Hân noo ha pruốt cóh da ding ca coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế liêm cơnh ngoọ ma nứih đil xoọc c’mâr. Pr’zớc vêy la lua lêy liêm pr’hay lâng pr’ặt trmông âng đha nuôr Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu…cóh đâu. A Lưới nắc muy dhdị tước la lây âi lâng xoọc bơơn bấc t’mooi chơớc tước.

               Tơợp ha pruốt, ahêê đh’rứah lâng A lăng Lợi chơớc lêy năl râu liêm pr’hay âng A Lưới đhị bha ar xrắ cơnh đâu:

                  A Lưới nắc muy chr’hoong da ding ca coong c’noong k’tiếc âng tỉnh Thừa Thiên Huế đăn lâng Lào. La lay cơnh lâng pr’đơợ âng miền Trung muy p’răng lâng đhí, A lưới đơơng ha đay muy cơnh pr’đơợ plêêng k’tiếc bán ôn đới đh’hi liêm tu ặt đhị da ding ca coong dal. Pa zum lâng apêê cruung k’tiếc dzợ cơnh ty a hay bhrợ ha A Lưới liêm pr’hay lấh.

              Tơợ thành phố Huế, đoọng tước A Lưới, ahêê nắc muy lướt trúih ting c’nặt c’lâng Điện Biên Phủ- Lê Ngô Cát- Minh Mạng- C’lâng pút AH1, xang n’nắc plêếh ooy Cầu Tuần, xang nắc ặt lướt nắc tước. C’lâng A Lưới liêm n’đhang z’zăng văng gur tu z’lấh bấc a ral a ding. C’lâng tước A Lưới bh’nhăn liêm pr’hay lấh mơ tu pr’hooj t’viêng âng crâng ca coong lâng pr’hoọm rơớc cơnh đác c’roót âng p’răng ha pruốt. A Lưới vêy bấc đhị liêm pr’hay cơnh: Tu k’ruug Lin, tran đác  A Nôr, Pâr Le, đác púih, crâng abhuy A Roàng… tước A lưới vêy hâu vêy râu liêm pr’hay? T’coóh Viên Danh, Phó Chủ tịch UBND chr’val A Roàng vêy xay trúih lâng heê cơnh đâu:

                    Buôn nắc t’mooi tước moọt bêl ha bu. Tu cơnh đêếc, t’mooi buôn ặt bệch muy ha dum. Cóh bh’rợ xa nay bhrợ đoọng ha t’mooi nắc vêy bơơn xơợng bhrợ cơnh đâu: Ha bu t’mooi vêy bơơn lêy pr’hát xa nul nắc đha nuôr cóh đâu bhrợ lâng cha đợ ch’na âng đha nuôr pa Co, Tà Ôi, Cơ Tu… Ha dum, t’mooi vêy bơơn tước lum apêê vel bhươl âng đha nuôr, chơớh lêy pr’ặt tr’mông zấp t’ngay âng đha nuôr cóh đâu. Tước ra diu t’ngay m’muy, t’mooi vêy choom lướt lâng xe đạp tước apêê đhị du lịch cơnh hợp tác xã taanh Zèng, lum crâng a bhuy A Roàng, moọng lêy tơơm n’loong k’ha riêng c’moo, bơơn lêy a chịm a mó… Tước bêl ga lêếh nắc t’mooi choom chong a đay cóh toọm đác púih. Cóh A  Alưới nắc muy A Roàng a năm dzợ vêy crâng a bhuy lâng đác púih….

            Tơợ cruung k’tiếc a bhuy a lụ, bơơn cha đợ ch’na yêm muy cóh đâu a năm vêy cơnh Cà Lèng, ộm n’dza, đắh lệê p’riêng, apêê ch’na bơơn tơợ crâng, tơợ toọm… Ahêê dzợ choom chơớc năl ooy bhiệc bhan ty đanh A za liêm pr’hay, ckir lịch sử grơơ k’rơ, aêê chr’nắp văn hóa liêm chr’nắp công cơnh  râu liêm crêê hâng hơnh t’mooi âng đha nuôr A Lưới âi dưr váih đợ cr’van chrnắp bhlâng. Nắc zr’lụ đhăm k’tiếc ặt ma mông âng apêê c’bhúh acoon ma nứih: Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô,… cóh A lưới âi bhrợ t’váih râu liêm la lay cóh văn hóa vel bhươl công cơnh cha’na đh’nắh liêm glặp lâng môi trường ặt ma mông âng đay. K’ha riêng xơợng cắh mơ muy lêy, p’căn Mai Thị Hợp, ma nứih Tà Ôi, Chủ nhiệm hợp tác xã taanh Zèng, thị trấn A Lưới xay pa cắh:

              Alưới vêy bấc râu liêm pr’hay, cơnh bhiệc bhan A za, cơnh bh’rợ tâng zèng ty đanh. T’mooi tước đâu vêy bơơn năl, moọng lêy ng’cơnh taanh zèng âng đha nuôr Tà ÔI, Pa Cô, Cơ Tu,.. bhrợ t’váih đợ x’rá pa bhlâng la lay. Tước A Lưới, t’mooi choom chơớc lêy bấc c’léh văn hóa, bấc đhr’niêng cr’bưn pr’hay, bơơn cha bấc ch’na yêm âng crâng ca coong A Lưới, âng đha nuôr acoon cóh cóh đâu. Acu vêy nắc ma nứih xay moon đoọng ha t’mooi lâng bh’rợ ma nứih la lua bh’rợ la lua.

                Ahêê choom đươi xe đạp booi ooy vel bhươl Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô… n’đắh x’ría vel, đh’lúc tơợp plum ga lóp ruộng ha rêê, bh’nhăn moọt đhộ ooy vel, ta pêếh óih ngăn dzool ang đợ đhr’nong đong k’tứi đhị a ral da ding. Gr’doóc óih nắc dưr păr tơợ đong tước ooy p’lêếh, tơợ p’lêếh glúh ooy c’lâng, c’lâng tr’lúc gr’doóc lâng đh’lúc nhưr. Gr’doóc ta păr ooy plêêng đơơng âng đha hum ha pruốt la lay âng crâng ca coong băr dzang záp ooy. Zấp ngai xập xa nập âng ma nứih đay bhưưng ang hr’lúc moọt ooy pr’múa xa nul pr’hay bhlâng, liêm bhlâng hơnh tết Aza, hơnh t’mooi lâng hơnh ha pruốt t’mêê chô. Xoọc đâu, cóh A Lưới vêy 2 chr’val pa bhrợ  bh’rợ du lịch vel bhươl, n’đhơ cơnh đêếc tr’haanh bhlâng công nắc chr’val A Roàng cơnh lâng vel Akachi. Tước vel bhươl hơnh ahêê lâng pr’múa “ hơnh t’mooi” moọt ooy vel pa zum lâng xa nul khèn, chiing vêy bhrợ t’váih muy g’lúh bhiệc bhan ty đanh âng đha nuôr. Lâng t’mêê đâu, bêl bh’rợ taanh Zèng âng đha nuôr t’mêê bơơn xay moon nắc C’kir văn hóa phi vật thể, k’dâng lêy đợ ta la n’đoóh a doóh tơợ tr’pang têy z’hai t’bách âng a đhi a moó bh’nhăn liêm lấh. A va A Viết Nhi, ma nưuíh tà Ôi ặt cóh vel Akachi, chr’val A Roàng hâng hơnh:

                  Bh’rợ taanh zèng âi bơơn xay moon nắc c’kir văn hóa phi vật thể cấp k’tiếc k’ruung. Nâu đoo nắc râu bui har hâng hơnh cơnh lâng nghệ nhân cơnh a cu moon la lay lâng pa zêng đha nuôr acoon cóh A Lưới moon za zum. Nâu đoo nắc pr’đơợ đoọng azi t’bhlâng zư đớc, lâng pa dưr lấh mơ dzợ. Công nắc bêl đoọng xay trúih dhộ bhứah. N’đhơ cơnh đêếc công nắc muy râu zr’nắh k’đháp pa bhlâng ga mắc lâng zi. Acu vêy t’bhlâng chơớc bấc pr’đhang, x’rắ liêm, taanh t’bấc, pa liêm đoọng bhrợ t’váih đợ bh’nơơn du lịch liêm glặp lâng loom âng t’mooi, ng’cơnh choom cắh muy bơơn zư đớc, nắc dzợ choom băr dzang ch’ngai tước zấp ooy.

                 Tơợ vel âng đha nuôr, ahêê đh’rứah rạch chô cớ ooy thị trấn A Lưới đoọng ting pấh g’lúh chợ phiên. Chợ bơơn ta bhrợ tơợ đơớh ra diu. Zr’lụ chợ phiên nắc đhêêng vêy muy dhdị k’tiếc k’goóh, zấp ngai tước tr’câl tr’bhlêy đh’rứah bh’nơơn tơợ crâng… chợ phiên cắh vêy r’rộ r’răm cơnh cóh thành phố. Zấp râu ta bhrợ đhị râu tr’xin j’ooi, ma nứih câl, ma nứih pa câl công zêng xay prá tr’xin, liêm pr’hay.

                   Pr’lứch g’lúh lướt la lêy, ahêê đh’rứah tước đong pa cắh c’kir lịch sử- cách mạng Bah đưn A Bia, pa bhlâng nắc lum đền bhuốih Ava Hồ. cơnh lâng đha nuôr apêê acoon cóh a Lưới moon la lay lâng đha nuôr prang k’tiếc moon za zum, pr’dưr p’dzoọng âng Ava nắc râu cắh choom tr’xăl tr’clai cơnh nắc đợ ma jứih chắp nhêr cóh pr’loọng đong. Cóh đêếc c’léh chr’nắp pr’hắt bhlâng nắc đha nuôr apêê acoon cóh cóh A Lưới âi zêng pay tô Ava Hồ bhrợ tô âng đay. Nâu đoo ăncs muy râu văn hóa la lay, chroi đoọng bhrợ t’bấc râu văn hóa âng zr’lụ k’tiếc lâng acoon ma nưuíh A Lưới. Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Kan Lịch xãy moon:

                 Vêy Ava nắc vêy váih  cơnh t’ngay đâu, vêy a vị cha, vêy a doóh xập, vêy bơơn học hành, bơơn bhui har. Pa bhlâng nắc bêl tết tước, ha pruốt chô, zấp bêl  tước t’ngay Ava nniên nắc cậ pa chắp lâng hay tước Ava lấh mơ.

                 Dưr váih tơợ loom luônh chắp nhêr n’nắc. Đảng bộ, chính quyền lâng đha nuôr A Lưới âi bhrợ pa dưr đhị zr’lụ hay chơớ Ava Hồ cóh Trung tâm bhrợ têng văn hóa za zum apêê acoon cóh âng chr’hoong, nắc đoọng bhrợ crêê cơnh cr’noọ cr’niêng âng đha nuôr, cán bộ, chiến sĩ quân lâng đha nuôr chr’hoong A Lưới cơnh lâng Đảng lâng Ava Hồ chắp nhêr. Đha nuổ lêy nâu đoo nắc đhị chr’nắp ma bhuy, đhị đoọng pa cắh loom luônh âng đha nuôr A Lưới lâng Đảng, Ava Hồ chắp nhêr.

                Ha dum cóh A Lưới ch’kêệt bhlâng n’đhang pa bhlâng liêm. Đhị bh’nọ óih cát ngăn púih, zấp ngai dhd’rứah cha ộ, hát xul dhd’rứah hr’lúc lâng pr’ặt trmông âng đha nuôr cóh đâu. Pa bhlâng liêm pr’hay!./.

DU XUÂN RẺO CAO A LƯỚI

             Mùa xuân trên rẻo cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đẹp như cô gái đang tuổi xuân thì. Bạn sẽ thực sự ấn tượng với cuộc sống bình dị của bà con Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu… nơi đây. A Lưới là một điểm đến đã và đang được nhiều du khách tìm đến.

               Đầu xuân,chúng ta hãy cùng A Lăng Lợi khám phá vẻ đẹp của A Lưới qua bài viết sau:

             A Lưới là huyện miền núi biên giới của tỉnh Thừa Thiên Huế tiếp giáp với nước bạn Lào. Khác biệt với điều kiện khắc nghiệt của miền trung đầy nắng và gió, A Lưới mang trong mình kiểu khí hậu bán ôn đới mát mẻ nhờ nằm trên địa hình núi cao. Cộng với các dạng cảnh quan còn nguyên sơ khiến không khí ở A Lưới trong lành và bình yên.

            Từ thành phố Huế, để đến A Lưới, chúng ta chỉ dần dong xe theo tuyến đường Điện Biên Phủ - Lê Ngô Cát – Minh Mạng - Quốc Lộ AH1, rồi rẽ qua Cầu Tuần, sau đó cứ thẳng đường mà đi sẽ tới. Đường đến A Lưới đẹp nhưng khá quanh co bởi qua nhiều đèo núi, dốc cao. Đường đến A Lưới càng tuyệt vời và quyến rũ hơn bởi màu xanh ngút ngàn của núi rừng và màu vàng như mật ong của nắng xuân. A Lưới có nhiều cảnh quan thiên nhiên làng bản, sông suối, núi rừng xanh tươi: như  thượng nguồn suối Lin, thác nước A Nôr, Pâr Le, suối nước nóng, rừng nguyên sinh A roàng…Đến A Lưới có gì đặc biệt? Ông Viên Danh, Phó Chủ tịch UBND xã A Roàng sẽ giới thiệu cho chúng ta ngay bây giờ:

             Thông thường du khách tới vào buổi chiều. Vì thế, du khách sẽ ở lại một đêm. Trong chương trình phụ vục du khách sẽ được thực hiện: buổi chiều du khách sẽ được thưởng thức văn hóa văn nghệ chính người dân tộc nơi đây trực tiếp biểu diễn và thưởng thức ẩm thực của người đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu… Buổi tối, du khách sẽ được đến thăm các bản làng của bà con, tìm hiểu cuộc sống đời thường của bà con nơi đây. Đến sáng hôm sau, du khách có thể di chuyển bằng xe đạp đi thăm xung quanh những điểm du lịch như hợp tác xã dệt zèng, thăm rừng nguyên sinh A roàng ngắm những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, bắt gặp những chú sóc, chim muông… đến lúc ngấm mệt thì du khách có thể ngâm mình trong dòng suối nước nóng. Ở A Lưới, duy chỉ ở A roàng mới còn rừng nguyên sinh và suối nước nóng.

                Từ cảnh quan thiên nhiên, thưởng thức được nhiều món ăn ngon riêng có nơi đây như Cà Lèng, uống rượu đoác, thịt xông khói, các món lấy từ rừng, từ suối… Chúng ta còn có thể tìm hiểu về lễ hội truyền thống A za độc đáo, di tích lịch sử hào hùng, các giá trị văn hóa đặc sắc, đậm tính nhân văn cũng như tính nhân ái hiếu khách của người dân A Lưới đã trở thành nguồn tài nguyên vô giá. Là vùng đất chung sống của các thành phần dân tộc: các tộc người Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô …ở A Lưới đã tạo nên đặc trưng trong văn hóa cộng đồng cũng như ẩm thực phù hợp với môi trường sống của mình. Trăm nghe không bằng mắt thấy, bà Mai Thị Hợp, dân tộc Tà Ôi, Chủ nhiệm hợp tác xã dệt Zèng, thị trấn A Lưới mời chào:

            A lưới có nhiều nét văn hóa đặc sắc, như lễ hội Aza, như nghề dệt zèng truyền thống. Du khách đến đây sẽ có thể trải nghiệm, chiêm ngưỡng cách dệt zèng của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu, Pa Hy… tạo nên những hoa văn rất riêng. Đến A lưới,, du khách có thể tìm hiểu nhiều nét văn hóa, nhiều phong tục tập quán hay, thương thức nhiều món đặc sản của vùng núi A Lưới, của đồng bào dân tộc nơi đây. Tôi sẽ là người hướng dẫn du khách bằng người thật việc thật.

                 Chúng ta có thể dùng xe đạp ghé vào bản làng Cơ Tu, Tà Ôi, Pa Cô…. Phía cuối làng, mây sà cả xuống ruộng nương, càng đi sâu vào bản, lửa bếp ấm nồng rọi soi những ngôi nhà nhỏ lấp ló bên triền dốc, nấp kín dưới lùm cây ướt sương. Khói xông từ nhà ra ngõ, từ ngõ ra đường, đường phủ sương. Khói bay lên trời mang hương xuân đặc trưng của núi rừng lan tỏa khắp nơi. Người người vận trên mình những bộ thổ cẩm sặc sỡ đầy màu sắc hòa mình vào những điệu nhạc hay nhất, điệu múa đẹp nhất chào tết A Za, mừng du khách và đón xuân mới về. Hiện tại ở A Lưới có 2 xã hoạt động và khai thác loại hình du lịch cộng đồng, nhưng nổi bật là xã A Roàng, với thôn Akachi. Đến nơi bản làng đón chào chúng ta bằng những “điệu múa mừng khách” vào làng kết hợp với những tiếng khèn, tiếng chiêng sẽ tạo nên một không khí lễ hội truyền thống của đồng bào. Và mới đây, khi nghề dệt Zèng của đồng bào vừa được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, dường như những tấm thổ cẩm từ bàn tay khéo léo, cần mẫn của các chị em lại càng đẹp hơn, mượt mà và mềm mại hơn. Bà A viết Nhi, dân tộc Tà Ôi ở thôn Akachi, xã A Roàng tự hào:

                  Nghề dệt zèng đã được công nhận là di sản phi vật thể cấp quốc gia. Đây là niềm vinh dự và tự hào đối với những nghệ nhân như tôi nói riêng và tất cả đồng bào dân tộc A lưới nói chung. Đây cũng là động lực để chúng tôi cố gắng giữ gìn, bảo tồn và phát triển hơn nghề dệt Zèng. Tôi sẽ dệt thật nhiều, thật đẹp để tạo ra những sản phẩm du lịch phù hợp với thị hiếu của du khách, làm sao không chỉ giữ được nghề truyền thống này mà còn bay cao và bay xa hơn nữa.

                Từ bản làng của đồng bào, chúng ta cùng quay về thị trấn A Lưới để tham gia buổi chợ phiên. Chợ được họp từ sáng sớm tinh mơ. Khung cảnh chợ phiên chỉ là một miếng đất trống, nơi mọi người đến trao đổi mua bán với nhau vài bó rau, ít thịt rừng, dăm con cá, ít măng chua…Chợ phiên không xô bồ như chợ ở thành phố. Mọi thứ diễn ra nhẹ nhàng, người mua người bán ai cũng nhỏ nhẹ, từ tốn.

                     Kết thúc hành trình, chúng ta cùng đến Nhà trưng bày di tích lịch sử- Cách mạng Đồi A Bia, đặc biệt thăm đền thờ Bác Hồ. Đối với đồng bào các dân tộc huyện A Lưới nói riêng và đồng bào cả nước nói chung thì hình ảnh của Người thắm đậm son sắt, thủy chung như những người thân yêu nhất trong gia đình. Trong đó biểu tượng thiêng liêng nhất là đồng bào các dân tộc  ở A Lưới đã tự nguyện lấy họ của Bác Hồ làm họ của mình. Đây là một nét văn hóa độc đáo riêng biệt, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa của vùng đất và con người A Lưới. Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Hồ Kan Lịch bộc bạch:

              Có Bác mới có như ngày hôm nay, có cơm ăn, áo mặc, được học hành, được sung sướng. Nhất là mỗi dịp tết đến, xuân về, mỗi khi đến sinh nhật Bác lại nghĩ và nhớ Bác nhiều hơn.

                 Xuất phát từ tình cảm thiêng liêng ấy, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện A Lưới đã xây dựng không gian tưởng niệm Bác Hồ trong Trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng các dân tộc của huyện nhằm đáp ứng tâm tư, tình cảm của đồng bào, cán bộ, chiến sĩ quân và dân huyện A Lưới đối với Đảng và Bác Hồ kính yêu. Bà con xem đây là chốn thiêng liêng, nơi gửi gắm, bày tỏ tình cảm và lòng biết ơn chân thành của đồng bào các dân tộc huyện A Lưới đối với Đảng và Bác Hồ kính yêu.

            Đêm trên A Lưới lạnh thấu xương nhưng rất đẹp. Bên đống lửa ấm áp, tất cả mọi người cùng ăn uống, hát hò cùng hòa nhịp sống của đồng bào nơi đây. Thật gần gũi!./.