Vel gốm Thanh Hà- đhăm k’tiếc yêm têêm đhị píc k’rung Thu Bồn, âng vel đong phường Thanh Hà, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam ch’ngai đhị trung tâm phố ty dâng 2 km chô n’đắh Tây. Bơơn dưr váih tơợ x’ría thế kỷ XV pa tước nâu câi, đhị đâu bơơn năl tước lâng bấc pr’đươi gốm pa bhlâng liêm pr’hay. N’đhơ âi z’lấh bấc râu tr’xăl zấp cơnh âng c’moo c’xêê, vel gốm Thanh Hà vêy bêl k’noọ cơnh nắc ặt đhị râu ha vil ha val. N’đhơ cơnh đêếc, cơnh lâng lứch loom luônh âng apêê ma nứih ặt p’têệt toọt lang đay lâng k’tiếc lâng óih, vel gốm Thanh Hà âi r’dợ bơơn bhrợ pa dưr. Muy cóh bấc ngai lứch loom luônh n’nắc choom xay moon tước ma nứih z’hai t’bách Nguyễn Thị Được - muy cha nắc âi vêy 80 c’moo ặt ma mông lâng bh’rợ gốm Thanh Hà.

     Bêl tước vel Thanh Hà, t’moóh zấp ngai cóh đêếc công zêng năl tước ma nứih t’bách z’hai Nguyễn Thị Được. A dích n’niên lâng dưr pậ cóh pr’loọng đong vêy truyền thông bhrợ gốm tu cơnh đêếc bơơn bhrợ năl lâng k’tiếc đêệp tơợ bêl tứi. Bêl 14 c’moo, a dích âi pa cắh nắc ma nứih vêy roóp lâng k’tiếc bêl c’la đay pa choom bhrợ đợ pr’đươi liêm pr’hay, bhrợ ha ma nứih vêy têy z’hai t’bách công zêng cắh bhr’nêy. Tơợ đêếc a dích nắc tợơp ặt ga bọ lâng bh’rợ pa tước nâu câi bêl pa bhlâng t’coóh đhur lấh 90 c’moo.

    N’đhơ pa chô tơợ bh’rợ vêy cơnh cắh yêm têêm lâng lum bấc zr’nắh k’đháp n’đhơ cơnh đêếc chắp kiêng bh’rợ âi ặt clấp ooy lêệ a ham. A dích moon: “Bêl ahay a cu bhrợ ta pêếh bóh ga mắc bhlâng. Muy c’xêê bohs muy chu. Muy ta pêếh cơnh đêếc nắc vêy đoo k’rơbhâu bêệ, vêy đoo 5 ha riêng bêệ, vêy đoo 3-4 ha riêng bêệ… nắc ting ooy pậ tứi. Tước bêl doó dzợ a rập a bhuy nắc nhôm nhựa apêê chắp kiêng lấh tu cơnh đêếc gốm cắh ngai tộ dzợ, u xưa  bấc bhlâng. Bấc ngai t’moóh a cu vêy dzợ may bhrợ cắh. a cu moon, acu bhrợ bớh, n’đhơ zr’nắh k’đháp mơ ooy acu công cắh lơi jợ bh’rợ.”

     Nâu câi bêl vel Thanh Hà pa zum lâng pa dưr du lịch nắc a dích công bhrợ bấc pr’đươi ting cr’noọ âng t’mooi, bha lâng nắc đoọng k’đhợơng đớc bh’rợ ty đanh âng a conh a bhướp. Lấh đhị đêếc, zấp bêl vêy t’mooi booi tước vel a dích zêng pa choom đoọng apêê đoọng ng’cơnh bhrợ gốm liêm ta níh.

     Đương lêy bh’rợ ma nứih t’bách z’hai Nguyễn Thị Được- muy cha nắc ma nứih chr’nắp âng vel gốm công dzợ p’zay lâng bêê pa pan đhiêr. Cơnh lâng tr’pang têy z’hai âng a dích, đhị cr’blêếh mắt, c’cọ k’tiếc mốp máp nắc choom dưr víah đợ c’lâng bh’rợ pr’dưr pr’dzoọng liêm pr’hay bhrợ t’váih đợ pr’đươi pr’dua pa bhlâng liêm ha mặt. bấc t’mooi goóh mắt bêl lêy tr’pang têy âng ma nứih t’bách z’hai t’coóh t’ha n’nâu bêl lêy a dích bhrợ gốm lâng hơnh déh cắh cơnh. A moó Kim Mcintyre tước tơợ Canada công cơnh đêếc: “Acu lêy pa bhlâng liêm pr’hay. Apêê ngai 94 cmoo cóh Canada cắh choom bhrợ cơnh đêếc. a dích la lua nắc ma nứih t’bách z’hai bha lâng.”

    Ăt đhị 94 c’moo, bêl c’rơ cắh dzợ cơnh ahay, âi bấc chu a dích pa chắp tước bh’rợ đhêy bh’rợ n’đhang pa chắp lơi jợ ta pêếh gốm, nắc ặt k’đháp loom ooy râu dưr víah âng vel cóh brương tr’nu, nắc a dích cắh cậ mặ đhêy. A dích t’bhlâng zấp t’ngay đoọng pa choom ha ca coon cha chau, ha lang p’niên ng’cơnh bhrợ gốm cơnh lâng p’rơơm vel gốm Thanh hà vêy bơơn zư đớc ting c’moo c’xêê, a dích moon: “Acu công vêy pa choom đoọng bhrợ gốm ha ca coon cha chau cóh đong. Xoọc đâu nắc vêy 2 cha nắc a chau âi choom, muy cha nắc a chau n’đil lâng muy cha nắc nặc cha chau ma mai. A cu nắc công âi lấh t’coóh, đăn ặ lâng k’tiếc cắh năl bêl hơớ. A cu vêy moon lâng apêê cha chau nắc t’bhlâng pa choom bh’rợ âng da dích đoọng brương tr’nu dzợ bơơn zư đớc râu tr’haanh âng vel bh’rợ.”

    Đợ pr’loọng đha nuôr xoọc bhrợ gốm đhị vel k’dâng lêy ngai công bơơn  râu pa choom đoọng âng a dích. T’coóh Nguyễn Sáu – muy cha nắc cóh bấc ngai bơơn a dích pa choom đoọng bh’rợ moon: “Cơnh a dích Được nắc ma nứih t’coóh t’ha z’hai t’bách cóh đâu. Adích choom bhrợ đợ pr’đươi ga mắc dâng 1 mét pa bhlâng k’đháp. Tơợ ahay tước nâu câi, a dích  vêy pa choom đoọng ha lang p’niên cơnh a cu nâu câi. Nâu câi nắc đợ c’bhúh zi nắc pa choom cớ ha pêê lang t’tun.”

    Nâu câi, n’đhơ têy dzung cắh dzợ bhréh k’rơ cơnh ahay n’đhơ cơnh đêếc a dích Được công dzợ p’zay zư đớc lâng pa pan đhiêr  bhrợ lâng têy lâng bhrợ đợ pr’đươi pr’dua lưu niệm ha t’mooi du lịch. Bhui har lấh bêl zấp t’ngay vêy k’zệt chu t’mooi booi lum vel, apêê đoo chơớc tước a dích, lêy a dích bhrợ gốm, xang nắc c’la đay bhrợ lêy. T’rúih ooy gốm tơợ đêếc ting t’mooi băr tr’haanh ch’ngai. A dích mâng loom pa chắp bh’rợ gốm nắc doó vêy choom bil pật, doó vêy bấc ngai cắh dzợ hay tước./.

NGƯỜI GIỮ LỦA CHO LÀNG GỐM THANH HÀ

                                                                (Bích Nhật – Ngọc Diệp)

    Làng gốm Thanh Hà - mảnh đất yên bình nơi hạ lưu sông Thu Bồn, thuộc địa phận phường Thanh Hà, thành phố Hội An, tỉnh Quảng cách trung tâm phố cổ khoảng 2km về hướng Tây. Được hình thành từ cuối thế kỷ XV cho đến nay, nơi đây được biết đến với những món đồ gốm vô cùng độc đáo, bắt mắt. Mặc dù đã trải qua nhiều biến thiên của thời cuộc, làng gốm Thanh Hà có lúc tưởng chừng rơi vào quên lãng. Thế nhưng, với tâm huyết của những nghệ nhân gắn bó cả cuộc đời với đất với lửa, làng gốm Thanh Hà đã dần được khôi phục. Một trong những người tâm huyết đó phải kể đến nghệ nhân Nguyễn Thị Được - người có 80 năm gắn bó với nghề gốm ở Thanh Hà.

    Khi đến làng Thanh Hà, cứ thử hỏi bất cứ ai ở đó họ cũng đều biết đến nghệ nhân Nguyễn Thị Được. Cụ Được sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống làm gốm nên được làm quen với đất sét ngay từ nhỏ. Năm 14 tuổi, cụ đã tỏ ra là người có duyên với đất khi tự mình mày mò làm ra những đồ vật bắt mắt, khiến những người thợ có tay nghề cũng không tránh khỏi ngạc nhiên. Rồi từ đó cụ bén duyên với nghề cho đến tận bây giờ khi tuổi đã ngoài 90.

    Cụ Nguyễn Thị Được bảo rằng, mặc dù nghề gốm còn nhiều khó khăn và thu nhập từ nghề này chẳng đáng là bao nhưng đối với cụ, tình yêu nghề đã ăn sâu vào máu thịt. “Hồi trước bà làm lò nung to lắm.  Một tháng nung một lần. Một lò như vậy có loại ngàn cái, có loại 5 trăm cái, có loại 3-4 trăm cái… tùy vào kích thước. Đến thời bình thì nhôm nhựa họ chuộng hơn nên đồ gốm ế lắm. Nhiều người hỏi bà có làm nữa không. Bà bảo bà vẫn làm chứ dù có trở ngại đi chăng nữa.”

    Ngày nay, khi làng gốm Thanh Hà kết hợp phát triển du lịch thì cụ vẫn làm ra nhiều món đồ theo nhu cầu của khách, cốt là để giữ nghề truyền thống của cha ông. Bên cạnh đó, mỗi khi có khách ghé đến làng gốm, cụ đều tận tình bày họ cách chuốt gốm.

   Chứng kiến cảnh nghệ nhân Nguyễn Thị Được - một truyền nhân làng gốm mải mê với chiếc bàn xoay, nhiều du khách không thể rời mắt trầm trồ thán phục. Với đôi tay khéo léo của cụ, trong chớp mắt cục đất sét thô sơ bỗng chốc trở thành những đường nét tài tình tạo nên những món đồ vô cùng bắt mắt. Chị Kim Mcintyre đến từ Canada cũng không ngoại lệ: “Tôi thấy rất ấn tượng. Những người 94 tuổi ở Canada không thể làm được như vậy.Cụ thực sự là người rất tuyệt vời.”

    Ở tuổi 94, khi sức khỏe ngày một yếu, nhiều lần cụ Được nghĩ đến việc nghỉ ngơi. Thế nhưng, nghĩ đến việc phải xa lò gốm, đau đáu trong lòng nỗi lo về sự tồn tại của làng sau này, cụ lại không đành. Cụ cố gắng từng ngày để truyền nghề cho con cháu, dạy cho lớp trẻ cách làm gốm với hi vọng làng gốm Thanh Hà sẽ được bảo tồn mãi mãi: “Bà cũng có truyền nghề gốm cho con cháu trong nhà. Hiện tại thì có 2 đứa cháu học được rồi, một đứa cháu gái với một đứa cháu dâu. Bà thì cũng già rồi, gần đất xa trời không biết khi nào cả. Bà có nói với mấy đứa cháu là con cố gắng học cái nghề của bà nội để sau này còn giữ được cái tiếng của làng nghề.”

    Những hộ dân đang làm gốm tại làng hầu như ai cũng được qua sự hướng dẫn của cụ. Ông Nguyễn Sáu – một trong những người được cụ dạy nghề nói: “Như bà Được là lão làng ở đây. Bà làm được những món đồ to chừng 1 mét rất khó làm. Hồi xưa giờ cụ có dạy cho các lớp trẻ như chú bây giờ. Bây giờ những người chú lại tiếp tục dạy lại cho những thế hệ trẻ.”

Giờ đây, tuy chân tay không còn khỏe mạnh như xưa nhưng cụ Nguyễn Thị Được vẫn giữ lửa nghề gốm bằng bàn xoay thủ công và chuốt những món đồ lưu niệm cho khách du lịch. Mỗi ngày có hàng chục lượt khách ghé thăm làng, họ tìm đến cụ, xem cụ chuốt gốm, rồi tự tay làm thử. Câu chuyện về gốm từ đó theo du khách lan xa. Cụ Được tin rằng, nghề gốm và làng gốm Thanh Hà sẽ không bao giờ bị lãng quên./.