G’lúh bhrêy tắh t’mêê dưr váih đhị bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc Đồ Sơn nắc bhrợ 1 cha’nặc chêết, nắc mưy râu bhiệc k’ay loom bhlâng. Đhị bhiệc bhan nâu nắc ơy vêy bấc boọp p’rá xay moon lêy zư đợc chr’nắp ty âng bhiệc bhan nâu hay ahêê lêy pa’đhêy cắh dzợ bhrợ têng?

     Ơy vêy bấc c’moo lêy cha mêết đắh lịch sử lâng văn hoá âng tp.Hải Phòng, t’coóh Ngô Đăng Lợi, bêl ahay nắc Chủ tịch Hội sử học Hải Phòng đoọng năl, bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc cóh Đồ Sơn nắc đoo bhiệc bhan ty chr’nắp âng đhanuôr quận Đồ Sơn, tp.Hải Phòng. Ting cơnh bh’lêê bh’la ahay, nâu đoo cắh nặc mưy t’ngay bhiệc bhan p’têết pazưm lâng bhuốih cáih a’bhô dang lâng j’niêng cr’bưn hiến sinh nắc dzợ p’cắh tinh thần pậ k’rơ âng đhanuôr k’tiếc biển Hải Phòng. Đắh bhiệc ta’rí số 18 dzấc c’chêết c’la đoo nắc đoo bhiệc k’ay loom dưr váih ha dợ tp.Hải Phòng nắc lêy cha’mêết cớ bhiệc bhan nâu. T’coóh Ngô Đăng Lợi moon: “Bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc Đồ Sơn nắc vêy tơợ lang ahay, p’têết pazưm lâng j’niêng cr’bưn bh’lêê bh’la bhuốih a’bhô Điểm Tước, mưy a’bhô dang zư lêy đoọng ha đhanuôr. Acu cung nắc manứih taluôn lêy ta’rí tr’dzấc tơợ c’moo 1941 tước đâu, ta’rí doọ vêy chấc bool dzơơng lêy lâng acoon manứih. Lấh mơ dzợ, nắc đhanuôr pa’glúh k’ha riêng ực câl 1 p’nong ta’rí, t’mêê dưr váih tu bhiệc cơnh đêếc ha dợ nắc moon lơi jợ mưy bhiệc bhan ơy váih kr’bhâu c’moo lịch sử nắc đoo mưy bhiệc bhrợ pr’hân. Trách nhiệm nâu nắc chô ooy UBND quận Đồ Sơn lâng UBND tp.Hải Phòng xoọc đâu nắc l’lăm lêy pachô kinh nghiệm dzợ.”

    Ta’toọn lâng boọp p’rá xay moon âng t’coóh Lợi, t’coóh Nguyễn Văn An, mưy ta’mooi lướt chi’ớh tơợ Hà Nội pấh bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc t’mêê đâu xay moon, hân đhơ ơy bơơn pấh lêy ta’rí tr’dzấc cóh Tây Nguyên lâng bhiệc bhan tếch a’ọc cóh Bắc Ninh. Nắc nâu đoo nắc g’lúh tr’nơợp t’coóh An lêy bhiệc ta’rí dzấc c’la âng đoo. Ting cơnh t’coóh An, râu zr’nưm âng bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc lâng tếch a’bọc nắc đợ c’léh bh’rợ cắh liêm crêê, a’ham a’hịt, bhiệc nâu nắc lêy lơi jợ cóh xã hội Việt Nam xoọc đâu. T’coóh Nguyễn Văn An moon: “Ting cơnh cr’noọ âng cu, ta’rí tr’dzấc nắc k’rang k’pân bhlâng, lêy lơi jợ bhiệc bhan zâp c’moo nâu, tu xoọc đâu cắh choom bơơn chấc ta’rí liêm chr’nắp đha’nui cơnh ahay.”

     Ha dợ lâng amoó Đàm Phương Anh ắt mamung đhị Hải Phòng đoọng năl, lêy oó pay tu bhiệc t’mêê dưr váih cắh liêm bêl đâu ha dợ xay moon cắh liêm crêê pazêng bhiệc bhan. Chr’nắp lấh mơ nắc Ban bhrợ têng bhiệc bhan nâu vêy bhrợ liêm crêê trách nhiệm âng đay lâng bhiệc bhrợ têng âng UBND tp.Hải Phòng nắc lalua liêm crêê. Amoó Đàm Phương Anh đoọng năl: “Bhiệc ta’rí số 18 dzấc c’chêết c’la âng đoo nắc đoo bhiệc k’ay loom đhị bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc Đồ Sơn. Acu k’noọ ta’rí tr’dzấc nắc đoo bhiệc bhan ty chr’nắp âng đhanuôr zr’lụ biển Đồ Sơn, hadang lơi jợ nắc bhrợ bil mưy râu văn hoá âng Việt Nam. Hân đhơ cơnh đêếc, hadang zư đợc bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc zâp c’moo Hải Phòng nắc vêy mưy bh’rợ lêy k’đhơợng bhrợ liêm choom, têêm ngăn nhâm mâng lấh mơ dzợ.”

      Ha dợ mưy đhị lêy lalay cớ, p’cắh mặt Ban tổ chức bhiệc bhan ta’rí tr’dzấc cung moon, bhiệc ta’rí bơơn lêy băn paliêm ha dợ rạch dzấc c’la âng đoo nắc đoo bhiệc cắh vêy bhr’nêy lêy. C’la ta’rí số 18 cung k’noọ cơnh đêếc nắc ha dợ cắh đấh loon zêl cha’groong bêl ta’rí lướt dzấc. Choom moon nâu đoo nắc mưy bhiệc cắh bhr’nêy, lấh mơ cr’noọ k’đhơợng zư lêy. Ha dợ ooy đâu, xoọc bêl bhrợ bhiệc lâng zâp đơn vị crêê tước xang tu bhiệc, thứ trưởng Bộ văn hoá thể thao lâng du lịch Trịnh Thị Thuỷ ta’moóh lâng ban tổ chức bhiệc bhan Đồ Sơn, hadang bhiệc bhan nâu nắc dzợ ặt bhrợ nắc dzợ đoọng váih tu bhiệc cơnh xoọc bêl đâu ahay hay cắh? T’coóh xay moon râu chr’nắp lấh mơ đắh bhiệc bhrợ têng bhiệc bhan nắc têêm ngăn an ninh, pr’ắt tr’mung acoon manứih. Bhiệc ban tổ chức cắh đấh bhrợ têng bhiệc lêy plăm coọp ta’rí xoọc bêl dzấc nắc đoo bhiệc âng Thứ trưởng xay moon pa’glúh.

     Ooy bhiệc bhan nâu choom lêy, j’niêng cr’bưn văn hoá choom zư đợc cắh cậ bil pất bêl c’năl âng acoon manứih ooy pr’ắt tr’mung tr’xăl. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc lêy chắp văn hoá âng zâp ngai đhanuôr lâng lalua năl gít tơơm ríah liêm chr’nắp âng vel đông bêl k’noọ moon pa’glúh đợ, chấc chi’ol lâng bhrợ cắh liêm crêê râu liêm chr’nắp âng bhiệc bhan./.

Nên bỏ hay giữ Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn ?

                                                                                                         Hải Bằng

     Tai nạn đáng tiếc xảy ra trong lễ hội chọi trâu Đồ Sơn khiến 1 người tử vong là một điều đáng buồn. Qua sự việc này đã có nhiều ý kiến nên giữ gìn giá trị truyền thống của lễ hội hay tạm dừng lễ hội này.  

       Đã có nhiều năm  nghiên cứu về lịch sử và văn hóa của TP. Hải Phòng, ông Ngô Đăng Lợi, nguyên Chủ tịch Hội sử học Hải Phòng cho biết, chọi trâu Đồ Sơn là lễ hội truyền thống của người dân quận Đồ Sơn (TP. Hải Phòng). Theo dân gian, đây không chỉ là một ngày hội gắn với tục thờ cúng thủy thần và tục hiến sinh mà còn thể hiện tinh thần thượng võ của người dân miền biển Hải Phòng. Về vụ việc trâu số 18 húc thiệt mạng chính chủ nhân của mình là điều đáng tiếc xảy ra mà TP. Hải Phòng cần phải kiểm tra và rà soát lại cách tổ chức lễ hội này. Ông Ngô Đăng Lợi chia sẻ: “Hội chọi trâu Đồ Sơn có từ ngàn đời nay, gắn liền với tín ngưỡng dân gian thờ thần Điểm Tước, một vị thần bảo hộ cho ngư dân. Tôi cũng là người được xem chọi trâu từ năm 1941 đến nay, trâu không bao giờ vướng gì với con người cả. Hơn nữa người dân bỏ ra hàng trăm triệu mua một con trâu, mới xảy ra sự việc 1 cái đã muốn xóa đi một lễ hội có từ hàng ngàn năm lịch sử thì là một việc làm rất vội vàng. Trách nhiệm ở đây thuộc UBND quận Đồ Sơn và UBND TP. Hải Phòng hiện nay trước mắt cần rút kinh nghiệm trước đã”.

        Trái ngược lại với ý kiến của ông Lợi, ông Nguyễn Văn An, một khách du lịch đến từ Hà Nội tham gia lễ hội chọi trâu vừa qua chia sẻ, mặc dù đã được tham gia lễ hội đâm trâu ở Tây Nguyên và hội chém lợn ở Bắc Ninh. Tuy nhiên đây là lần đầu tiên ông An được chứng kiến cảnh trâu chọi húc chính chủ nhân của mình. Theo ông An, đặc điểm chung của lễ hội chọi trâu, đâm trâu và chém lợn là những hình ảnh bạo lực, máu me, phản cảm, những điều này cần phải được xóa bỏ trong xã hội Việt Nam hiện nay. Ông Nguyễn Văn An nói:“ Theo quan điểm của tôi chọi trâu rất nguy hiểm, nên bỏ phương thức chọi trâu hàng năm đi, bởi vì bây giờ mình không thể tìm được trâu thuần chủng như ngày trước”.

      Còn đối với chị Đàm Phương Anh sống tại Hải Phòng cho biết, không nên lấy sự việc vừa qua để đánh giá toàn bộ lễ hội. Quan trọng nhất là Ban tổ chức lễ hội liệu có làm đúng với trách nhiệm của mình và cách giải quyết của UBND TP. Hải Phòng liệu có thực sự có hợp lý. Chị Đàm Phương Anh cho biết: “ Vụ việc trâu số 18 húc làm tử vong người chủ làm sự việc rất đáng tiếc tại Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Tôi nghĩ rằng chọi trâu là lễ hội truyền thống của người dân vùng biển Đồ Sơn, nếu bỏ đi thì sẽ làm mất một nét văn hóa của Việt Nam. Tuy nhiên nếu duy trì Lễ hội chọi trâu hàng năm Hải Phòng nên có một công tác quản lý chặt chẽ hơn và đảm bảo an ninh hơn nữa”.

       Ở một góc nhìn khác, Đại diện Ban tổ chức lễ hội chọi trâu cũng cho rằng: việc con trâu được thuần dưỡng đã lâu quay sang húc chủ của mình là điều không ai ngờ tới. Chủ trâu số 18 cũng nghĩ như vậy nên mới không phản ứng kịp khi bị trâu lao đến. Có thể nói đây là một sự cố bất khả kháng, ngoài tầm kiểm soát. Trong khi đó, trong buổi làm việc với các đơn vị liên quan sau vụ việc, thứ trưởng Bộ Văn hoá thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy đặt câu hỏi với BTC lễ hội Đồ Sơn, nếu lễ hội được tiếp tục tiến hành, liệu sự cố tương tự có còn xảy ra không? Bà khẳng định điều quan trọng nhất trong việc tổ chức lễ hội là đảm bảo an ninh an toàn, đặt tính mạng con người lên trên hết. Việc Ban tổ chức có động thái chậm trong việc truy bắt con trâu ngay khi nó vừa gây án cũng được Thứ trưởng nêu ra. 

      Qua sự việc này có thể thấy, phong tục văn hóa có thể tồn tại hoặc mất đi khi nhận thức của con người trong cuộc sống thay đổi. Tuy nhiên cần phải tôn trọng văn hóa của các cộng đồng và thực sự cần hiểu rõ nguồn gốc ý nghĩa phong tục của địa phương trước khi đưa ra những chỉ chỏ, hiếu kỳ và làm hiểu sai ý nghĩa của lễ hội./.