Đợ c’xêê tơợp c’moo đâu, đhị zâp vel đông cơnh Lai Châu, Vĩnh Phúc, Hà Nội… nắc dưr váih bấc tu bhiệc boọl độc a’lắc, ooy đâu, bơr pêê apêê ma chêết bhrợ zâp ooy cóh prang k’tiếc k’ruung ặt k’rang. Đhị zâp zr’lụ k’coong ch’ngai, đhanuôr acoon cóh ắt mamung đhị zr’lụ miền Trung-Tây Nguyên cung ơy lêy cha’mêết bấc apêê boọl độc a’lắc. Tu tơợ đenh ahay, ôộm búah nắc dưr váih taluôn âng bấc đhanuôr acoon cóh. Bhiệc lêy ôộm a’lắc mưy cơnh cắh cha’mêết gít nắc bhrợ bấc râu cắh liêm choom ooy c’rơ tr’mung, an ninh, têêm ngăn cóh pr’loọng đông lâng râu p’têết pazưm âng đhanuôr. Hân đhơ cơnh đêếc, đhị chr’hoong k’coong ch’ngai Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam vêy mưy đhr’nông đông k’coong ch’ngai âng manứih Ca Dong tơợ đenh ahay nắc moon cắh lâng a’lắc.

     Nâu đoo nắc vel Boa, chr’val Trà Giáp, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. vel Boa ắt c’chăl tơợ trung tâm chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam mơ lấh 50km, lướt ooy đâu nắc zêng lương dzung. Đhr’nông đông k’tứi nâu vêy 80 pr’loọng lâng k’noọ 400 manứih nắc đhanuôr Ca Dong. Tơợ ahay a’hươn, đhanuôr cóh đâu cung ôộm búah, hân đhơ cơnh đêếc, mơ 10 c’moo chô ooy đâu nắc zâp râu bhiệc váih lalay cơnh. T’coóh vel Hồ Văn Hai, cphs vel Boa, chr’val Trà Gíap, chr’hoong Bắc Trà My đoọng năl: “K’conh cu bêl ahay nắc cung ôộm búah bấc bhlâng, lướt ha ooy cung âng đơơng búah, nâu cơy k’noọ lêy búah bhrợ bấc râu cắh liêm crêê nắc cắh dzợ ôộm, cung 10 c’moo đâu ơy. Tu cơnh đâu nắc dzợ mamung, manứih ôộm nắc bấc ặ ma chêết.”

     Râu chr’năp cóh vel Boa nắc bêl t’coóh vel moon cắh lâng búah, nắc trưởng vel, Bí thư chi bộ, Trưởng ban pa bhrợ đắh mặt trận lâng zâp hội đoàn thể zêng xơợng bhrợ. Tơợ đêếc, đợ g’lúh bhiệc bhan cắh cậ Tết hơnh déh cha ha’roo t’mêê âng đhanuôr Ca Dong, bhiệc câl đươi dua búah cung bơơn t’moót k’đhơợng zư nhâm mâng. P’căn Nguyễn Thị Âm, cóh vel Boa, chr’val Trà Gíap, chr’hoong Bắc Trà My moon: “Bêl váih bhiệc bhan, trưởng vel lướt vốch zâp quán, moon p’too oó pa’câl búah, ngau câl cung lêy oó pa’câl đoọng, hadang pa’câl nắc lêy vêy bha ar pa’tơ âng vel, nắc acu cung cắh pa’câl. K’zệt c’moo đâu ơy, doọ vêy bơơn lêy ngai boọl búah, ooy đâu đhanuôr bhrợ cha k’van bhlâng, ha’roo cha cắh choom lứch.”

     Ha dợ t’coóh Nguyễn Thái Bàng, cóh vel Boa, chr’val Trà Giáp moon:

     “Bhiệc cắh ôộm búah nắc đoo chr’nắp liêm, lấh mơ nắc vêy cr’chăl t’ngay đoọng padưr pa’xớc kinh tế. Hadang boọl nắc bếch zâp t’ngay, hadang doọ ôộm nắc vêy bhrợ têng liêm choom bấc râu bhiệc, an ninh cung têêm ngăn.”

     T’coóh Nguyễn Văn Phụng, Chủ tịch UBND chr’val Trà Giáp đoọng năl, tu apêê t’coóh t’ha k’đươi moon lâng k’đhơợng bhrợ nhâm nắc đha’đhâm c’moor cóh đâu ơy năl gít râu cắh liêm crêê âng bhiệc ôộm buáh: “Đha’đhâm c’moor cóh đâu cung vêy râu c’năl liêm choom, bơơn lêy búah chè nắc bhrợ cắh liêm crêê tước c’rơ tr’mung, nắc chô đắh pa bhrợ cung lêy chô tớt têêm ngăn, bếch ặt doọ vêy chấc ôộm búah dzợ, lấh mơ ooy đắh bh’rợ tổ vel cắh cậ bhrợ têng bhiệc n’hâu nắc trưởng vel, t’coóh vel k’đhơợng bhrợ nhâm mâng cắh choom ôộm búah, hân đhơ quán cóh đâu cung cắh choom pa’câl búah.”

     Râu cắh liêm choom âng búah nắc đhanuôr ơy năl gít. Đươi dua búah ha cơnh nắc oó đoọng cắh liêm choom lâng dưr váih bhiệc mốp lết. cung pr’đoọng nắc ooy pr’ắt tr’mung zr’nắh k’đhạp, đhanuôr Ca Dong cóh vel Boa nắc ơy bhrợ têng bhiệc k’noọ lêy buôn bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc pabhlâng k’đhạp. đoọng xoọc đâu, tơợ mưy zr’lụ crâng dading ch’ngai bha’dắh, xa’nay t’ruíh ooy vel bhươl k’pân ha búah lâng râu liêm chr’nắp âng đoo xoọc đâu nắc bơơn ta k’rang lêy bấc lấh. T’coóh Trần Anh Tuấn, Chủ tịch UBND chr’hoong Bắc Trà My, Quảng Nam đoọng năl: “Azi cung bhrợ padưr mưy hình mẫu liêm chr’nắp âng vel Boa  nâu đoọng ha zâp vel đông lơơng cóh vel đông chr’hoong bhrợ têng ting vel Boa xoọc đâu. Bhrợ padưr c’léh bh’rợ nâu nắc âng đơơng râu liêm chr’nắp kinh tế pa bhlâng pậ chr’nắp. bhrợ padưr liêm choom hình mẫu nâu nắc vêy đơơng chô râu liêm chr’nắp kinh tế pa bhlâng bấc, cắh mưy ooy đợ bhiệc bhan đenh đươnh nắc nâu đoo vêy chrooi pa’xoọng k’chứt lơi bấc râu j’niêng cr’bưn cắh liêm choom ooy đhanuôr.”

     Tơợ zr’lụ crâng k’coong ch’ngai bha’dắh, xa’nay t’ruíh ooy vel Boa-vel bhươl k’pân ha búah nắc ơy tơợp vêy bấc râu liêm choom, bấc ooy vel bhươl cóh k’coong ch’ngai Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam năl tước. xoọc đâu, bhiệc ôộm búah cóh đâu nắc bơơn đhanuôr năl gít lâng doọ dzợ lấh ôộm đươi. Moót hân noo bơơn bhrợ, doọ dzợ bơơn lêy đự apêê pân’đil ặt bhrợ têng zr’nắh mưy apêê, dzợ lêy bấc apêê pâ’jứih nắc cung ting por bhrợ têng. Zâp ngai đh’rứah pazưm têy đoọng padưr pa’xớc kinh tế, bhrợ padưr pr’loọng đông liêm ma mơ, tiến bộ, k’bhộ ngăn./.

ĐỘC ĐÁO “LÀNG SỢ RƯỢU”

CTV Tấn Sỹ

      Những tháng đầu năm nay, tại các địa phương như Lai Châu, Vĩnh Phúc, Hà Nội…đã xảy ra nhiều vụ ngộ độc rượu, trong đó, một số trường hợp tử vong khiến dư luận cả nước hoang mang lo lắng. Tại các vùng miền núi, đồng bào dân tộc thiếu số ở khu vực miền Trung- Tây Nguyên cũng đã ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc rượu. Bởi, từ lâu, uống rượu đã trở thành thói quen cố hữu của không ít người dân đồng bào dân tộc thiểu số. Tình trạng lạm dụng rượu một cách thiếu kiểm soát đã dẫn đến hàng loạt hệ lụy về sức khỏe, an ninh trật tự, hạnh phúc gia đình và cả sự gắn kết của cộng đồng dân cư. Thế nhưng, tại huyện vùng cao Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam có một ngôi làng vùng cao của người Ca Dong từ lâu  hoàn toàn “nói không” với rượu…

      Đó là làng Boa, xã Trà Giáp, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Làng Boa cách trung tâm huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam khoảng hơn 50km, điều kiện lưu thông duy nhất là đi bộ. Ngôi làng nhỏ này có 80 hộ với gần 400 nhân khẩu là đồng bào Ca dong. Từ xa xưa, người dân nơi đây cũng uống rượu. Thế nhưng, chừng 10 năm trở lại đây thì mọi việc đã khác. Già làng Hồ Văn Hai, làng Boa, xã Trà Giáp, huyện Bắc Trà My thổ lộ:“Chính ông già hồi trước cũng uống nhiều, đi mô cũng phải mang theo rượu, bây giờ nghĩ rượu có hại nên nghỉ uống 10 năm rồi. Nhờ vậy nên còn sống, người uống đâu có được sống, chết hết rồi.”

     Điều đặc biệt ở làng Boa, khi già làng nói không với rượu, thì Trưởng thôn, Bí Thư chi bộ, Trưởng Ban công tác mặt trận và các hội đoàn thể đều nghe theo. Từ đó, những dịp lễ hội hay Tết mừng lúa mới của đồng bào Ca Dong, việc mua bán, sử dụng rượu cũng được đưa vào quản lý khá chặt chẽ. Bà Nguyễn Thị Âm, làng Boa, xã Trà Giáp, huyện Bắc Trà My chia sẻ:“Khi có lễ hội, trưởng thôn đi quanh quán, dặn dò đừng có bán rượu, ai mua cũng không được bán, mà nếu có bán thì phải có giấy của thôn, nên tôi cũng không bán luôn. Mấy chục năm rồi không thấy ai say rượu hết. Ở đây dân làm ăn rất giàu, lúa ăn không hết đâu”

     Còn ông Nguyễn Thái Bàng, làng Boa, xã Trà Giáp bày tỏ: “Việc không uống rượu rất là lợi, nhất là có thời gian để phát triển kinh tế. Nếu say thì ngủ cả ngày, không uống có thể giải quyết được rất nhiều việc. An ninh trật tự cũng đảm bảo.”

     Ông Nguyễn Văn Phụng Chủ tịch UBND xã Trà Giáp cho hay, nhờ già làng vận động và quán triệt nên thanh niên ở đây đã nhận thức được tác hại của việc uống rượu.“ Thanh niên ở đây cũng có sự nhận thức, thấy rượu chè có tác hại đến sức khỏe, nên họ đi làm về sinh hoạt bình thường, ngũ nghỉ chứ không dùng rượu chè, đặc biệt trong sinh hoạt tổ thôn hay tổ chức lễ gì đó thì trưởng thôn, già làng quán triệt không được ai uống rượu, kể cả quán ở đây cũng không được bán rượu.”

     Tác hại của rượu thì bà con đã rõ. Sử dụng rượu như thế nào để tránh lạm dụng và không biến nó trở thành vấn nạn thì lại là câu chuyện khác. Thật may là trong bộn bề mưu sinh, đồng bào Ca Dong ở làng Boa đã thực hiện được việc tưởng chừng rất giản đơn mà thực ra là vô cùng khó khăn này. Để rồi, từ một vùng rừng núi xa xôi, câu chuyện về ngôi làng “sợ rượu” và ý nghĩa của nó bây giờ đã bắt đầu được quan tâm nhiều hơn. Ông Trần Anh Tuấn, Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My, Quảng Nam cho hay: “Chúng tôi cũng xây dựng một hình mẫu tiêu biểu của làng Boa này cho các làng khác trên địa bàn huyện thực hiện theo làng Boa bây giờ. Xây dựng được hình mẫu này sẽ mang lại lợi ích kinh tế rất lớn, không chỉ ở những lễ hội dài ngày mà chính cái này sẽ góp phần đẩy lùi nhiều hủ tục trong đời sống cộng đồng dân cư.”

     Từ vùng rừng núi xa xôi, câu chuyện làng Boa - “Làng sợ rượu” đã bắt đầu có sức lan tỏa đến những bản làng khác ở huyện vùng cao Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Bây giờ, chuyện rượu chè ở đây đã được người dân ý thức và hạn chế rất nhiều. Vào vụ mùa, không còn cảnh những người phụ nữ lam lũ một mình ngoài đồng ruộng. Thay vào đó, các thành viên ở độ tuổi lao động trong gia đình đều góp sức, bất kể đàn ông hay đàn bà, người già hoặc tuổi trẻ. Tất cả cùng chung tay để phát triển kinh tế, xây dựng gia đình bình đẳng, tiến bộ, ấm no, hạnh phúc./.