Gr’lúh túh t’mêê đâu đhị chr’hoong Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị bhrợ bil hư bấc tước pr’ắt tr’mung đhanuôr. Túh dzoọc đấh lâng p’jấh bhrợ bấc ngai cắh loon zêl cha’groong, bấc ngai nắc lơi jợ pr’đươi cr’van đoọng dưr mứt. hadợ đhị chr’val Cam Tuyền, bấc bh’năn băn bơơn têêm ngăn tu vêy đợ đhr’nông đông g’đách túh ha ta’rí k’roóc. Đhị đâu nắc đhị nong lít đhộ bhlâng cóh chr’hoong Cam Lộ hân đhơ cơnh đêếc doọ vêy ta’rí k’roóc n’đoo loong chêết ha túh.

     Lâng đhanuôr đhị chr’val Cam Tuyền, chr’hoong Cam Lộ, pr’đươi cr’van chr’nắp bhlâng nắc ta’rí k’roóc, nắc lêy apêê taluôn t’bhlâng zư lêy têêm ngăn đoọng ha pr’đươi cr’van âng pr’loọng đông bêl túh bhlong k’noọ tước. pr’loọng đông t’coóh Trần Viết Bình, 61 c’moo, cóh vel Bắc Bình, chr’val Cam Tuyền, chr’hoong Cam Lộ băn 4 p’nong k’roóc, kinh tế lấh mơ nắc g’nưm ooy b’băn. Đác túh chô hooi tước pơ bhung đông, hân đhơ cơnh đêếc, tu vêy đông zêl cha’groong túh nắc 4 p’nong k’roóc âng t’coóh Bình lâng a’ọc, a’tứch, a’đha zêng têêm ngăn. T’coóh Bình moon: “Hân đhơ mưy c’moo vêy tước 1, 2 gr’lúh túh nắc hadang cắh vêy đông zêl cha’groong túh ha bh’năn băn nắc lêy cung bil bal bấc ha đhanuôr.”

     Bấc c’moo ahay, cóh chr’val Cam Tuyền cắh vêy bh’rợ đông zêl cha’groong túh bhlong ha ta’rí, k’roóc nắc bêl túh chô đhanuôr lêy céh đơơng ta’rí, k’roóc ooy bha’đưn dading, hadang cắh đấh pa’tơơi đơơng nắc zêng ma loong chêết, bil bal bấc ha đhanuôr. Nâu cơy hân đhơ đác dưr nong zâp đắh nắc ta’rí k’roóc âng zấp pr’loọng đông cóh đâu cung têêm ngăn ắt tớt, k’cáach cha’cha.

     Bhiệc bhrợ c’roọl zêl cha’groong túh bhlong doọ vêy lấh zr’nắh k’đhạp, ting lêy pr’đơợ kinh tế âng zâp pr’loọng đông. Đông ngai váih zên nắc bhrợ têng mơ 30 ực đồng, ngai cắh lấh váih nắc mơ 15-20 ực đồng. hân đhơ pr’ắt tr’mung zr’nắh k’đhạp nắc đhanuôr cóh đâu zêng t’bhlâng vặ zên đoọng bhrợ padưr đông xang zêl cha’groong túh bhlong ha bh’năn băn. Đông zêl cha’groong túh ha ta’rí k’roóc nắc lêy dal mơ 2-2,5 mét dáp lêy tơ ợ mặt k’tiếc tước ooy nền. ting lêy zâp đhr’nông đông bhứah mơ 15-20 mét vuông, bơơn bhrợ padưr liêm nhâm đhị zâp t’noọl nam bê tông nhâm mâng. Cóh đông cha’groong túh nâu vêy k’rong đợc liêm zâp bhơi k’tang, n’jăng ha’roo, ch’na cha đoọng ha ta’rí k’roóc, a’ọc a’tứch ooy đợ t’ngay đác pậ. t’coóh Đoàn Ánh Phước, 49 c’moo, trưởng vel Bắc Bình, chr’val Cam Tuyền đoọng năl, hadang cắh vêy đông cơnh đâu nắc lêy k’noọ m’pâng đợ ta’rí k’roóc cóh vel bhươl ma bil loong tu túh bhlong. Pr’loọng đông n’đoo vêy đông zêl cha’groong túh nắc hadang lêy đác dzoọc dal, apêê céh đơơng ta’rí k’roóc moót ắt, têêm ngăn liêm choom. T’coóh Phước đoọng năl: “Liêm choom âng đông zêl cha’groong túh ha bh’năn băn chr’nắp bhlâng, pazêng vêy bơr n’lung nắc cha’groong túh zư lêy ta’rí k’roóc doọ choom loong bil lâng bhrợ đhị k’rong zư đợc ch’na đh’nắh ha bh’năn băn bêl hân noo cha’cêết. gr’lúh túh c’moo đâu hadang cắh vêy bh’rợ nâu nắc cắh vêy dzợ mưy p’nong ta’rí k’roóc n’đoo cóh Bắc Bình nâu.”

    Đợ c’moo hanua, chính quyền chr’val Cam Tuyền nắc ơy t’bhlâng k’đươi moon đhanuôr bhrợ padưr bh’rợ đông cha’groong boo túh ha ta’rí k’roóc đoọng pa’xiêr bấc râu bil hư tu boo túh. T’coóh Hoàng Liên Sơn, Chủ tịch UBND chr’val Cam Tuyền, chr’hoong Cam Lộ đoọng năl, tước đâu prang chr’val nắc ơy vêy 100 pr’loọng đông bhrợ têng đông zêl cha’groong túh ha ta’rí k’roóc: “Bhiệc bhrợ c’roọl bh’năn zêl cha’groong túh ha ta’rí k’roóc nắc tự bhrợ padưr lêy liêm choom bhlâng. Đắh nhà nước cắh vêy râu zooi zúp đắh bhiệc padưr bh’rợ nâu, nắc mưy moon k’đươi đhanuôr lêy bhrợ t’bhứah”./.

HIỆU QUẢ TỪ NHÀ CHỐNG LŨ CHO TRÂU BÒ

CTV Thanh Hiếu-VOV Miền Trung

     Trận lũ mới đây quét qua huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị gây nhiều thiệt hại nghiêm trọng đến đời sống người dân. Lũ lên nhanh và bất ngờ khiến nhiều người trở tay không kịp, nhiều người phải “bỏ của chạy lấy người”, mặc tài sản trôi theo dòng nước. Riêng tại xã Cam Tuyền, nhiều vật nuôi được an toàn nhờ những ngôi nhà tránh lũ cho trâu bò. Đây là nơi bị ngập sâu nhất ở huyện Cam Lộ nhưng không có một con trâu, con bò nào bị trôi hay chết vì lũ.

    Đối với người dân tại xã Cam Tuyền, huyện Cam Lộ, tài sản quý giá nhất là trâu bò nên bằng mọi giá, họ luôn cố gắng đảm bảo an toàn cho “đầu cơ nghiệp” của gia đình trước khi lũ ập tới. Gia đình ông Trần Viết Bình, 61 tuổi, ở thôn Bắc Bình, xã Cam Tuyền, huyện Cam Lộ nuôi 4 con bò, kinh tế chủ yếu dựa vào chăn nuôi. Nước lũ tràn về ngập gần đến mái nhà, thế nhưng nhờ có nhà chống lũ nên cả 4 con bò của ông Bình cùng lợn, gà, vịt đều bình an vô sự. Ông Bình nói: “Dù một năm có 1 đến 2 cơn lũ nhưng nếu không có nhà chống lũ cho gia súc thì thiệt hại của bà con rất lớn.”

     Những năm trước, ở xã Cam Tuyền chưa có mô hình chuồng chống lũ cho trâu, bò nên khi lũ tới, bà con phải dắt trâu bò lên đồi cao, nếu không kịp di chuyển sẽ bị cuốn trôi, thiệt hại rất lớn. Bây giờ, dù cho nước dâng ngập tứ phía nhưng đàn bò của các gia đình nơi đây vẫn an toàn trên nhà “lầu”, ung dung gặm rơm rạ.
    Việc xây chuồng chống lũ không quá khó khăn, tùy theo điều kiện kinh tế của từng gia đình. Nhà nào có kinh phí thì xây nhà chống lũ khoảng 30 triệu đồng, còn chưa đủ điều kiện thì xây nhà tầm 15- 20 triệu đồng. Dù đời sống khó khăn nhưng người dân ở đây đều cố gắng vay mượn để dựng nhà chống lũ phục vụ chăn nuôi. Nhà chống lũ cho trâu bò phải đạt chiều cao tối thiểu từ 2- 2,5 mét tình từ mặt đất lên tới nền. Trung bình mỗi ngôi nhà rộng khoảng 15- 20 mét vuông, được xây dựng vững chãi trên các trụ bê tông cốt thép. Trên nhà vượt lũ có dự trữ đầy đủ cỏ khô, rơm rạ, thức ăn dành cho trâu bò, lợn gà trong những ngày nước lớn. Ông Đoàn Ánh Phước, 49 tuổi, trưởng thôn Bắc Bình, xã Cam Tuyền cho biết, nếu không có nhà kiểu này thì chắc phải đến 2/3 số trâu bò ở thôn trôi theo dòng lũ. Gia đình nào có nhà chống lũ, chỉ cần nước lên là lùa trâu bò lên trên nhà chỉ mất tầm vài phút, vừa đảm bảo an toàn, vừa có thời gian thu dọn đồ đạc ở trong nhà. Ông Phước cho biết: “Hiệu quả của nhà chống lũ cho vật nuôi rất lớn, gồm cả hai phần đó là chống lũ giữ được trâu bò không bị trôi mất trong mưa lũ và làm nơi dự trữ thức ăn gia súc trong mùa mưa rét. Trận lũ năm nay nếu không có mô hình này thì không còn một con bò nào trên đất Bắc Bình này cả.”
     Những năm qua, chính quyền xã Cam Tuyền đã tích cực vận động người dân xây dựng mô hình nhà chống lũ cho trâu bò nhằm giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ gây ra. Ông Hoàng Liên Sơn, Chủ tịch UBND xã Cam Tuyền, huyện Cam Lộ cho biết, đến nay cả xã đã có 100 gia đình làm được nhà chống lũ cho trâu bò: “Việc làm chuồng trại chống lũ cho trâu bò mới ban đầu là tự phát một vài mô hình và thấy có hiệu quả. Về phía nhà nước không có hỗ trợ gì trong việc xây dựng mô hình này, chỉ có vận động bà con nên nhân rộng”./.