Ặt đhị vel A Điêu, chr’val da ding ca coong Đông Giang, thành phố Đà Nẵng zập ngai zêng năl tước amoó Hôih Thị Đên. Amoó căh muy pân đil Cơ Tu cơnh pa chăp cơnh bhrợ năc dzợ choom đươi dua công nghệ t’mêê đoọng bhrợ c’la pr’ặt tr’mông âng đay, chroi k’rong bhrợ xăl pr’ặt tr’mông đhanuôr da ding ca coong.

Lêy đong ặt âng amoó Hôih Thị Đên xoọc đâu, căh ngai ngoọ tước năc amoó z’lâh bấc rau k’đhap zr’năh coh pr’ặt tr’mông. Amoó Đên truih, c’moo 2009, chô ooy đong k’diic ma mông đh’rưah lâng cha chuih, da da đhêệng 10 c’moo. Mị nhi diic điêl k’rang đong xang, aconh căn, cha chruih, da da, tr’mông tr’meh bấc ra k’đhap đha bhuch, bêl ơy vêy 2 p’nong coon năc ting k’đhap zr’năh lâh mơ dzợ. Bêl đêêc, c’lâng lướt chô k’đhap bhlầng, chr’noh chr’bêệ bơơn bhrợ guy đơơng ch’ngai tước k’zệt cây số tước trung tâm chr’val Arooi n’ty đoọng pa câl.

Bhrợ têng g’lêêh g’lêêng, xr’ngat xr’dô ha dợ cung căh zập cha, năc c’moo 2019, diic điêl amoó pr’zước xiêr zr’lụ công nghiệp Hòa Cầm, thành phố Đà Nẵng bhrợ công nhân. Tơợ muy c’moo xiêr ooy phố, amoó choom đươi điện thoại t’bech, chấc lêy coh mạng bấc rau, choom pa căh pr’đươi đoọng pa câl… K’rong k’miah vêy m’bứi zên, năc diic điêl amoó văl chô ooy đong đoọng bhrợ cha lâng bh’rợ pa câl tạp hóa. Đh’rưah chấc k’rong câl bh’nơơn chr’noh chr’bêệt tơợ đhanuôr cơnh prí, chứa, a băng, a hứ… xang năc pa căh coh mạng xã hội, pa têệt lâng apêê a đhuôch đăh xuôi pa câl đợ bâc lâh. Lâh mơ tr’câl tr’bhlêy, diic điêl amoó Đên dzợ p’loon ch’choh b’băn.

T’bech đhị bhrợ cha, zập c’xêê pr’loọng amoó vêy k’bơch tước k’zệt ức đồng. Amoó Đên moon, tơợ ơy chroot zên vặ tơợ Nhà nước đoọng bhrợ đong chr’năp 300 ức đồng, nâu kêi, diic điêl amoó năc ơy vêy k’miah tr’bứi, k’rang pr’ặt tr’mông pr’loọng đong.“Đong zi bhrợ ha rêê choh bấc rau tơơm cơnh chứa, prí, a roong, a hứ… cha căh lưch, lơi xrăh lưch. Nâu kêi năc 4.0 vêy mạng zalo, facebook, tiktok.. hêê lêy ting pa choom bhrợ tơợ apêê. Tơợ điện thoại, ahêê chấc năl bấc rau, choom pa căh bh’nơơn chr’noh đoọng ha pêê lêy, câl đươi. Apêê lêy đay đăng bài năc hau apêê kiêng zước câl, đhị đăn năc đơơng tước đong ha pêê. Vêy ngai câl cơnh đêêc, a đay cung vêy bơơn tr’bứi zên”.

Ting cơnh amoó Đinh Thị Thết, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’val Đông Giang, ting t’ngay vêy bấc ađhi amoó Cơ Tu coh đêêc vêy amoó Hôih Thị Đên choom đươi công nghệ t’mêê đhị bhrợ cha, pa câl bh’nơơn chr’noh, pa dưr pr’ặt tr’mông pr’loọng đong.“Cơnh lâng pr’loọng amoó Hôih Thị Đên ađoo bhrợ ha rêê, pa zưm lâng k’rong câl bh’nơơn chr’noh xang năc đơơng pa câl. Amoó châc pa căh ooy mạng zalo, fb, tiktik bấc bhlầng đoọng bấc ngai năl tước zươc câl. Diic điêl a đoo cung băn par, pa too pa choom ca coon ta nih liêm, ặt tớt liêm cra lâng zập ngai. Ađoo ting pâh bh’rợ xã hội cung bấc”.

Cung cơnh amoó Hôih Thị Đên đhị chr’val Đông Giang, bấc đhanuôr Cơ Tu đhị chr’val ca noong k’tiếc A Vương, thành phố Đà Nẵng cung đươi dua tơợ điện thoại t’bech đoọng tr’câl tr’bhlêy, tr’xăl hàng hóa. Amoó Bh’nướch Thị Blắc ặt vel R’Cung, chr’val Avương đoọng năl, đươi vêy mạng xã hội cơnh Zalo, facebook, TikTok, bhiệc tr’câl tr’bhlêy, pa căh pr’đươi âng amoó ting liêm buôn lâh mơ lâng pa chô bh’nơơn dal. Vêy zên, a moó t’bhưah bhươn choh tơơm cha p’lêê cơnh pih, t’boon, chứa… xang năc câl xe muc, xe con đoọng buôn lướt chô, âng đơơng pr’đươi. Pr’loọng amoó nâu kêi ơy ha dưr z’zăng lâh mơ.“Acu tr’câl tr’bhlêy tơợ đanh ặ. Lalăm a hay căh ơy vêy mạng xã hội, tr’câl tr’bhlêy lưm bấc rau k’đhap k’ra. Hàng hóa muy pa câl đoọng ha đhanuôr đăn đâu a năm. Bấc bh’nơơn chr’noh a yêm ha dợ căh choom đơơng pa câl ch’ngai. Nâu kêi ơy vêy mạng xã hội, pa câl liêm buôn lâh mơ. Ahêê pa căh coh mạng bấc ngai năl tước, pa câl bấc lâh. Đươi tơợ đêêc nắc pa chô thu nhập tệêm ngăn, z’zăng lâh”.

Anoo Bhling Nhin, Trưởng vel Bhlóoc, chr’val A Vương đoọng năl, đươi vêy xăl cơnh cr’noọ pr’chăp, đươi mạng xã hội đhị tr’câl tr’bhlêy, bhrợ têng cha, bấc apêê pân đil đhị vel bhươl ơy z’lâh đha rựt, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông.“Đươi dua mạng xã hội zooi bấc pr’loong đong đhanuôr ha dưr coh pr’ặt tr’mông. Vêy điện thoại choom moọt mạng pa căh bh’nơơn chr’noh, rau bơơn tơợ crâng ca coong ooy nền tảng trực tuyến. Ma nưih câl zập tơơ năl tươc doọ đương g’nưm tơợ a pêê thương lái, chr’năp pa câl cung tệêm ngăn lâh. Bấc apêê đha đhâm c’mor choom quay video pa căh bấc ngai lêy. Tơợ đêêc, thu nhập ha dưr dal lâh”.

Amoó Yđêl Thị Mlát, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’val Avương đoọng năl: T’ngay đâu, mạng xã hội ơy tước zập vel bhươl da ding ca coong, ca noong k’tiếc. Đươi vêy điện thoại t’bech lâng mạng internet, bhiệc tr’câl tr’bhlêy âng đhanuôr ting liêm buôn lâh mơ, thu nhập dal lâh, tr’mông tr’meh tệêm ngăn lâh.“Căh muy zooi đăh bhrợ cha, mạng xã hội dzợ năc c’lâng pa căh zập rau đâh pa bhlầng. Zập c’lâng xa nay âng Đảng, Nhà nước bơơn xay pa căh đâh đoọng đhanuôr năl. Đhanuôr buôn lêy, buôn năl lâng ting bhrợ. Bấc cr’noọ bh’rợ liêm choom, cơnh bhrợ pr’hay cung bơơn pa căh đoọng bấc ngai năl tước. Choom moon, ha dang năl đươi dua mạng xã hội năc đoo pr’đươi liêm choom bhlầng. Zooi đhanuôr pa dưr pr’ặt tr’mông, pa dưr dal c’năl lâng đh’rưah pa dưr vel bhươl ting k’bhộ ngăn, ha dưr dal”./.

 SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI ĐỂ BÁN HÀNG

Hiện nay, mạng xã hội đã vươn tới khắp bản làng vùng cao, biên giới thành phố Đà Nẵng. Không chỉ để xem tin tức, video giải trí, nhiều chị em Cơ Tu đã biết dùng điện thoại thông minh để bán hàng, giới thiệu, quảng bá sản phẩm. Nhờ đó, các mặt hàng nông sản từ rau rừng, mật ong đến thổ cẩm, của bà con ngày càng được nhiều người biết đến, tìm mua. Với cách làm mới này, nhiều gia đình vùng cao đã tăng thêm thu nhập, vươn lên thoát nghèo.

Ở làng A Điêu, xã miền núi Đông Giang, thành phố Đà Nẵng ai cũng biết chị Hôih Thị Đên. Chị không chỉ là tấm gương phụ nữ Cơ Tu dám nghĩ, dám làm, mà còn dám tiếp cận công nghệ mới để vươn lên làm chủ cuộc sống, góp phần thay đổi diện mạo vùng cao.

Nhìn cơ ngơi gia đình chị Chị Hôih Thị Đên hiện nay, không ai nghĩ chị đã từng trải qua những năm tháng cơ cực, đói nghèo. Chị Đên kể, năm 2009, chị lập gia đình, sống chung với gia đình chồng suốt 10 năm. Cuộc sống của vợ chồng trẻ lo toan, chăm sóc cha mẹ già vốn đã khó lại càng thêm khó khi 2 con nhỏ lần  lượt ra đời. Thời ấy, đường sá đồi dốc, đi lại khó khăn, nông sản gia đình làm ra, chị phải gùi bộ vượt gần chục cây số đem ra trung tâm xã Arooi (cũ) để bán.

Làm lụng vất vả, thu nhập vẫn không đủ trang trải cuộc sống nên năm 2019, vợ chồng quyết định rời quê, xuống khu công nghiệp Hòa Cầm, thành phố Đà Nẵng làm công nhân. Sau một năm xuống phố, chị Đên học được cách dùng điện thoại thông minh, biết lên mạng tìm kiếm thông tin, biết đăng bài bán hàng… Tích góp được chút vốn, vợ chồng chị quyết định trở về quê mở quán tạp hóa buôn bán nhỏ. Đồng thời tổ chức thu mua thêm các mặt hàng nông sản của bà con như chuối, dứa, măng, nghệ, gừng…, rồi đăng trên mạng xã hội, kết nối với thương lái để bán với số lượng lớn. Ngoài buôn bán, vợ chồng chị còn trồng trọt, chăn nuôi gia súc, gia cầm. Nhờ nhạy bén trong làm ăn và biết tính toán, chi tiêu hợp lý, mỗi tháng, gia đình chị tiết kiệm được hơn 10 triệu đồng. Chị Đên khoe, sau khi trả xong 300 triệu đồng vốn vay của Nhà nước để làm nhà, giờ đây vợ chồng chị đã có của ăn, của để, cuộc sống ngày càng ổn định: “Nhà tôi trồng đủ thứ nào là chuối, sắn, ngô, thơm, gừng… ăn không hết, bỏ hư vậy đó. Bây giờ thời đại 4.0, có mạng facebook, zalo, tiktok… Mình hay vô xem cách họ quảng bá, cách làm ra sản phẩm tốt rồi mình học làm theo. Từ điện thoại thông minh này, tôi vào mạng tìm hiểu rồi đến chợ xem, học cách họ buôn bán như thế nào rồi về tôi học theo. Tôi hay đăng bài lên zalo, facebook được nhiều người biết đến. Họ đặt hàng, ai cần gì thì mình giao đến tận nhà. Mình bán được hàng, có đồng vào đồng ra lo cho gia đình”.

Theo chị Đinh Thị Thết, Chủ tịch HLHP xã Đông Giang, ngày càng có nhiều chị em Cơ Tu, trong đó có chị Hôih Thị Đên biết vận dụng công nghệ để làm ăn, buôn bán, phát triển kinh tế gia đình: "Riêng về gia đình chị Hôih Thị Đên chủ yếu làm nông nghiệp, kết hợp thu mua các mặt hàng nông sản tại địa phương để mang ra chợ bán. Chị còn chủ động quảng bá sản phẩm thông qua mạng xã hội Facebook, zalo, tiktok kết nối với thương lái và khách hàng nhằm mở rộng đầu ra cho nông sản. Vợ chồng chị luôn nỗ lực, cần cù lao động, giáo dục con cái rất tốt. Hai con của chị Đên đều chăm ngoan, có ý thức học tập tốt. Không chỉ chu toàn việc gia đình, chị còn tích cực tham gia công tác xã hội".

Cũng như chị Hôih Thị Đên ở xã Đông Giang, nhiều bà con Cơ Tu ở xã biên giới Avương, thành phố Đà Nẵng cũng đã tận dụng tối ưu chiếc điện thoại thông minh để buôn bán, làm ăn, trao đổi hàng hóa. Chị Bh’nướch Thị Blắc ở thôn R’Cung, xã Avương cho biết, nhờ sử dụng mạng xã hội như Zalo, TikTok, Facebook, việc buôn bán, trao đổi, quảng bá, giới thiệu sản phẩm của chị ngày càng thuận lợi và hiệu quả. Có vốn, chị mở rộng vườn trồng cây ăn quả như cam, bòn bon, thơm… rồi mua xe múc, ô tô để thuận tiện vận chuyển hàng hóa. Cuộc sống gia đình khấm khá hơn. “Bản thân tôi buôn bán từ rất lâu rồi. Trước đây khi chưa có mạng xã hội, việc buôn bán gặp nhiều khó khăn. Hàng hóa làm ra chỉ bán quanh làng, ít người biết đến. Nhiều sản phẩm tốt nhưng vẫn khó tiêu thụ. Nay có mạng xã hội, việc buôn bán thuận lợi hơn nhiều. Mình có thể đăng bán hàng, giới thiệu sản phẩm đến nhiều nơi. Khách hàng biết đến nhanh hơn, bán được nhiều hơn. Nhờ đó, thu nhập dần ổn định, đời sống từng bước được nâng lên”.

Anh Bhling Nhin,Trưởng thôn Bhloóc, xã Avương cho biết, nhờ mạnh dạn thay đổi nếp nghĩ, cách làm, chủ động ứng dụng mạng xã hội để mua bán, làm ăn, giới thiệu sản phẩm, nhiều hộ phụ nữ tại địa phương đã vươn lên thoát nghèo, cuộc sống ổn định: “Việc sử dụng mạng xã hội đã giúp nhiều hộ dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số mở rộng cơ hội phát triển kinh tế. Nhờ điện thoại thông minh, bà con có thể đăng bán nông sản, dược liệu, sản phẩm thủ công lên các nền tảng trực tuyến. Khách hàng ở xa cũng dễ dàng tiếp cận, đặt mua. Không còn phụ thuộc vào thương lái, giá bán ổn định hơn. Nhiều thanh niên biết quay video, giới thiệu sản phẩm, thu hút người xem. Từ đó, thu nhập được nâng lên, đời sống bà con dần cải thiện”.

Chị Yđêl Thị Mlát, Chủ tịch Hội LHPN xã Avương cho biết: Ngày nay, mạng xã hội đã vươn tới khắp bản làng vùng cao, biên giới. Nhờ có điện thoại thông minh và mạng internet, việc buôn bán của bà con ngày càng thuận lợi, thu nhập tăng cao, cuộc sống dần ổn định hơn. “Không chỉ giúp làm ăn, mạng xã hội còn là kênh thông tin nhanh chóng. Những chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước được chia sẻ kịp thời đến từng người dân. Bà con dễ nghe, dễ hiểu và làm theo. Nhiều mô hình hay, cách làm tốt cũng được lan tỏa rộng rãi. Có thể nói, nếu biết sử dụng đúng cách, mạng xã hội sẽ là công cụ hữu ích. Giúp bà con phát triển kinh tế, nâng cao nhận thức và cùng nhau xây dựng bản làng ngày càng no ấm, tiến bộ”./.