C’xêê 9, c’moo 1973, bêl g’lúh zêl prúh a rập Mỹ âng đha nuôr hêê xoọc ặt zâng dhdị râu zr’nắh xr’dô bhlâng, ma nứih bhriêl g’lăng Cuba Fidel Castro âi z’lấh m’pâng đhiêr p’lêê k’tiếc đoọng tước lum Việt Nam. Nâu đoo công nắc ma nứih Bh’cộ âng k’tiếc k’ruung n’lơơng tr’nơợp tước lum zr’lụ bơơn pa chô miền Nam Việt Nam bêl g’lúh zêl prúh a rập a bhuy cắh âi xang. G’lúh lum lịch  sử âng Bh’cộ Cu ba Fidel Castro cắh xay zr’nắh k’đháp, cr’pân ga hớt, lướt moọt zr’lụ bhrơợng âng Quảng Trị âi đớc đoọng râu cắh choom ha vil, loom luônh liêm chr’nắp cóh loom luônh đha nuôr Việt Nam.

     Tước nâu câi, t’coóh Dương Tú Anh, 80 c’moo, ặt dhdị zr’lụ phố 8, phường Đông Giang, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị công cắh choom ha vil cr’chăl t’coóh vinh dự bơơn ting pấh c’bhúh đương hơnh déh Bh’cộ Cuba Fidel Castro. Bêl đêếc, t’coóh Dương Tú Anh nắc Bí thư Huyện ủy chr’hoong Cam Lộ, đhị t’coóh Fidel Castro âi tước pấh. t’coóh trúih cớ, Bh’cộ Cuba Fidel Castro đh’rứah lâng t’coóh xa nay Phạm Văn Đồng z’lấh k’ruung Bến Hải, poong Hiền Lương đoọng tước lâng đha nuôr cóh zr’lụ bhrơợng zr’nắh xr’dô, nắc đhêêng dzợ lấh m’zệt cây số hơớ nắc tước ặ căn cứ quân sự âng Mỹ.

      Bêl moọt ooy đăn poong Đông Hà, c’bhúh xe pa đhêy, Bh’cộ Cuba lúh tơợ xe lướt dzung k’noọ 3 cây số, n’jứah lướt n’jứah chào, coóp têy lâng đha nuôr xoọc k’đhơợng cờ phô dzoọng mị n’đắh toor c’lâng đương hơnh déh a đoo. Râu cắh choom ha vil âng đha nuôr bêl đêếc nắc đợ prá c’chăng liêm đha nui âng t’coóh đớc đoọng ha đha nuôr. Xang n’nắc, c’bhúh âng t’coóh Fidel Castro lướt la lơớp tước Cao điểm 241 ang chr’va; Cam Thành, chr’hoong Cam Lộ ting pấh g’lúh mít tinh ta bhrợ cóh cr’chăl 40 phút. Đhị đâu, Bh’cộ Cuba âi bơơ xơợng xay trúih cớ ooy g’lúh zêl prúh a rập a bhuy zr’nắh xr’dô âng đha nuôr, ooy g’lúh bơơn pa chô Gio Cam, ahêê âi bơơn pa chô  grơơ k’rơ cắh cơnh. Bh’cộ Cuba pa bhlâng hhơnh lêy râu grơơ k’rơ âng dha nuôr Việt Nam lâng ca ọp đợ apêê ma nứih grơơ k’rơ cóh g’lúh zêl prúh a rập a bhuy. Fidel Castro âi ha dưr ta la cờ âng Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, dzoọng cóh m’pâng c’bhúh ma nứih Việt Nam grơơ k’rơ zêl prúh a rập Mỹ trông dấc k’tiếc đh’rứah chụp đớc cha nụp. t’coóh Dương Tú Anh công dzợ hay ghít đợ boóp p’rá âng t’coóh Fidel Castro lâng pa bhlâng nắc bêl xơợng boóp p’rá: “ Cuba ặt đăn Mỹ n’đhang âi bhrợ cách mạng mặ zêl prúh Mỹ,  Việt Nam nắc công t’bhlâng cơnh đêếc”, “ Aham âng Cuba nắc cắh chơớc hooi đoọng ha đha nuôr Việt Nam zêl prúh Mỹ”. Bh’cộ Cuba Fidel Castro moon, xang g’lúh lướt n’nâu rạch chô ooy Cuba, a đoo vêy trúih cớ đoọng ha đha nuôr Cuba cơnh đâu: A đoo âi tước zr’lụ Quảng Trị bơơn pa chô, âi bơơn lêy râu pa hư ha lêêng âng đế quốc Mỹ, n’đhơ cơnh đêếc đha nuôr Việt Nam n’đhơ đhơ cơnh công mặ zêl prúh a rập Mỹ. T’coóh Dương Tú Anh hay cớ: “Ặt n’đắh tốh Tây p’lêê k’tiếc nắc muy bh’cộ bhriêl g’lăng âi tước lum lâng lêy bh’nơơn ga mắc âng quân đha nuôr Quảng Trị. A đoo âi túp loom đha nuôr Việt Nam. Loom luônh âng Fidel Castro cơnh lâng đha nuôr Quảng Trị, cơnh lâng dha nuôr Việt Nam pa bhlâng ga mắc chr’nắp lâng đớc đoọng bấc râu ặt cóh đhộ loom.”

     Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hồ Sỹ Sô, 77 c’moo xoọc ma mông đhị chr’val Vĩnh Giang, chr’hoong Vĩnh Linh tỉnh Quảng Trị nắc ma nứih pr’đoọng bơơn lêy k’noọ cơnh liêm ghít g’lúh lum lêy lịch sử âng bh’cộ Cuba Fidel Castro. T’coóh công nắc ma nứih cha nụp lâng zư đớc 250 cha nụp chr’nắp pr’hắt g’lúh lum âng Fidel Castro tước zr’lụ bơơn a chô Quảng Trị. Đợ cha nụp n’nâu, bơơn t’coóh zư đớc cóh apêê ta la prí, cóh cr’loọng tôm lâng báo, đợ nâu ahay t’coóh chơớih pay 50 bêệ cha nụp đoọng pa cắh cóh triển lãm lâng đơơng âng hồi ký moọt c’moo 2011. Âi 43 c’moo, t’coóh Hồ Sỹ Sô pa bhlâng xơợng hâng hơnh bêl bơơn ting pấh ooy g’lúh lum n’nâu, công nắc ma nứih pr’đoọng tu dưr váih hắt ngai bơơn chụp đợ cha nụp chr’nắp ooy g’lúh lum âng t’coóh Fidel Castro tước đhăm k’tiếc “óih” Quảng Trị. T’coóh Hồ Sỹ Sô công đớc đoọng ha bh’cộ âng k’tiếc k’ruung Cuba đhi noo muy loom luônh liêm đhộ: “T’ngay n’nắc a cu chụp 250 bêệ bhoóc tăm. Nắc ặt đương a đoo tước, máy nắc ặt đương ra văng. Cắh bhr’nêy bhlâng bh’rợ bơơn henh Fidel Castro, tu bh’rợ âng cu bơơn k’đươi nắc bêl đêếc bhlưa Nam lâng Bắc nắc muy râu ga mắc. Bêl đêếc pr’đươi pr’dua cắh cơnh nâu câi âi.”

     Cóh g’lúh lum lịch sử âng Bh’cộ Cuba Fidel Castro đhị Quảng Trị âi dưr váih bh’rợ cắh bhr’nêy. Bêl c’bhúh xe moọt lum zr’lụ pa chô Quảng Trị xoọc đhị c’lâng lướt tước Quảng Bình, t’coóh Fidel Castro k’đươi pa đhêy xe bêl lêy muy bơr ngai xoọc glơớc ma nứih bhrêy. T’coóh ha der loom đhị bh’rợ muy pân đil c’mâr bhrêy tu crêê gợ bom bi bêl xoọc đh’rứah lâng c’bhúh đha đhâm c’mâr vel đong ga lấp buy boọng bom. Nắc t’coóh đơớh k’đươi ra pặ ô tô pr’hân đơơng âng ma nứih bhrêy lướt cấp cứu. Xang 43 c’moo dáp tơợ cr’chăl n’nắc, azi chơớc lêy pân đil c’mâr pr’đoọng pr’đhooi bơơn t’coóh Fidel Castro trông ma mông. Nắc đoo a va Nguyễn Thị Hương, 59 c’moo, ặt cóh zr’lụ phố 4, phường 1, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Ava hay cớ cr’chăl n’nắc. Bêl đêếc, ava xoọc ga lấp buy boong bom  nắc poóc crêê bom bi dưr pr’tóh. Ava c’lâm, aham hooi bấc, prang a chắc ca ay zêng, k’tiếc đhêl boọ prang móh mặt ava. A va nức đhêêng bơơn lêy li bri pr’dưr pr’dzoọng muy cha nắc ma nứih ga mắc dal dzoọng đăn ava, xang n’nắc đơơng a va cấp cứu. Đhị bệnh viện, ava Hương crêê bhrêy ngân tr’toọt bấc c’nặt luônh, bil bấc aham dhdị bêl bệnh viện Vĩnh Linh cắh dzợ vêy aham ta đớc. cóh đhr’năng cr’pân n’nắc, bh’cộ Cuba Fidel Castro âi k’đươi bệnh viện t’bhlâng trông ma nứih crêê bhrêy. Đoọng vêy aham truyền ha va Hương, t’coóh Fidel Castro k’đươi ô tô lướt tước Quảng Bình chô đơơng aham ooy bệnh viện. Đươi vêy trông dấc loon đơớh, c;’rơ âng ava Hương r’dợ dưr ta clơ, z’lấh râu cr’pân. Bh’rợ liêm chr’nắp n’nắc toọt lang âng ava Hương cắh ha mơ choom ha vil. Xơợng ma nứih trông dấc a đay, bh’cộ Cuba Fidel Castrô chắp hơnh cắh dzợ, a va Hương xay moon đhị đác mắt: “Công pa bhlâng pr’đoọng, đhị bêl crêê bhrêy bơơn Ava  trông dấc, nắc a đoo cơnh muy ca conh n’niên t’mông a cu g’lúh bơr. Ha dang cắh bơơn lum a đoo nắc acu công cắh mặ ma mông tước nâu câi. Bơơn xơợng moon a đoo cắh dzợ, cóh pr’loọng đong pa bhlâng ca ay loom luônh, cắh năl cơnh moon râu rí dzợ….”

      Cơnh lâng đha nuôr Việt Nam, t’coóh Fidel Castro nắc ma nứih pr’zớc ga mắc, ma nứih đồng chí, đhi noo liêm chr’nắp. g’lúh lum âng bh’cộ Cuba Fidel Castro đớc đoọng bấc râu cắh choom ha vil, loom luônh doó choom tr’clai bil cóh zấp ngai đha nuôr Quảng Trị moon la lay lâng ma nưuíh Việt Nam moon za zum. N’đhơ t’coóh cắh dzợ, n’đhơ cơnh đêếc đha nuôr Việt Nam công dzợ ha âu đớc pr’dưr prdzoọng âng muy đong cách mạng bhriêl g’lăng, ma nưuíh grơơ k’rơ âng acoon ma nưuíh Cuba lâng Việt Nam, ma nưuíh âi bặt pa ang lâng cắh pa đhêy bhrợ pa liêm bh’rợ zr’ziêng, đoàn kết nhâm mâng bhlưa bơr c’bhúh acoon ma nưuíh, 2 k’tiếc k’ruung Việt Nam- Cuba./.

TÌNH CẢM SÂU NẶNG CỦA NHÂN DÂN

QUẢNG TRỊ VỚI LÃNH TỤ CU BA FIDEL CASTRO

CTV Thanh Hiếu-VOV Miền Trung

     Tháng 9, năm 1973, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân ta đang còn ác liệt, vị Lãnh tụ Cuba Fidel Castro đã vượt nửa vòng trái đất để đến thăm Việt Nam. Đây cũng vị Nguyên thủ nước ngoài đầu tiên thăm vùng giải phóng miền Nam Việt Nam khi chiến tranh chưa kết thúc. Chuyến thăm lịch sử của Lãnh tụ Cuba Fidel Castro bất chấp mọi khó khăn, nguy hiểm, đi vào vùng tuyến lửa Quảng Trị đã để lại ấn tượng, tình cảm tốt đẹp trong lòng nhân dân Việt Nam. 

     Đến bây giờ, ông Dương Tú Anh, 80 tuổi, trú tại khu phố 8, phường Đông Giang, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị vẫn không quên khoảnh khắc lịch sử ông vinh dự được tham gia đoàn đón tiếp Lãnh tụ Cuba Fidel Castro. Lúc đó, ông Dương Tú Anh là Bí thư Huyện ủy Cam Lộ, nơi ông Fidel Castro sẽ viếng thăm. Ông kể lại, Lãnh tụ Cuba Fidel Castro cùng đồng chí Phạm Văn Đồng vượt vĩ tuyến sông Bến Hải, cầu Hiền Lương để đến với bà con nhân dân nơi vùng khói lửa, chỉ còn mười mấy cây số nữa là căn cứ quân sự của Mỹ.

     Khi vào gần cầu Đông Hà, đoàn xe dừng lại, Lãnh tụ Cuba xuống xe đi bộ gần 3 cây số, vừa đi vừa chào, bắt tay với nhân dân đang cầm cờ hoa đứng hai bên đường đón ông. Ấn tượng không quên của người dân lúc đó là những cử chỉ thân thương, tình cảm gần gủi của ông dành cho họ. Sau đó, đoàn của ông Fidel Castro bí mật đến Cao điểm 241 thuộc xã Cam Thành, huyện Cam Lộ tham dự buổi mít tinh diễn ra trong vòng 40 phút. Tại đây, lãnh tụ Cuba đã được nghe kể lại về cuộc kháng chiến căm go của nhân dân, về trận giải phóng Gio Cam, ta đã chiến thắng oanh liệt. Lãnh tụ Cuba vô cùng cảm phục, hoan nghênh sự dũng cảm của nhân dân Việt Nam và ôm lấy những người anh hùng trong cuộc kháng chiến. Fidel Castrol đã dương cao lá cờ của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, đứng giữa những người Việt Nam anh hùng chống Mỹ cứu nước cùng chụp ảnh lưu niệm. Ông Dương Tú Anh vẫn nhớ như in những câu nói của ông Fidel Castro và rất ấn tượng khi nghe câu nói: “Cuba ở một bên Mỹ nhưng đã làm cách mạng thắng Mỹ, Việt Nam nhất định sẽ thắng”, “Máu của Cuba sẵn sàng đổ cho nhân dân Việt Nam giành thắng lợi”. Lãnh tụ Cu Ba Fidel Castro nói rằng, sau chuyến đi này trở về Cuba, ông sẽ kể lại cho nhân dân Cuba rằng: ông đã đến vùng giải phóng Quảng Trị, đã chứng kiến cảnh tàn phá khốc liệt của đế quốc Mỹ, nhưng nhân dân Việt Nam nhất định sẽ thắng. Ông Dương Tú Anh xúc động nhớ lại: “Ở bên kia Tây bán cầu mà một vị lãnh tụ đã đến thăm và chứng kiến chiến công anh hùng của quân dân Quảng Trị. Đồng chí thông cảm với nhân dân Việt Nam. Tình cảm của Fidel Castro đối với nhân dân Quảng Trị, đối với nhân dân Việt Nam rất lớn và để lại nhiều ấn tượng sâu sắc.”

     Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hồ Sỹ Sô, 77 tuổi hiện sống tại xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh Linh tỉnh Quảng Trị là người may mắn chứng kiến gần như trọn vẹn chuyến thăm lịch sử của lãnh tụ Fidel Castro. Ông cũng là người đã chụp và lưu lại 250 bức ảnh quí giá chuyến thăm của Fidel Castro tới vùng giải phóng Quảng Trị. Số ảnh này được ông bảo quản trong những tàu lá chuối, bên ngoài bọc giấy báo, sau này ông chọn 50 bức ảnh để triển lãm và đưa và hồi ký vào năm 2011. Đã 43 năm, ông Hồ Sỹ Sô cảm thấy vô cùng vinh dự khi được tham gia vào chuyến thăm này, cũng là người may mắn vì trở thành số ít những người chụp được những bức ảnh quý giá về chuyến thăm của Ngài Fidel Castro tới vùng “đất lửa” Quảng Trị. Ông Hồ Sĩ Sô cũng dành cho vị lãnh tụ của đất nước Cuba anh em một tình cảm sâu đậm: “Ngày đó tôi chụp 250 kiểu ảnh đen trắng. Thì cứ chờ ông tới, cứ máy chuẩn bị. Ngỡ ngàng nhất việc được đón Fidel Castro, bởi  vì việc mình được bố trí mà lúc bấy giờ giữa Nam và Bắc là một chuyện lớn. Lúc đó phương tiện thô sơ lắm không phải như bây giờ đâu.”

    Trong chuyến thăm lịch sử của Lãnh tụ Cuba Fidel Castro tại Quảng Trị đã xảy ra tình huống bất ngờ. Khi đoàn xe vào thăm vùng giải phóng Quảng Trị đang trên đường ra Quảng Bình, ông Fidel Castro yêu cầu dừng xe khi thấy một số người đang cáng người bị thương. Ông xúc động trước hình ảnh một nữ thanh niên bị thương do đụng phải bom bi khi đang cùng đoàn Thanh niên địa phương san lấp hố bom. Ngay lập tức, ông yêu cầu bố trí ô tô khẩn cấp đưa người bị nạn đi cấp cứu. Sau 43 năm kể từ khoảnh khắc đó, chúng tôi tìm gặp nữ thanh niên may mắn được ông Fidel Castro cứu sống. Đó là bà Nguyễn Thị Hương, 59 tuổi, trú tại khu phố 4, phường 1, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Bà bồi hồi nhớ lại khoảnh khắc định mệnh đó. Lúc đó, bà đang lấp hố bom thì cuốc phải bom bi làm phát nổ. Bà ngã quỵ xuống, máu tuôn ra nhiều, toàn thân đau đớn, đất đá dính đầy trên mặt mũi, che mắt, che miệng bà. Bà chỉ thấy lờ mờ hình ảnh một người cao to đứng bên bà, sau đó đưa bà đi cấp cứu. Tại bệnh viện, bà Hương bị thương rất nặng, thủng nhiều khúc ruột, mất máu quá nhiều trong khi bệnh viện Vĩnh Linh hết máu dự trữ. Trong tình huống nguy kịch đó, Lãnh tụ Cuba Fidel Castro đã yêu cầu bệnh viện cố gắng cứu sống người bị nạn. Để có máu truyền cho bà Hương, ông Fidel Castro điều động ôtô ra Quảng Bình mang máu về giúp bệnh viện. Nhờ cấp cứu kịp thời, sức khỏe của bà Hương dần dần hồi phục, vượt qua nguy kịch. Ơn nghĩa đó suốt đời bà Hương không thể quên. Nghe tin ân nhân của mình, Lãnh tụ Cuba Fidel Castro kính mến qua đời, bà Hương nghẹn ngào nói trong nước mắt: “Cũng rất may mắn, trong khi bị thương được Bác nhờ được cứu sống thì ông như là một người cha sinh ra mình lần thứ hai. Nếu như không gặp được ông thì mình cũng không thể sống đến ngày hôm nay. Biết tin ông đã mất, trong gia đình rất buồn, không biết nói gì hơn xin chia buồn với gia đình của bác...”

     Đối với nhân dân Việt Nam, Lãnh tụ Fidel Castro là người bạn lớn, người đồng chí, anh em thân thiết. Chuyến thăm của lãnh tụ Cuba Fidel Castro để lại nhiều ấn tượng sâu sắc, tình cảm khó phai trong lòng mỗi người dân Quảng Trị nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung. Dù ông không còn nữa, nhưng nhân dân Việt Nam sẽ khắc ghi hình ảnh của một nhà cách mạng huyền thoại, người anh hùng của dân tộc Cuba và Việt Nam, người đã thắp sáng và không ngừng bồi đắp tình hữu nghị, đoàn kết keo sơn giữa hai dân tộc, 2 nước đất Việt Nam- Cu Ba./.