Xang k’zệt c’moo zư lêy m’ma, bhrợ t’bhứah đhăm chóh bhrợ, tước nâu cơy tỉnh Kon Tum nắc vêy lấh 300 hecta sâm Ngọc Linh. Đh’rứah lâng bh’rợ choom zâl lơi đhr’năng dưr bil âng t’nơơm chr’nóh chr’nắp cóh sách bhrôông Việt Nam, t’nơơm sâm Ngọc Linh công nắc ơy vêy tỉnh Kon Tum xay moon nắc t’nơơm chr’nóh hàng hoá bha lâng, mặ ting tr’zơơng cóh xa nay bh’rợ pa dưr kinh tế, xã hội âng vel đong. Xoọc đâu tỉnh Kon Tum xoọc ra văng pa glúh bh’nơơn thương mại tr’nơớp vêy ta bhrợ têng tơợ sâm Ngọc Linh. Xoọc đâu, chr’nắp âng 1kg sâm Ngọc Linh dợ cóh t’nơơm đhị thị trường k’dâng 30 ức đồng tếh ooy piing. Đhị rau chr’nắp ga mắc, c’bhúh bhrợ cha lất xa nay nắc đươi đợ k’luung cơnh sâm Ngọc Linh, cơnh Tam thất vũ diệp, vêy cơnh k’luung ráy đoọng g’lớc manúyh đươi.

     Ting cơnh bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy khoa học, sâm Ngọc Linh nắc muy cóh pazêng rau chr’nóh liêm choom bhlâng cóh bha lang k’tiếc lâng đợ bấc âng Saponin bấc lấh mơ lâng pazêng sâm rau lơơng. Đợ bh’nơơn bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy sâm Ngọc Linh ơy xay moon rau pr’đươi zâl đhr’năng k’bao, nhứh nhêên cóh a chắc azân; pa dưr c’rơ, zâl pr’lúh cr’ăy ngân, zư lêy loom luônh. T’coóh Lại Xuân Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum xay moon, bh’rợ sâm Ngọc Linh vêy Cục k’đhơợng lêy tr’béch g’lăng đoọng bha ar xay moon đhị zr’lụ chắt váih, chóh bhrợ nắc vêy chr’nắp xay moon ooy rau chr’nắp âng kinh tế, xã hội, khoa học, ting n’nắc zư nhâm mâng zr’lụ chắt váih, đhr’năng chắt váih lâng rau liêm choom, đh’nớc âng t’nơơm chr’nóh chr’nắp cóh da ding Ngọc Linh:

      Xang bêl vêy xa nay xay moon zr’lụ chắt váih, chóh bhrợ sâm Ngọc Linh, Kon Tum pazum đh’rứah lâng Quảng Nam bhrợ têng xa nay bh’rợ k’đhơợng lêy lâng đươi dua c’lâng xa nay xay moon zr’lụ chắt váih nắc nhâm mâng đoọng ha c’bhúh, cha nắc manuýh bhrợ têng liêm choom pazêng rau xa nay đươi dua c’lâng xa nay n’nâu, công cơnh pazêng rau bh’rợ toom lâng bh’rợ bhrợ g’lớc, pa câl lất xa nay sâm Ngọc Linh đoọng zư lêy uy tín rau chr’nắp âng sâm Ngọc Linh./.

Kon Tum: Nâng tầm giá trị cho sâm Ngọc Linh

        Sau hàng chục năm kiên trì bảo tồn nguồn giống, nhân rộng diện tích, đến nay tỉnh Kon Tum đã có trên 300 ha sâm Ngọc Linh. Cùng với chấm dứt được nguy cơ tuyệt chủng một loài thực vật quý hiếm trong sách đỏ Việt Nam, cây sâm Ngọc Linh cũng đã được tỉnh Kon Tum xác định là cây hàng hóa chủ lực, có lợi thế cạnh tranh cao trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Hiện nay, tỉnh Kon Tum đang chuẩn bị cho ra đời những sản phẩm thương mại đầu tiên chế biến từ sâm Ngọc Linh. Hiện tại, giá bán 1kg sâm Ngọc Linh tươi nguyên cây trên thị trường dao động khoảng 30 triệu đồng trở lên. Trước giá trị lớn, các đối tượng làm ăn phi pháp đã dùng những loại củ có hình dáng giống sâm Ngọc Linh, như Tam thất vũ diệp, thậm chí là cả củ ráy để lừa đảo người tiêu dùng.

       Theo nhiều nghiên cứu khoa học, sâm Ngọc Linh là một trong những loại tốt nhất thế giới với số lượng Saponin cao hơn nhiều lần so với các loại sâm khác. Những kết quả nghiên cứu dược lý thực nghiệm sâm Ngọc Linh đã chứng minh loại sâm này có tác dụng chống stress vật lý, stress tâm lý và trầm cảm; kích thích hệ miễn dịch, chống ô xi hóa, lão hóa, phòng chống ung thư, bảo vệ tế bào gan. Ông Lại Xuân Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum cho biết, việc sản phẩm sâm củ Ngọc Linh được Cục Sở hữu Trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý vừa có ý nghĩa khẳng định giá trị kinh tế, xã hội, khoa học vừa đảm bảo giữ được nguồn gốc địa lý, tính đặc thù về chất lượng sản phẩm, tên gọi xuất xứ của loài cây đặc hữu vùng núi rừng Ngọc Linh.

“Ngay sau khi có chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh, Kon Tum phối hợp với Quảng Nam xây dựng quy chế quản lý và sử dụng chỉ dẫn địa lý thật là chặt chẽ để đảm bảo cho các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt các quy định về sử dụng chỉ dẫn địa lý cũng như là các chế tài xử phạt những hành vi làm giả, buôn bán trái phép sản phẩm sâm Ngọc Linh nhằm bảo vệ uy tín tuyệt đối cho chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh”./.