Chr’val Vĩnh Lộc A, chr’hoong Bình Chánh, TP HCM nắc vel đông âng apêê pân đil dân công cóh c’moo ahay. Năl mơ bấc t’ruíh ooy pazêng c’xêê c’moo lướt z’lấh crâng k’coong guy đơơng cha rắh âng pazêng apêê pân đil dân công nắc bhrợ t’váih t’ruíh bh’lêê bh’la lâng p’too pa choom đoọng ha lang nâu cơy. Kim Dung- PV ắt đhị TP HCM ơy tr’lum lâng xrặ pazêng râu t’ruíh grơơ k’rơ c’xêê c’moo ahay âng apêê pân đil dân công Sài Gòn cóh bha ar xrặ: Lang bh’lêê ooy apêê pân đil Sài Gòn lướt guy cha rắh.

Xoọc đêếc xơợng bhui har pa bhlâng, kiêng lướt bấc pa bhlâng. Tự lướt cóh đông cắh ngai moon. Lêy đhi noo zr’nắh k’đháp nắc kiêng ting lướt. Chêết cắh k’pân, lướt bấc nắc doọ dzợ k’pân. Ha dang arọp bơơn coóp ta moóh nắc ađay moon cắh vêy, acu cắh vêy lướt, pân juýh a năm vêy lướt ha dợ p’niên cơnh acu nắc cơnh ooy choom lướt. ooy xa nấp nắc cắh pân đớc cơnh đêếc, nắc pứah ar pa goóh, cắh choom đoọng arọp bơơn lêy boọ n’đóh n’nóh.

Bhr’ươl đớp zer, a dếch Lê Thị Ngã xay truíh ooy pazêng c’xêê c’moo a dếch đh’rứah lâng đhanuôr Vĩnh Lộc, Bình Chánh ting bhrợ têng bh’rợ zâl arọp a bhuy. A dếch hay, xoọc đêếc nắc bh’rợ grưng dưr Mậu Thân 1968, a dếch lâng ta đhâm c’mor pân juýh pân đil cóh cr’noon vêy ta k’dua đơơng âng thương binh chô pa dứah lâng đơơng guy cha rắh đoọng ha quân giải phóng cóh toor thành phố. Cóh t’ngay, tr’vâng lâng bh’rợ ha rêê đhuốch, cóh ha dum nắc zậo ngai chô zúp zooi pa dứah manuýh bhrêy tắh, đơơng âng cha rắh.

M’bứi bhlâng, muy pân đil đớ grăng cha rắh clêệng tơợ 20 tước 30 ký, lướt cóh clung pa bhrơh cóh ha dum k’năm, cắh vêy manuýh lướt chô, cắh vêy đha roọng, zập ngai lứch lướt dzung tước k’zệt km đoọng tước ooy tang bhuông păr Tân Sơn Nhất, Dinh Độc Lập… c’lâng ch’ngai mơ ooy, nắc bhrợ ha pêê pân đil n’nâl vêy p’xoọng c’rơ mơ đêếc lâng cr’noọ t’bhlâng z’lấh zr’nắh k’đháp. A dếch Huỳnh Thị Ngao, manuýh ting bhrợ lâng a dếch Ngã xay truíh:

Ha bu nắc chô bhrợ chr’na đoọng tước ha dum cán bộ chô họp, xang n’nắc nắc ha dợ a zi lướt, lướt ooy tếh đoọng guy đơơng bấc râu chô. Zr’nắh k’đháp nắc buôn mót ắt p’lơớp cóh nang chứa, đương choom lêy a rọp Mỹ lướt đhị xe, lêy k’pân pa bhlâng.

Zr’nắh k’đháp cơnh đêếc, ha dợ pazêng apêê pân đil dân công Sài Gòn nắc tin đươi vêy muy t’ngay bơơn pa chô, bhrợ têng liêm xang pazêng râu bh’rợ vêy ta k’dua. Vêy ha dum bấc bhlâng nắc apêê pân đil chô đơơng lấh 30 thương binh đoọng pa dứah, xang n’nắc đơơng âng cha rắh ooy zr’lụ ha âu đớc liêm crêê bhlâng.

A pêê a dếch nắc hooi đác mặt bêl hay apêê đồng đội lấh chêết bil. Cóh cr’noọ âng a dếch Phạm Thị Nê, t’ngay 15/6/1968 ( crêê t’ngay 20/5 c’moo Mậu Thân), k’zệt bêệ cha rắh róc két, đại liên tơợ bhuông păr penh ooy g’lơớc, penh ooy apêê dân công. Xoọc đêếc, apêê dân công xoọc lướt cóh c’lâng chô đơơng thương binh ooy Bình Thuỷ ( chr’hoong Đức Hoà- tỉnh Long An) lươt truíh c’lâng cluung Láng Cát nắc crêê bhuông păr arọp bơơn lêy. Bh’rợ penh lêệng n’nắc bhrợ 32 cha nắc pân đil dân công chêết, cóh đêếc 25 cha nắc pân đil dzợ p’niên. Lâng a dếch Nê crêê tước pêê cr’liêng cha rắh cóh p’lau, đhị chr’lang lâng têy, pr’đoọng bhlâng nắc doọ chêết. a dếch Phạm Thị Nê prá:

Tu ha dum bhuông păr n’nắc penh nắc tơợ Đức Hoà, muy bêệ bhuông đương dzool muy bêệ bhuông đương penh, ha dang acoon k’dông cắh cậ k’xenh nắc a đoo công bơơn lêy. Xang n’nắc vêy muy bơr cha nắc loon mót p’lơớp ooy nang chứa. Muy bơr cha nắc crêê bhrêy, xang n’nắc chêết lứch, nắc dzợ mơ bơr pêê cha nắc zi dzợ mamông, l’ngắt tước 5 giờ ra diu nắc ha dzợ vêy ta bơơn lêy. Xoọc đêếc k’noọ nắc chêết ạ.

Xang ha dum n’nắc, đhanuôr vel đông ơy bhrợ têng acoon đông bhuốih k’tứi, hay chơợ apêê pân đil dân công lấh chêết bil. Tước c’moo 2006, UBND TP HCM ơy bhrợ bhr’lậ pa liêm dưr váih zr’lụ Di tích Dân công hoả tuyến Mậu Thân 1968 đhị zr’lụ cluung bưng Láng Cát, chr’val Vĩnh Lộc A, chr’hoong Bình Chánh. Lêy ooy Tượng đài Dân công hoả tuyến vêy ta bhrợ lâng đồng, ha lự quần tước ooy tr’ col, dzang a bhị chô đơơng bộ đội bhrêy, đơơng âng cha rắh… nắc râu xay p’cắh râu grơơ k’rơ âng muy c’lâng đơơng âng cha rắh, đơơng âng manuýh bhrêy tắh nắc đợ apêê ta đhâm c’mor cóh zr’lụ đâu ơy bhrợ têng, chêết bil đoọng ha bh’rợ pa chô k’tiếc k’ruung. Đợ apêê bêl ahay nắc dân công dzợ mamông, zập c’moo, mót t’ngay 20/5 âm lịch, apêê đoo chô bắt hương hay tước apêê đồng đội lâng c’xêê c’moo zr’nắh k’đháp, grơơ k’rơ n’nắc ahay.

Chiến tranh ơy xang cóh đanh đươnh, đợ apêê pân đil dân công lướt guy cha rắh bêl ahay cóh nâu cơy dzợ ngai mamông, vêy ngai lấh chêết. Hân đhơ cơnh đêếc, lâng râu apêê đoo bhrợ têng đoọng ha vel đông nắc tơợt lang cắh choom dưr bil đh’rứah lâng t’ngay c’xêê./.