Cr’chăl đăn đâu, bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng pa bhlâng t’đang t’pấh râu k’rang tước âng bấc ngai.Đhr’năng la lua đoọng lêy, crâng cóh bán đảo Sơn Trà xoọc crêê ta pa hư. Bh’rợ pay đoọng k’tiếc, đoọng vặ k’tiếc cơnh lâng bấc dự án cóh cr’chăl ha nua cắh âi bơơn bhrợ t’lăng liêm zấp ngai năl. Bh’rợ k’đhơợng bhrợ lâng zư đơc “ Cr’van chr’nắp Sơn Trà” dzợ bấc râu cắh liêm choom. Quy hoạch pa zêng pa dưr Zr’lụ du lịch  k’tiếc k’ruung  Sơn Trà công dzợ bấc râu pa chắp, boóp p’rá la lay cơnh.

          Tước cr’chăl n’nâu, cóh bán đảo Sơn Trà vêy 25 dự án bơơn UBND thành phố Đà Nẵng pay đoọng k’tiếc, cơnh lâng pa zêng đhăm k’tiếc 1.352,5 ha ( pa zêng lấh 391 ha k’tiếc crâng cóh c’noong k’tiếc dự án); xoọc công dzợ 12 dự án cắh âi xay bhrợ. Đợ dự án ‘nâu bơơn pay đoọng k’rong bhrợ, bhrợ pa dưr lâng bhrợ têng pa xang bh’rợ pay đoọng k’tiếc lấh 10 c’moo l’lăm ahay. Bấc nắc apeê đong c’la k’rong bhrợ zêng “ pr’ngâu” choom dáp tước dự án Zr’lụ du lịch Bãi Bụt âng Công ty Cổ phần Hải Duy bhrợ c’la k’rong bhrợ. Bơơn k’noọ 30 ha k’tiếc ặt đhị liêm bhlâng cóh bán đảo Sơn Trà, dự án n’nâu bơơn thành phố  pay đoọng k’tiếc tơợ c’moo 2004 cơnh lâng p’rơơm nắc t’méh pr’đơợ du lịch cóh đâu. N’dhơ cơnh đêếc pa tước nâu câi, lấh mơ z’đêr g’roong ty, 1 biệt thự pr’đhang t’mêê bhrợ xang p’rông nắc dự án ặt pr’ngâu đhị râu ngoóp ngáp. Lấh đhị đêếc, k’zệt biệt thự bhrợ xang p’rông, ta lơi, k’tang bhơi chặt váih, a ngọn a nghir boor  prang zr’lụ k’tiếc âng dự án “ K’rong pa zum zr’lụ du lịch – dịch vụ cấp dal Sơn Trà Resort $ Spa” âng Công ty Cổ phần Sơn Trà bhrợ c’la k’rong bhrợ.

          Dự án n’nâu bơơn thành phố pay đoọng k’tiếc, đoọng vặ k’tiếc tơợ 2004 lâng 2006 cơnh alang pa zêng đhăm k’tiếc dâng 35 hecta đăn toor biển. Tước nâu câi, dự án nắc đhêêng bhrợ xang cr’chăl 1, mơ dzợ nắc xoọc ặt đhị râu ngoóp ngáp. Lấh mơ, trúih c’nặt n’nâu dzợ tước 5 dự án zr’lụ du lịch sinh thái n’lơơng vêy pr’đhang ga mắc công xoọc “ p’tặ a đay cóh boo p’răng”. Cơnh lâng dự án Zr’lụ lịch sinh thái biển Tiên Sa bơơn UBND thành phố Đà Nẵng  pay đoọng k’tiếc tơợ c’moo 2003, c’la k’rong bhrợ gr’hoót moon vêy bhrợ xang moọt c’moo 2006. N’đhơ cơnh đêếc, pa tước c’moo 2009, dự án n’nâu nắc đhêêng “ p’gớt” bhrợ apêê c’bhúh c’lâng c’tốch, z’roóh đác. Apêê bh’rợ n’nâu công xay bhrợ cắh ta luôn, tước c’moo 2016 nắc ha dợ bhrợ xang. Ha lúh c’moo 2017, c’la k’rong bhrợ ha rưưng ha grực đơơng âng máy móc moọt ra li, pếch cai k’tiếc da ding n’tóh bê tông bhrợ têng 40 khối móng biệt thự bêl cắh âi vêy bha ar ta đoọng bhrợ têng, bhrợ mốp loom luônh đha nuôr. Kiến trúc sư Bùi Huy Trí, Trưởng phòng K’đhơợng ley Quy hoạch lâng pa dưr xây dựng, Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng đoọng năl, đong k’rong bhrợ cắh âi bơơn ta đoọng bhrợ têng nắc âi xay bhrợ c’lâng bh’rợ bhrợ têng cắh liêm crêê, ra li k’tiếc ha rưưng ha grực, bhrợ pa hư tước crâng nắc đoo râu cắh choom bhlâng:“Apêê đoo bhrợ têng bêl cắh âi vêy bha ar ta đoọng. Pếch cai k’tiếc nắc lêy gúh gắh, li bri li brô, nắc choom đươi dua c’lâng bh’rợ cơnh bhrợ ta la lái pr’hoọm t’viêng za đêr prang zr’lụ đoọng cha groong râu hr’lang.”

          Bh’rợ ga ría pay k’tiếc, bhrợ têng lệt xa nay cóh bán đảo Sơn Trà công nắc râu bhrợ mốp loom luônh đha nuôr  bấc c’moo ha nua. Bấc p’loọng bơơn pay đoọng k’tiếc crâng ting bh’rợ vặ k’tiếc 50 c’moo cóh Zr’lụ zư đơcs cruung k’tiếc Sơn Trà âi đơớh  apeê lơơng vặ bhrợ đong a ộm cha cha, zấp râu, bhrợ têng muy bơr bh’rợ đong ặt nhâm mâng. T’coóh Huỳnh Minh Chức, cán bộ đhêy hưu cóh quận hải Châu, thành phố Đà Nẵng k’đươi bhrợ pa ghít lâng xay bhrợ bhrơợng apêê ngai bhrợ đong xang, biệt thự lệt xa nay cóh bán đảo n’nâu:“Bán đảo Sơn Trà nắc choom đơơng t’moọt ooy c’bhúh k’dhơợng lêy la lay n’đhơ cơnh đêếc hâu tu đớc 68 pr’loọng chóh bhrợ lệt xa nay, bhrợ dịch vụ kinh doanh. Cóh đêếc 14 cha nắc chóh đong cấp 4, nắc ha bêl xay bhrợ lâng xay bhrợ ng’cơnh, choom t’ơơi moon đoọng ha đha nuôr năl. K’đhơợng bhrợ crâng Sơn Trà nắc apêê đồng chí cán bộ vêy xay moon.”

          Vêy muy đhr’năng la lua nắc, chính quyền cáp quận, phường, đhị đâu cắh mặ ch’mêệt lêy đhr’năng ga ría pay k’tiếc k’buynh lâng bhrợ têng lệt xa nay bấc ơl cóh bán đảo Sơn Trà. Bh’rợ k’đhơợng lêy cắh liêm đanh đươnh tu cơnh đêếc bêl xay bhrợ 68 cha ắnc ga ría pay k’tiếc ting t’ngay ting k’dhdáp. Tước nâu câi, chính quyền vel đong công p’zay ch’mêệt lêy, dáp lêy, p’too moon đha nuôr n’jớh trứah. P’căn Nguyễn Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND quận Sơn Trà đoọng năl, quận xoọc k’đươi C’bhúh ch’mêệt lêy quy tắc đô thị quận pa zum lâng UBND phường Thọ Quang ch’mêệt lêy k’đươi moon c’lâng xay bhrợ đợ bh’rợ bhrợ têng lệt xa nay cóh bán đảo Sơn Trà:“ Nắc lướt ch’mêệt lêy, dáp lêy cơnh lâng zấp pr’loọng muy. Lâng xrắ bha ar p’too moon n’jớh lơi, xang n’nắc k’rong pa zum, xay trúih lâng thành phố. Apêê đơn vị xay bhrợ k’noọ xang. Thành phố xoọc vêy c’lâng bh’rợ k’đươi Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl ting pấh xay moon đoọng ha thành phố pay pa chô crâng âi ta đoọng l’lăm ahay cóh bán đảo Sơn Trà. Quận vêy pa zum lâng Sở xay bhrợ bh;rợ pa chô crâng lâng xay bhrợ đợ ngai bhrợ têng lệt xa nay.”

         Đhị bêl crâng Sơn Trà crêê ta pa hư lâng bấc cơnh nắc apêê cơ quan chức năng cóh Đà Nẵng công dzợ cắh năl cơnh xay bhrợ; cắh xay trúih loon đơớh, liêm crêê lâng đha nuôr. Ghít bhlâng nắc đợ số liệu alang cơnh xay bhrợ lâng bán đảo Sơn Trà cắh vêy mr’cơnh, cắh bơơn xay bhrợ zấp zêng. T’mêê đâu, cóh muy bơr ta la báo điện tử âi pay boóp p’rá âng muy kiến trúc sư moon Sơn Trà bil 41% đhăm crâng. Đhị bêl đêếc, muy cán bộ Sở Xây dựng thành phố moon ghít, đhị ch’mêệt lêy bản đồ số hóa, pr’hoọm t’viêng âng crâng Sơn Trà công dzợ 2559 hecta. Lâng đhăm k’tiếc crâng đoọng, pay đoọng ha pêê doanh nghiệp bơơn 23% pa zêng đhăm k’tiếc Zr’lụ zư đớc crâng ca coong Sơn Trà, cắh vêy 41%. N’đhơ nắc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl cắh âi vêy số liệu crêê la lua ooy đhr’năng Sơn Trà cơnh boóp xay moon âng t’coóh Nguyễn Văn Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl thành phố Đà Nẵng: “ Đợ số đoọng xay moon nắc dzợ kiêng pay boóp p’rá âng apêê ngành, xang nắc ta rớih lêy hồ sơ ch’mêệt lêy âng Bộ cớ dzợ. Nâu câi xoọc ch’mêệt lêy n’đoo lệt xa nay, n’đoo doó. Râu đâu nắc choom ch’mêệt lêy lứch, ha dang moon ghít t’bhrơợng nắc cắh âi choom bơơn moon ghít.”

        Thành phố Đà Nẵng nắc bha lâng pa dưr du lịch âng zr’lụ trúih toor biển miền Trung, vêy pr’đơợ chr’nắp đanh n’đắh an ninh quốc phòng lâng râu dưr k’rơ du lịch pa bhlâng đơứoh. Zr’lụ du lịch Sơn Trà nắc muy cóh 47 đhị vêy pr’đơợ pa dưr dưr váih Zr’lụ du lịch k’tiếc k’ruung ting quy hoạch pa zêng pa dưr du lịch Việt Nam tước c’moo 2020, pa chắp tước c’moo 2030 âi bơơn Thủ tướng Chính phủ ơơi đoọng c’moo 2013. t’ngay 15/2/2017, Bộ Văn hóa, Thể thao lâng du lịch xay moon “ Quy hoạch pa zêng pa dưr Zr’lụ du lịch ktiếc k’ruung Sơn Trà” âi bơơn Thủ tướng Chính phủ ơơi đoọng t’ngay 09/11/2016. Ting Bộ Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch, quy hoạch n’nâu đơơng âng c’lâng pa chắp tước, nắc muy năl ghít c’lâng pr’chắp, cr’noọ xa nay, đhr’năng bh’rợ, apêê c’lâng bhrợ n’đắh pa dưr du lịch ha zr’lụ quy hoạch; k’dâng đơcs apêê cr’noọ xa nay lâng apêê c’lâng bh’rợ pa dưr du lịch cóh g’lúh quy hoạch; bhrợ pr’đơợ đoọng bhrợ pa dưr apêê quy hoạch liêm ghít ( cơnh lâng qy hoạch xây dựng) lâng quy hoạch liêm t’lăng ( cơnh lâng pác zr’lụ chức năng cóh Zr’lụ du lịch k’tiếc k’ruung) t’tun.

         Sang bêl xay trúih quy hoạch n’nâu, t’coóh Huỳnh Tấn Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch thành phố Đà Nẵng dưr xay moon: “Azi pa bhlâng pang ra tu cóh Quyết định n’nắc k’dâng lêy pa zêng apêê bha lang t’viêng âng Sơn Trà crêê ta pa hư đoọng bhrợ pa dưr khách sạn. Lâng đợ phòng khách sạn choom dzoóc tước 1.600 phòng. Lâng apêê bh’rợ râu lơơng, azi lêy nắc đợ râu đêếc buôn bhrợ t’bil Sơn Trà, Nắc đoo cr’van chr’nắp âng thành phố Đà Nẵng, nắc đoo bha lang t’viêng x’ría hơớ.”

          Ta mêêng xơợng boóp p’rá âng bấc ngai, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam k’đươi Bộ Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch; Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng pa đơớh k’đhơợng xay ch’mêệt lêy muy cơnh liêm crêê khoa học lâng ta mêêng xơợng ooy boóp p’rá âng Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, loon đơớh xay trúih zấp zêng ha zấp ngai đha nuôr năl./.

Loạt bài: Giữ màu xanh Sơn Trà

Bài 1: Sơn Trà đang bị xâm hại

                                                                                                                   Thanh Hà 

          Gần đây, bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều người. Thực tế cho thấy, rừng trên bán đảo Sơn Trà đang bị xâm hại. Việc giao đất, cho thuê đất đối với nhiều dự án trong thời gian qua chưa được minh bạch, công khai. Công tác quản lý và gìn giữ “báu vật Sơn Trà” còn nhiều lỏng lẻo. Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch Quốc gia Sơn Trà cũng còn những suy nghĩ, ý kiến khác nhau.

         Đến thời điểm này, trên bán đảo Sơn Trà có 25 dự án được UBND thành phố Đà Nẵng cấp đất, giao đất với tổng diện tích 1.352,5ha (bao gồm hơn 391 ha đất rừng trong ranh giới dự án); hiện vẫn còn 12 dự án chưa triển khai. Những dự án này được cấp phép đầu tư, xây dựng và hoàn tất việc giao đất hơn 10 năm về trước. Phần lớn các chủ đầu tư đều “bất động” hoặc chậm triển khai dự án, chờ cơ hội chuyển nhượng kiếm lời.

          Trong số các dự án "án binh bất động" phải kể đến dự án Khu du lịch Bãi Bụt do Công ty Cổ phần Hải Duy làm chủ đầu tư. Chiếm gần 30ha đất ngay vị trí đắc địa ở bán đảo Sơn Trà, dự án này được thành phố giao đất từ năm 2004 với hy vọng đánh thức tiềm năng du lịch nơi đây. Thế nhưng cho đến nay, ngoài bức tường rào cũ kỹ, 1 biệt thự mẫu mới hoàn thành phần xây thô thì dự án chìm trong cảnh hoang vu. Cạnh đó, hàng chục biệt thự xây thô, bỏ hoang, cỏ dại, dây leo phủ kín khu đất của dự án “Tổ hợp khu du lịch - dịch vụ cao cấp Sơn Trà Resort & Spa” do Công ty Cổ phần Sơn Trà làm chủ đầu tư.

          Dự án này được thành phố giao đất, cho thuê đất từ 2004 và 2006 với tổng diện tích khoảng 35ha gần mép biển. Đến nay, dự án chỉ hoàn thành đưa vào sử dụng giai đoạn 1, phần còn lại đang trong cảnh đìu hiu, vắng vẻ. Ngoài ra, dọc tuyến này còn đến 5 dự án khu du lịch sinh thái khác có quy mô lớn cũng đang “phơi mình trong mưa nắng”. Với dự án Khu du lịch sinh thái biển Tiên Sa được UBND thành phố Đà Nẵng giao đất từ năm 2003, chủ đầu tư cam kết sẽ hoàn tất xây dựng, đưa vào sử dụng vào cuối năm 2006. Tuy nhiên, mãi đến năm 2009, dự án này mới “rục rịch” làm các hạng mục hạ tầng giao thông, thoát nước. Các hạng mục này cũng triển khai cầm chừng, đến năm 2016 mới hoàn thành. Đầu năm 2017, chủ đầu tư ồ ạt đưa máy móc vào san ủi, xẻ núi đổ bê tông thi công 40 khối móng biệt thự khi chưa có giấy phép xây dựng, gây ra “cơn bão” trong dư luận. Kiến trúc sư Bùi Huy Trí, Trưởng phòng Quản lý Quy hoạch và phát triển xây dựng, Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng rằng, nhà đầu tư chưa được cấp phép xây dựng mà đã triển khai giải pháp thi công bất hợp lý, san ủi ồ ạt, xâm hại thô bạo đến rừng là điều không thể chấp nhận: “Họ xây dựng khi chưa có giấy phép. Cày xới ra mà thấy nham nhở, phản cảm quá thì có thể sử dụng biện pháp như làm những tấm lưới màu xanh bao phủ lại để khỏi gây sạt lở”.

          Việc chiếm dụng đất, xây dựng trái phép trên bán đảo Sơn Trà cũng là vấn đề gây nhiều bức xúc kéo dài nhiều năm qua. Nhiều hộ được giao đất giao rừng theo hình thức thuê đất 50 năm ở Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà đã nhanh chóng cho người khác thuê lại mở quán nhậu, kinh doanh tràn lan, xây dựng một số công trình nhà ở kiên cố. Ông Huỳnh Minh Chức, cán bộ hưu trí ở quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng đề nghị làm rõ và xử lý nghiêm các trường hợp xây dựng nhà cửa, biệt thự trái phép trên bản đảo này: “Bán đảo Sơn Trà là phải đưa vào diện quản lý đặc biệt nhưng tại sao để 68 hộ xây dựng trái phép, mở dịch vụ kinh doanh. Trong đó có 14 trường hợp xây nhà cấp 4, thì bao giờ xử lý và xử lý ra sao, cần trả lời cho nhân dân biết. Quản lý rừng Sơn Trà thì các đồng chí cán bộ có đặt vấn đề”.

          Có một thực tế là, chính quyền cấp quận, phường tại đây không kiểm soát nổi tình trạng chiếm dụng đất đai và xây dựng trái phép tràn lan trên bán đảo Sơn Trà. Việc buông lỏng quản lý kéo dài nên khi xử lý 68 trường hợp chiếm dụng đất ngày càng trở nên phức tạp. Đến nay, chính quyền địa phương vẫn loay hoay rà soát, thống kê, vận động người dân tháo dỡ. Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND quận Sơn Trà cho biết, quận đang giao Đội Kiểm tra quy tắc đô thị quận phối hợp với UBND phường Thọ Quang kiểm tra, rà soát đề xuất hướng xử lý những công trình xây dựng trái phép ở bán đảo Sơn Trà: “Tiến hành rà soát và kiểm tra, kiểm kê đối với từng hộ một. Và viết bản vận động tháo dỡ, sau đó tổng hợp, báo cáo thành phố. Các đơn vị triển khai gần xong. Thành phố hiện đang có chủ trương giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tham mưu cho thành phố thu hồi rừng đã giao khoán trước đây trên bán đảo Sơn Trà. Quận sẽ phối hợp với sở tiến hành triển khai việc thu hồi rừng và xử lý những trường hợp xây dựng trái phép”.

          Trong khi rừng Sơn Trà bị xâm hại bằng nhiều cách khác nhau thì các cơ quan chức năng ở Đà Nẵng vẫn còn nhiều lúng túng; không thông tin kịp thời, chính xác trước công luận. Rõ nhất là các số liệu và cách ứng xử với bán đảo Sơn Trà thiếu tính thống nhất, chưa được cập nhật đầy đủ. Mới đây, trên một số báo điện tử đã dẫn lời một kiến trúc sư cho rằng Sơn Trà mất 41% diện tích rừng. Trong khi đó, một cán bộ Sở Xây dựng thành phố khẳng định, qua kiểm tra bản đồ số hóa, màu xanh của rừng Sơn Trà vẫn còn 2559 hécta. Và diện tích rừng cấp, giao cho các doanh nghiệp chiếm 23% tổng diện tích Khu Bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà chứ không phải 41%. Ngay cả Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng chưa có số liệu chính thức về thực trạng Sơn Trà như lời giải thích của ông Nguyễn Văn Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Đà Nẵng: “Con số mà để gọi là thì còn cần phải lấy ý kiến của các ngành nữa rồi lục các hồ sơ thẩm định của Bộ ra nữa. Bây giờ đang rà soát lại cái nào trái phép, cái nào không trái phép. Cái này thì phải rà soát hết lại chứ còn khẳng định dứt khoát thì chưa thể khẳng định được đâu”.

          Thành phố Đà Nẵng là trọng điểm phát triển du lịch của vùng duyên hải miền Trung, có vị trí chiến lược về an ninh quốc phòng và tốc độ tăng trưởng du lịch rất nhanh. Khu du lịch Sơn Trà là một trong số 47 địa điểm có tiềm năng phát triển trở thành Khu du lịch Quốc gia theo quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2013. Ngày 15/2/2017, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố “Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch Quốc gia Sơn Trà” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 09/11/2016. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, quy hoạch này mang tính định hướng, chỉ xác định quan điểm, mục tiêu, tính chất, các định hướng về quy mô phát triển cho khu vực quy hoạch; dự báo các chỉ tiêu và luận chứng các phương án phát triển du lịch trong kỳ quy hoạch; làm cơ sở để lập các quy hoạch chi tiết (đối với quy hoạch xây dựng) và quy hoạch cụ thể (đối với phân khu chức năng trong Khu du lịch Quốc gia) tiếp theo.

         Sau khi công bố quy hoạch này, ông Huỳnh Tấn Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch thành phố Đà Nẵng lên tiếng đề nghị: “Chúng tôi rất băn khoăn bởi trong Quyết định đó hầu như toàn bộ các mảng xanh của Sơn Trà sẽ bị phá đi để xây dựng khách sạn. Và số lượng phòng khách sạn có thể lên đến 1600 phòng. Và các công trình hạ tầng khác, chúng tôi thấy rằng những cái đó sẽ làm hỏng mất Sơn Trà. Đó là báu vật của thành phố Đà Nẵng, đó là mảng xanh còn lại”.

          Lắng nghe ý kiến dư luận xã hội, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng khẩn trương chỉ đạo xem xét một cách thật sự khoa học và cầu thị về kiến nghị của Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, kịp thời thông tin đầy đủ cho công luận./.