 6 tháng./.