Pazêng bha lăh crâng keo tràm đh’rưah lâng bh’rợ b’băn, ch’choh crêê cơnh căh muy zooi đhanuôr pa dưr rau bơơn pay pa chô, bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ đhị k’tiếc vel đong đay năc dzợ bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’vaih c’lâng bh’rợ bhrợ cha đoọng ha đhanuôr coh zr’lụ da ding k’coong dal.

Pazêng bha lăh crâng âng t’cooh Phạm Ngọc Duyễn, 50 c’moo ăt coh m’pâng bôl k’tiếc gooh griing âng cr’noon Cao Quảng, chr’val Tuyên Hoá, tỉnh Quảng Trị (chr’hoong Tuyên Hoá, tỉnh Quảng Bình ty ahay). Xa nay bhrợ cha âng đoo năc rau xay p’căh ghít bhlâng ooy rau t’bhlâng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ âng đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch coh da ding k’coong.

Coh pazêng t’ngay c’xêê t’mêê bơơn k’điêl, pr’ắt tr’mông âng t’cooh Duyễn năc zr’năh xr’dô pa bhlâng. Bhrợ ha rêê đhuốch đh’rưah lâng bh’rợ b’băn ch’choh năc công căh rau zập cha. K’tiếc k’bunh bhưah bhai năc tỵ mốp pa bhlâng, gooh griing, “choh tơơm chr’noh hân đoo công căh mặ chặt vaih”.

C’moo 2013, t’cooh Duyễn năc bơơn vặ zên t’đui đoọng tơợ Ngân hàng Nông nghiệp lâng pa dưr bhươl cr’noon đhị Bắc Quảng Bình, coh tr’nơơp vặ 500 ức đồng. Ađoo năc câl 3-4 p’nong c’roóc, bhrợ c’rol băn a ọc lâng năc tơớp choh crâng. Bh’rợ bhrợ cha liêm choom, zên năc vặ vêy ta đươi crêê cơnh, pr’đươi năc vêy đhị pa câl nhâm mâng. Ađoo vêy ngân hàng mâng loom pa dzoóc đợ zên choom vặ tước 1 tỷ đồng.

Xang lâh 10 c’moo bhrợ bh’rợ b’băn ch’choh đh’rưah lâng choh crâng, đong xang, bh’rợ bhrợ cha dưr ga măc pa bhlâng. Vêy tước 20 héc ta crâng keo tràm, t’cooh Duyễn bhrợ bh’rợ col vơr ma tơợ (zập c’moo col tơợ 2-3 héc ta, muy héc ta bơơn pay pa chô k’dâng 100 ức đồng), n’jưah vêy thu nhập ta luôn coh zập c’moo, năc n’jưah vêy zên k’rong bhrợ cớ. Zr’lụ b’băn ta luôn băn a ọc tơợ 200 – 250 p’nong, c’roóc rưah tước 27 p’nong, đh’rưah lâng k’ha riêng p’nong atứch ađha. Căh muy bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ ha pr’loọng đong lâng đợ zên bơơn pay pa chô tước k’ha riêng ức đồng coh zập c’moo, ađoo năc dzợ bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng đoọng ha 10 tước 20 cha năc manuyh pa bhrợ.“Coh da ding k’coong n’nâu kiêng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ năc muy ng’choh crâng, hân đhơ cơnh đêêc năc vêy zên đoọng đươi dua ooy bh’rợ, ha dang căh vêy zên năc k’đhap bhlâng. Coh cr’chăl zr’năh k’đhap năc ng’đươi ooy zên năc zooi ađay bơơn bhrợ bấc bh’rợ cơnh bhrợ t’bhưah zr’lụ b’băn, pa bhrợ lâng đươi bấc máy móc ooy bh’rợ”.

Đhr’nong đong ngói t’mêê nhâm mâng coh aral da ding Giăng Màn năc bh’nơơn tơợ bh’rợ t’bhlâng bhrợ cha âng đảng viên p’niên manuyh Chứ lâng đhơ nớc năc Phan Chí Nhật, 30 c’moo, ăt coh cr’noon Bãi Dinh, chr’val Dân Hoá, tỉnh Quảng Trị (chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình ty). C’moo 2022, anoo Nhật vặ zên tơợ Ngân hàng đoọng băn c’roóc. Đươi tơợ bh’rợ bhrợ cha liêm choom, anoo Nhật vêy cớ ngân hàng đoọng vặ p’xoọng zên đoọng bhrợ bh’rợ choh pa neh loom bhrôông lâng choh crâng. Nắc zr’lụ tỵ p’răng đhí gooh xơớt, tu cơnh đêêc bh’rợ lêy pay m’ma crâng hân đoo đoọng crêê cơnh năc rau đhanuôr k’rang pa bhlâng. Bấc đhanuôr bhrợ bh’rợ xăl đợ đhăm k’tiếc bôl k’đhap năc choh cao su, keo tràm, paneh loom bhrôông. Bh’rợ choh paneh loom bhrôông lâng arọ âng anoo Nhật năc vêy Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư tỉnh Quảng Bình l’lăm ahay nâu cơy năc tỉnh Quảng Trị zooi muy pâng m’ma, phân bón, pr’đươi tưới đác.

Lâh đợ bh’rợ ch’choh, b’băn, anoo Nhật dzợ choh crâng, zập c’moo vêy p’xoọng rau bơơn pay pa chô tơợ 30- 40 ức đồng. Lâng đhanuôr Chứ ăt mamông coh dading k’coong Giăng Màn, l’lăm ahay bh’rợ ta bơơn zập ng’cha ơy tỵ k’háp, năc căh ơy ngai chêêc k’noọ ooy bh’rợ ta bơơn zên. Nâu cơy, đhanuôr căh muy nhâm mâng ooy ch’neh ch’na năc ơy n’năl cơnh bhrợ bh’rợ t’vaih zên prặ, pa dưr pr’ắt tr’mông. Anoo Phan Chí Nhật xay truih:“Tr’nơơp vặ tơợ ngân hàng năc câl muy bơr p’nong c’roóc, xang n’năc c’roóc u rưah. Xang n’năc vặ cớ tơợ ngân hàng năc bhrợ bhươn paneh loom bhrôông, pa dưr kinh tế. Pa dưr kinh tế lâng bh’rợ b’băn, choh crâng lâng bhrợ bh’rợ xã hội n’lơơng dzợ.”

Coh xa nay bh’rợ pa dưr kinh tế - xã hội cr’chăl c’moo 2025 – 2030, tỉnh Quảng Trị xay moon bh’rợ ch’choh b’băn, đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch lâng bhươl cr’noon năc đợ xa nay bh’rợ bha lâng âng rau pa dưr nhâm mâng. Tỉnh t’bhlâng pa liêm ooy cơ chế, chính sách, t’pâh doanh nghiệp tước k’rong bhrợ ooy xa nay bh’rợ k’rong bhrợ đh’rưah, chuyển đổi số.

Pazêng c’lâng xa nay âng Đảng xoọc bhrợ t’vaih rau liêm choom ga măc pa bhlâng đoọng đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch, apêê c’la âng bh’rợ ch’choh b’băn t’bhlâng bhrợ têng k’rơ lâh mơ coh cr’chăl ha y. N’năl ghít xa nay n’năc, coh xa nay bh’rợ chr’năp ga măc pa dưr kinh tế - xã hội cr’chăl c’moo 2026 – 2030, tỉnh Quảng Trị xay moon ch’choh, b’băn, đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch lâng bhươl cr’noon năc bha lâng âng rau pa dưr nhâm mâng. Đoong pa đhuông pazêng rau c’rơ, tỉnh t’bhlâng xay bhrợ liêm xang pazêng rai cơ chế chính sách, t’pâh doanh nghiệp tước k’rong bhrợ ooy xa nay bh’rợ đh’rưah, t’bhlâng chuyển đổi số lâng pa dưr thị trường tín chỉ carbon.

T’cooh Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị prá xay, tỉnh t’bhlâng bhr’lậ pa liêm cớ bh’rợ ch’choh b’băn ting c’lâng pa dưr rau chr’năp. Tỉnh năc pa dưr rau liêm choom âng zập zr’lụ cruung k’tiếc crâng k’coong đoọng pa dưr đh’rưah liêm choom bhlưa ch’choh, b’băn, choh crâng lâng ta bơơn achông axiu; t’bhlâng bhrợ bh’rợ ch’choh b’băn liêm ch’ngaách, đươi cơnh ty đanh, tr’xăl đươi dua, crêê cơnh lâng rau tr’xăl âng plêệng k’tiếc; xăl k’rơ tơợ cr’noọ ng’bhrợ năc mơ atôh tước ooy cr’noọ pa dưr kinh tế ch’choh b’băn.

Lâng pazêng xa nay bh’rợ cr’noọ cr’niêng âng k’tiếc k’ruung, tỉnh năc t’bhlâng p’too moon ting c’lâng bh’rợ la lua ta nih, nhâm mâng lâng xay moon đhanuôr năc bha lâng. C’rơ năc vêy t’đui đoọng ha pazêng vel đong vêy cr’noọ t’bhlâng k’rơ lâh mơ, ting n’năc xay bhrợ k’rơ lâh mơ ooy zr’lụ da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh, zr’lụ dzợ bấc rau zr’năh k’đhap đoọng pa xiêr bhlưa pa dưr âng pazêng zr’lụ.“Tỉnh năc t’đui đoọng k’rong lâng bhrợ đh’rưah liêm choom pazêng rau c’rơ tơợ ngân sách Trung ương, ngân sách vel đong, pazêng xa nay bh’rợ cr’noọ cr’niêng âng k’tiếc k’ruung, zên k’rong bhrợ zazum, pazêng chương trình, dự án k’rong bhrợ lâng pazêng c’rợ âng xã hội ting bhrợ têng đoọng k’rong bhrợ ooy pr’đươi pa bhrợ, pa dưr bhươl cr’noon lâng pa dưr rau liêm choom âng pr’ăt tr’mông âng đhanuôr”./.

NGƯỜI DÂN MIỀN NÚI QUẢNG TRỊ LÀM GIÀU NHỜ TRỒNG RỪNG

Từ những vùng đồi cằn cỗi, nhiều nông dân miền núi Quảng Trị đã mạnh dạn vay vốn, đầu tư trồng rừng kết hợp chăn nuôi, trồng trọt, từng bước biến đất khó thành sinh kế bền vững. Những cánh rừng keo tràm cùng các mô hình sản xuất phù hợp không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập, làm giàu trên chính quê hương mà còn tạo việc làm, mở ra hướng phát triển kinh tế cho đồng bào vùng cao.

Những cánh rừng của ông Phạm Ngọc Duyễn, 50 tuổi nằm giữa vùng đồi cằn cỗi của thôn Cao Quảng, xã Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Trị (huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ). Câu chuyện lập nghiệp của ông là một minh chứng sinh động cho nghị lực vươn lên làm giàu của người nông dân miền núi.

Những ngày đầu lập gia đình, cuộc sống của vợ chồng ông Duyễn vô cùng vất vả. Làm nông thuần túy cùng vài ba công việc lâm sản phụ không đủ xoay xở qua ngày. Đất đai rộng lớn nhưng đất đồi nơi đây vốn nổi tiếng cằn cỗi, “trồng cây gì cũng chẳng ăn thua”.

Năm 2013, ông Duyễn tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh Bắc Quảng Bình, vay ban đầu 500 triệu đồng. Ông đầu tư mua 3 - 4 con bò giống, dựng chuồng trại nuôi heo và bắt đầu quy hoạch đất trồng rừng. Việc làm ăn hiệu quả, đồng vốn quay vòng liên tục, sản phẩm có đầu ra ổn định. Ông tiếp tục được ngân hàng tin tưởng nâng hạn mức vay lên hơn 1 tỷ đồng.

Sau hơn 10 năm gắn bó với mô hình trang trại tổng hợp và trồng rừng, cơ ngơi của gia đình ông Duyễn đã phát triển vô cùng quy mô. Sở hữu tới 20 ha rừng keo tràm, ông Duyễn áp dụng phương pháp thu hoạch cuốn chiếu (mỗi năm thu hoạch khoảng 2–3 ha, mỗi ha thu về khoảng 100 triệu đồng), vừa tạo nguồn thu nhập đều đặn hàng năm, vừa có vốn tái đầu tư. Trang trại chăn nuôi duy trì đàn lợn từ 200 – 250 con, đàn bò sinh sản 27 con, cùng hàng trăm con gia cầm. Không chỉ làm giàu cho gia đình với thu nhập bình quân hàng trăm triệu đồng/năm, ông còn tạo việc làm thường xuyên cho 10 đến 20 lao động địa phương.“Ở miền núi này muốn làm giàu thì phải trồng rừng, nhưng cũng phải có đồng vốn mới xoay vòng được, nếu không có vốn thì rất khó khăn. Trong thời điểm khó khăn thì nhờ đồng vốn tạo điều kiện cho mình làm nhiều việc như mở rộng trang trại, sản xuất và cơ giới hóa”.

Ngôi nhà ngói mới vững chãi nằm dưới chân dãy núi Giăng Màn là thành quả của những năm miệt mài lao động của đảng viên trẻ người Chứt tên Phan Chí Nhật, 30 tuổi, ở thôn Bãi Dinh, xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị (huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ). Năm 2022, anh Nhật vay vốn từ ngân hàng để nuôi bò sinh sản. Nhờ làm ăn có hiệu quả, anh Nhật tiếp tục được ngân hành cho vay thêm vốn để xây dựng mô hình trồng mít ruột đỏ và trồng rừng. Là vùng nắng gió khô hạn, bởi vậy việc lựa chọn cây trồng phù hợp luôn là điều nông dân trăn trở. Nhiều nông dân thực hiện theo chủ trương chuyển đổi những vùng đất đồi, gò bạc màu để trồng cao su, keo tràm, mít ruột đỏ. Mô hình trồng mít ruột đỏ xen lẫn khoai môn của anh Nhật được Trung tâm Khuyến nông-Khuyến ngư tỉnh Quảng Bình trước đây nay là tỉnh Quảng Trị hỗ trợ một phần cây giống, phân bón, hệ thống tưới tiêu.

Ngoài các mô hình trồng trọt, chăn nuôi, anh Nhật trồng rừng sản xuất, mỗi năm có thêm thu nhập từ 30-40 triệu đồng. Đối với bà con dân tộc Chứt sinh sống trên dãy Giăng Màn, trước đây việc lao động để kiếm đủ cái ăn đã khó, chưa ai nghĩ đến việc có tiền. Ngày nay, bà con không chỉ đảm bảo được lương thực mà đã biết làm các mô hình sản xuất để tạo ra nguồn lợi kinh tế, nâng cao đời sống. Anh Phan Chí Nhật tâm sự:“Đầu tiên vay ngân hàng tôi mua 1 vài con bò để chăn nuôi, rồi bò sinh sản dần dần. Rồi tiếp tục vay ngân hàng để tập trung trồng mô hình mít ruột đỏ, phát triển kinh tế. Phát triển kinh tế bằng chăn nuôi, trồng rừng và làm các công việc xã hội khác”.

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026–2030, tỉnh Quảng Trị xác định đặt nông nghiệp, nông dân và nông thôn vào vị trí trung tâm của sự phát triển bền vững. Tỉnh tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi liên kết, chuyển đổi số.

Các chủ trương, đường lối của Đảng đang mở ra những cơ hội lớn để người nông dân, các chủ thể trong nông nghiệp phát triển bứt phá trong giai đoạn tới. Nhận thức rõ điều đó, trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026–2030, tỉnh Quảng Trị xác định đặt nông nghiệp, nông dân và nông thôn vào vị trí trung tâm của sự phát triển bền vững. Để khơi thông các nguồn lực, tỉnh tập trung hoàn thiện cơ chế chính sách, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi liên kết, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển thị trường tín chỉ carbon.

Ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, tỉnh tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Tỉnh sẽ phát huy lợi thế của từng vùng sinh thái để phát triển đồng bộ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản; đẩy mạnh nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu; chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang phát triển kinh tế nông nghiệp.

Đối với các Chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh sẽ tập trung chỉ đạo theo hướng thực chất, bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các địa phương có quyết tâm cao, đồng thời quan tâm nhiều hơn đến vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng còn nhiều khó khăn nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.“Tỉnh sẽ ưu tiên huy động và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, các chương trình mục tiêu quốc gia, vốn đầu tư công, các chương trình, dự án hợp tác và nguồn lực xã hội hóa để đầu tư đồng bộ kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất, phát triển nông thôn và nâng cao chất lượng đời sống người dân”./.