Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah lâng Phương Thảo-CTV Đài p’rá Việt Nam đhị Quảng Bình tr’lưm lâng đợ apêê cựu chiến binh ơy taluôn pấh zêl zư lêy ch’nang bhuông Long Đại xoọc bêl zêl penh a’rập Mỹ trông dấc k’tiếc k’ruung đoọng đương xơợng apêê xay moon ooy đợ cr’noọ âng 1 cr’chăl grơơ k’rơ, đợ c’moo c’xêê zêl lêệng zr’nắh zr’dô, đợ g’lúh bhrợ padưr lịch sử lâng pazêng đợ xa’nay bh’rợ ooy tr’kiêng xoọc lang tr’zêl tr’penh.

     Ch’nang bhuông Long Đại nắc đhị c’lâng zêl lêệng bhlâng âng c’lâng Trường Sơn ma bhưy chr’nắp, c’lâng chr’nắp nâu đoọng âng đơơng hàng hoá, p’nenh cha’rắh, manứih pa bhrợ lướt zi’lấh toọm Đại Giang bhrợ đoọng ha chiến trường miền Nam. 8 c’moo lướt vốch zêl penh, bom cha’rắh âng a’rập ặt pr’tóh r’rộ r’răm zâp đhị zr’lụ crâng 2 đắh toor k’ruung Long Đại. bêl t’ngay, bhuông păr trinh sát âng a’rập nắc lướt cha’mêết lêy liêm gít đợ pr’lướt bh’rợ cóh dứp k’tiếc đoọng moon pachoom bhuông păr tơợ hạm đội 7 cóh biển âng Mỹ p’zroọ bom. Đh’rứah lâng nâu nắc k’ha riêng g’lúh B52 p’zroọ ooy đâu đoọng t’bil pa’hư zêng ch’nang bhuông chr’nắp nâu. P’căn Nguyễn Thị Sen, bêl ahay nắc Trung đội phó Trung đội dân quân Gái 12 ly 17 chr’val Xuân Ninh, chr’hoong Quảng Ninh hay k’noọ cớ: “Đơn vị pân’đil tình nguyện bhrợ đơn nhăn pay k’đhơợng súng, bơơn ta đoọng âng Đảng uỷ, Tỉnh đội, Huyện đội đoọng 3 apêê đhi noo k’đhơợng 3 bêệ súng, nắc yêm loom bhlâng, azi t’bhlâng lêy pachoom toong t’ngay hi’dưm, xang 3 c’xêê nắc azi ơy bhrợ p’zroọ 1 bêệ bhuông păr, 17 t’ngay t’tưn, đhi noo zi nắc penh p’zroọ cớ 1 bêệ bhuông păr bêl hi’dưm lâng t’ngay. Cơnh đêếc, ooy cr’chăl 17 t’ngay azi nắc ơy penh p’zroọ 2 bhuông păr.”

     Xang bh’nơơn bơơn bhrợ pậ chr’nắp nâu âng 14 pân’đil Trung đội 12 ly 7, t’coóh Sen bơơn p’cắh mặt xay moon đợ mơ bhrợ têng, đắh c’rơ g’lêếh bhrợ têng lâng Trung ương, lâng bơơn lưm ava Hồ: “Vinh dự bơơn lưm ava Hồ c’xêê 5/1969. Ava nắc đoọng kẹo lâng prí lâng nắc moon p’too apêê a’châu cha ặ, hân đhơ cơnh đêếc, ngai cung ặt lêy Ava k’pân cắh dzợ vêy g’lúh chấc lêy. Xang lứch giờ bhrợ bhiệc ava moon p’too, kẹo prí ava đoọng ha pêê a’châu nặc lêy cha, cha cắh lứch nắc đơơng chô cha. Râu boọp p’rá p’too moon âng ava chr’nắp bhlâng.”

    Râu moon p’too âng ava cung nặc cr’noọ cr’niêng âng ava, k’tiếc k’ruung cắh ha mơ tr’pác, nắc ơy váih lalua tu râu grơơ k’rơ âng pazêng đhanuôr. Thương binh hạng 2/4 Lê Thị Cánh, cóh thị trấn Quán Hàu, chr’hoong Quảng Ninh, chiến sỹ C15, Binh trạm 16, Đoàn 559 moon: “Đơn vị zi chêết bấc bhlâng. Moon zr’nưm xiêr cóh bhuông nắc zêng ma chêết. bêl pa’xưl máy chuyên môn crêê bom bhrợ pa’hư tu bêl pr’tóh máy đắh hoọng đác tưn glươi k’rơ nắc hi’dưm pa’ang điện, apêê ma p’zroọ bom, vêy bêl bhuông lướt tíh hân đhơ cơnh đêếc nắc ặt lướt p’đhiêr zâp cơnh đoọng g’đéch bom.”

     Tu cơnh đâu, zâp g’lúh bhrợ bh’rợ nắc mưy chi p’căn Lê Thị Cánh lâng đồng đội âng đay bơơn truy điệu ma mung: “Thủ tướng k’rong pazưm họp đhi noo đoọng xay moon, xoọc đâu zr’nắh bhlâng, zr’lụ c’lâng k’ruung âng hêê nắc bấc a’rập a’bhưy. Zâp đồng chí lêy lướt cắh năl ha bêl chêết bil, đơn vị bhrợ truy điệu mamung đoọng ha zâp đồng chí. Hadang cơnh bom pr’tóh zâp đồng chí bơơn liệt sỹ, hadang cơnh bhrêy tắh nắc zâp đồng chí thương binh. Ha dợ zâp đồng chí dưr chô nắc đoo bhiệc cắh mặ năl k’noọ. azi nhăn đọc râu gr’hoót moon: Zăng chêết bil đoọng ha k’tiếc k’ruung, ha dợ cắh ha mơ zươi lâng a’rập a’bhưy. Xang nặc azi gung dưr bhrợ têng bh’rợ.”

     T’coóh Nông Thái Quốc nắc chiến sỹ lái bhuông âng C16, trực thuộc Binh trạm 16, Đoàn 550, đơn vị bơơn Chủ tịch Hồ Chí Minh cher đoọng ch’nê Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Cắh cơnh zâp c’bhúh n’lơơng, choom ặt p’lơớp bêl váih bom, c’bhúh lái bhuông cóh k’ruung bêl cóh zr’lụ đêếc zêng kruung đác, nắc lêy bhrợ têng bh’rợ hân đhơ bêl bom cha’rắh ha zroọ pr’tóh, đoọng đấh loon âng đơơng p’nanh ch’rắh, ch’na đh’nắh ha chiến trường miền Nam. ch’nang bhuông Long Đại nắc ơy lêy cha’mêết k’ha riêng cán bộ chiến sỹ âng zâp binh chủng chêết bil. T’ngay 16/6/1972, 15 đha’đhâm c’môor xung phong vel bhươl cóh Nghệ An xoọc k’rong pazưm chào cờ bêl k’noọ lướt glúh bhrợ c’lâng xe lướt vốch nắc mưy g’lúh bom cha’rắh p’zroọ âng a’rập Mỹ. 15 cha’nặc đha’đhâm c’moor xung phong nâu zêng ma chêết. 3 c’xêê t’tưn, 16 đha’đhâm c’moor âng c’bhúh đha’đhâm c’moor xung phong Thái Bình xoọc lướt zooi ha bhuông Long Đại cung chêết bil zêng xang mưy g’lúh p’zroọ bom. Lêy cha’mêết chêết bil, bhrêy tắh nâu, t’coóh Nông Thái Quốc moon: “Bêl đêếc acu k’ay bhlâng loom, hân đhơ cơnh đêếc, cắh năl cơnh bhrợ, nắc mưy ặt k’ay loom a’năm. Ha dợ bêl đêếc cắh váih hương đoọng bắt, tập lơi xang nặc đợc pr’nơng chi’ngập chào apêê cắh ma hương râu rị.”

     Lâng xoọc bêl bom cha’rắh zêl penh zr’nắh zr’dô nâu, râu tr’kiêng âng t’coóh Quốc lâng Cánh nắc dưr pô váih. Đoọng xang nặc t’coóh cóh vel Cao Bằng đh’rứah lâng a’ngắh ắt pazưm đh’rứah đhị k’tiếc Quảng Bình. Ha dợ lâng t’coóh, ắt mamung cóh đâu nắc đoọng đăn lấh mơ lâng đồng đội ơy lấh chêết bil. Xoọc đâu, bêl hoà bình chô cớ, ting bh’rợ gia truyền âng tô bhúh, nhi đoo nắc bhrợ zanươu nam zư padứah cr’ay ha đhanuôr vel bhươl, tình nguyện lướt ooy zâp chr’hoong k’coong ch’ngai Tuyên Hoá, Minh Hoá khám padứah cr’ay ha manứih k’ay đha’rứt.

     Lâng đợ cựu chiến binh nâu, lướt zi’lấh râu zêl penh zr’nắh zr’dô âng a’rập a’bhưy dzợ mamung nắc đoo cắh mặ bhr’nêy, tu cơnh đâu, apêê ặt k’noọ lêy ma mung ha cơnh đoọng liêm chr’nắp cơnh lâng đợ đồng đội ơy lấh c’lâm chêết đoọng ha độc lập tự do âng k’tiếc k’ruung./.

Long Đại: ký ức hào hùng

                                                                                     Phương Thảo

      Bến phà Long Đại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình nằm trên trục đường chiến lược 15. Đây là nơi đế quốc Mỹ thả những quả bom đầu tiên xuống Việt Nam và cũng là một trong những trọng điểm ném bom, bắn phá của giặc Mỹ trong quãng thời gian từ 1965 đến đầu năm 1973. Mời bà con và các bạn cùng Phương Thảo CTV Đài TNVN tại Quảng Bình gặp gỡ những cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu bảo vệ phà Long Đại trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước để nghe họ kể về những ký ức một thời hào hùng, những năm tháng chiến đấu khốc liệt, những khoảnh khắc làm nên lịch sử và cả những câu chuyện tình yêu thời chiến.

     Bến phà Long Đại là tọa độ máu nơi tuyến đầu của đường Trường Sơn huyền thoại, cung đường quan trọng bậc nhất để vận chuyển hàng hóa, vũ khí, nhân lực vượt dòng Đại Giang tiếp tế cho chiến trường miền Nam. 8 năm trời ròng rã trong chiến tranh, bom địch dội trắng khắp khu rừng 2 bên bờ sông Long Đại. Ban ngày, máy bay trinh sát địch theo dõi sát sao từng di chuyển, biến động dưới mặt đất để hướng dẫn máy bay từ hạm đội 7 ngoài biển của Mỹ dội bom. Cùng với đó là hàng trăm trận B52 rải thảm vào đây nhằm san bằng bến phà cực kỳ quan trọng này. Bà Nguyễn Thị Sen, Nguyên Trung Đội phó Trung Đội dân quân Gái 12 ly 7 xã Xuân Ninh, huyện Quảng Ninh nhớ lại: “Đơn vị gái tình nguyện làm đơn xin nhận súng, được sự nhất trí của Đảng ủy, Tỉnh đội, Huyện đội cho phép chị em nhận 3 khẩu súng. Sung sướng, chị em mải mê học tập rèn luyện cả ngày lẫn đêm, sau 3 tháng chị em đã lập công được 1 chiếc ban ngày, 17 ngày sau chị em bắn rơi 1 chiếc ban đêm nữa. Như vậy trong vòng 17 ngày chị em đã bắn rơi 2 máy bay.”

     Sau thành tích vang dội đó của 14 cô gái Trung đội 12 ly 7, bà Sen được đại diện ra báo công với Trung ương và được gặp Bác Hồ. “Vinh dự được gặp Bác vào tháng 5 năm 1969. Bác tiếp kẹo và chuối và thỉnh thoảng nhắc các cháu ăn đi nhưng ai ai cũng mải nhìn Bác sợ là hết thời gian. Sau hết giờ làm việc Bác dặn, kẹo chuối bác tiếp cho các cháu các cháu ăn đi, ăn không hết thì chia về mà ăn. Lời dặn nó ý nghĩa, nó sâu sắc.”

      Lời dặn dò, cũng là mong muốn tột bậc của Bác: đất nước không bao giờ chia cắt, đã thành hiện thực chính nhờ sự anh dũng của cả dân tộc. Thương binh hạng 2/4 Lê Thị Cánh, ở thị trấn Quán Hàu, huyện Quảng Ninh, chiến sỹ C15, Binh trạm 16, Đoàn 559 kể: “Đơn vị chúng tôi chết nhiều lắm. Nói chung bước xuống thuyền là biết chết rồi. Khi nổ máy chuyên môn bị bom đánh vì khi nổ máy đằng sau có lượn sóng nên ban đêm bắt hiện tượng đó rất nhanh, nó đánh bom tơi bời, có đôi lúc thuyền chạy thẳng nhưng phải chạy vòng để tránh bom.”

     Chính vì vậy, mỗi lần làm nhiệm vụ là một lần bà Lê Thị Cánh và đồng đội của mình được truy điệu sống: “Thủ trưởng tập họp anh em lại phổ biến, hiện giờ rất ác liệt, khu vực đường sông của chúng ta thủy lôi rất nhiều. Các đồng chí đi một mất một còn, đơn vị làm truy điệu sống cho các đồng chí. Nếu như bom nổ các đồng chí được liệt sỹ, nếu như bị thương các đồng chí được thương binh. Còn các đồng chí trở về hoàn hảo thì đó là kỳ tích lớn. Chúng tôi lại xin đọc lời thề: Thà hy sinh cho Tổ quốc không chịu khuất phục trước kẻ thù. Sau đó chúng tôi lên đường làm nhiệm vụ.”

      Ông Nông Thái Quốc là chiến sỹ lái ca nô của C16, trực thuộc Binh trạm 16, Đoàn 500, đơn vị được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Không như các lực lượng khác, có thể trú ẩn khi có bom, lực lượng lái ca nô kéo phà sang sông khi xung quanh là mênh mông sông nước, buộc phải thực hiện nhiệm vụ ngay khi bom rơi đạn nổ, nhằm thông phà thông tuyến, kịp thời vận chuyển khí tài, vật lực cho chiến trường miền Nam. Bến phà Long Đại đã chứng kiến hàng trăm cán bộ chiến sỹ của các binh chủng hy sinh. Ngày 16-6-1972, 15 thanh niên xung phong quê Nghệ An đang tập hợp chào cờ trước lúc ra trận địa làm đường thông xe thì một trận bom của không quân Mỹ dội xuống. Cả 15 thanh niên xung phong hi sinh. Ba tháng sau, 16 chàng trai, cô gái thuộc lực lượng thanh niên xung phong Thái Bình đang tiếp sức cho phà Long Đại cũng hi sinh sau một trận bom ác liệt. Chứng kiến sự kiện bi thương này, ông Nông Thái Quốc chia sẻ: “Lúc đấy tôi rất đau xót nhưng không biết làm thế nào chỉ oán trách thời buổi chiến tranh vậy thôi. Mà lúc đó không có hương mà thắp, chôn xong bỏ mũ chào không có hương khói gì hết.”

     Và trong bom đạn chiến tranh khốc liệt ấy, tình yêu của ông Quốc và Canh đã nảy nở. Để rồi ông, quê ở Cao Bằng cùng bà ở lại gắn bó với mảnh đất Quảng Bình. Mà với ông, ở lại nơi đây chính là để được gần hơn với những đồng đội đã hy sinh. Giờ đây, khi hòa bình lập lại, theo nghề gia truyền của dòng họ, ông bà bốc thuốc nam chữa bệnh cho bà con chòm xóm, tình nguyện lên các huyện miền núi Tuyên Hóa, Minh Hóa khám bệnh cho người nghèo.

Với những cựu chiến binh này, trải qua sự tàn khốc của chiến tranh, sống đã là kỳ tích, vì vậy, họ tâm niệm phải sống sao cho xứng đáng với những đồng đội đã anh dũng ngã xuống, hy sinh độc lập tự do của Tổ quốc./.