Zấp c’bhúh acoon cóh zêng vêy muy đhr’niêng bh’rợ la lay pa gơi ooy apêê a bhuy a lụ, a bhô dang. Cơnh lâng đha nuôr Xê Đăng cóh chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, apêê đoo ta luôn chắp lêy a bhuy crâng, tu nắc đợ bha lang crâng g’mrâng cóh bôl da ding Mgọc Linh âi, xoọc zư lêy lâng chô đơơng đoọng ha pêê a vị cha ca bhố, a doóh xập ngăn. Lâng đoọng pa cắh loom chắp hơnh a bhuy crâng, nắc 3 c’moo muy chu, đhr’niêng bh’rợ bhuốih crâng âng ma nưih Xê Đăng ta bhrợ cậ. Bha ar xrắ âng CTV Tấn Sĩ, đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah xơợng:

             Đhị vel Tắc Ta, chr’val Trà Nam, chr’hoong Nam Trà My, t’coóh vel Nguyễn Văn Xuyên xoọc pa chung xay moon apêê đhr’niêng bh’rợ bhuốih a bhuy crâng lâng đha nuôr Xê- Đăng. Đhị tơơm n’dza, t’coóh Xuyên xay trúih cớ đoọng ha đha nuôr ooy cr’chăl, đhr’niêng bh’rợ, bha nuốih đoọng bhuốih a bhuy crâng. Cóh đêếc, quy định âng ma nứih Xê Đăng nắc 3 c’moo, bhuốih crâng muy chu, t’coóh vel  bhrợ c’la bhuốih lâng apêê bh’nơơn tơợ crâng vêy bơơn bhrợ bha nuốih. T’coóh vel Nguyễn Văn Xuyên đoọng năl p’xoọng:

           “Buôn nặc moọt c’xêê 1 vêy bhuốih a bhuy crâng, 1 p’nong bé, 1 p’nong a óc, 1 p’nong a tứch, bhuốih a bhuy crâng đoọng zước moọt bh’dzang moọt c’moo t’mêê bhrợ cha choom, ha roo a bhoo choor choóc.”

           Đhị ta bhrợ bh’bhuốih nắc đhị bha lang k’tiếc bhứah đăn crâng. Tơơm X’nuur bơơn bhrợ pa chăm bấc x’rắ liêm lâng apêê bh’nuốih bơơn dông cóh tơơm x’nuur. Đhị râu pa nhưa âng t’coóh vel, xay moon g’kéh c’rơ âng crâng âi đoọng ha đha nuôr bơơn choor, doó ca ay jéh cóh prang 3 c’moo ha nua. Lướt đh’rứah lâng đhr’niêng bh’rợ bhuốih crâng, ma nứih Xê Đăng công âi bhuốih abhuy Sâm, tu tơơm Sâm âi chô đơơng ha râu tr’xăl lang. t’coóh Trần Minh Tuấn, Trưởng vel 4, chr’val Trà Nam, chr’hoong Nam Trà My moon:

         “Bhuốih crâng đoọng zư lêy crâng, zư lêy c’la đay, zư lêy a vị cha, a doóh xập, ma nứih Xê Đăng zi buôn zư lêy crâng đoọng zư đớc tu đác, zư đớc tơơm n’loong đoọng bhrợ đong xang.”

            T’coóh Hồ Quang Bứu, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

          Đha nuôr chắp lêy tơơm Sâm, tu bêl chóh sâm chô đơơng ha pr’ặt tr’mông pa bhlâng liêm ha đha nuôr, bêl đươi tơơm Sâm công nắc đơơng chô c’rơ liêm, tơơm Sâm ting pấh pa dứah muy bơr cr’ay ha đha nuôr, tu bh’rợ bhuốih crâng ca coong, a bhuốih sâm nắc p’têệt ooy văn hóa tơợ lang ahay âng đha nuôr chr’hoong da ding ca coong zi.”

          Tơợ ahay ặt ma mông lâng crâng, zư crâng đoọng vêy a vị cha ca bhốm a doóh xập ngăn, đha nuôr Xê Đăng cóh dzung da ding Ngọc Linh, chr’hoong Nam Trà My lêy crâng cơnh nắc đhr’nong đong za zum âng đay. Nâu câi, bêl tơơm Sâm Ngọc Linh xoọc bhrợ t’váih pr’đơợ pa dưr cr’van, nắc crâng bh’nhăn vêy chr’nắp bhlâng lâng đha nuôr Xê Đăng.

          Lâng ma nứih Xê Đăng bh’nhăn yêm loom, bêl đhr’niêng bh’rợ bhuốih a bhuy crâng bơơn bhrợ pa dưr lâng t’moọt ooy bh’rợ xa nay bha lâng đhị bhiệc bhan Sâm k’tiếc k’ruung g’lúh tr’nơợp vêy bơơn bhrợ têng moọt c’xêê 6 tước đâu cóh chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam./.

Người Xê Đăng cúng rừng và giữ rừng

                                               TẤN SỸ

            Mỗi dân tộc đều có một nghi thức tâm linh, tín ngưỡng riêng gửi vào các đấng siêu nhiên.  Với đồng bào Xê Đăng ở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, họ luôn tin Thần Rừng, bởi chính những cánh rừng già trên đỉnh núi Ngọc Linh đã, đang che chở và mang lại cho họ cơm no, áo ấm. Và để tỏ lòng thành kính với Thần Rừng, cứ  3 năm một lần, nghi thức cúng rừng của người Xê Đăng lại diễn ra. Bài viết của CTV Tấn Sĩ, mời bà con và các bạn cùng nghe.

          Tại Làng Tắc Ta, xã Trà Nam, huyện Nam Trà My, Già làng Nguyễn Văn Xuyên đang họp bàn các nghi thức cúng Thần Rừng với bà con Xê Đăng. Bên ché rượu cần, già Xuyên kể lại cho dân làng về thời gian, thể thức, lễ vật để dâng lên Thần Rừng. Trong đó, quy định của người Xê Đăng là 3 năm, cúng rừng một lần, già làng làm chủ cúng và các sản vật từ rừng sẽ được hiến tế. Già làng Nguyễn Văn Xuyên cho biết thêm:

         Thường thường vào tháng 1 sẽ cúng thần rừng, 1 con dê, 1 con heo, 1 con gà, cúng thần rừng để xin bước vào năm mới làm ăn được, kinh tế, lúa mùa trúng.

             Nơi diễn ra lễ cúng là khoảng sân rộng gần bìa rừng. Cây nêu được trang trí nhiều hoa văn đẹp và các sản vật dâng lên Thần Rừng sẽ được treo lên cây nêu. Trong bài cúng của già làng, nêu lên công ơn của rừng đã ban cho dân làng được mùa, không đau ốm trong suốt 3 năm qua. Đi liền với nghi thức cúng thần rừng, thì người Xê Đăng cũng đã cúng Thần Sâm, bởi cây Sâm đã mang lại cho họ sự đổi đời. Ông Trần Minh Tuấn,Trưởng thôn 4, xã Trà Nam, huyện Nam Trà My nói:

        Cúng thần rừng để bảo vệ rừng, bảo vệ bản thân mình, bảo vệ cơm ăn, áo mặc, người Xê Đăng của chúng tôi thường bảo vệ rừng để giữ nguồn nước, giữ cây cối để làm nhà, làm cửa.

Ông Hồ Quang Bửu, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My cho biết:

            Người dân tôn thờ cây Sâm, vì khi trồng cây Sâm đem lại giá trị kinh tế rất là lớn cho bà con, khi dùng cây Sâm cũng đem lại sức khỏe tốt, cây Sâm tham gia chữa một số bệnh cho bà con, chính cái lễ cúng thần núi, thần sâm thì gắn vào văn hóa từ bao đời nay của đồng bào huyện miền núi chúng tôi.

             Bao đời gắn bó với rừng, giữ rừng để có cơm no, áo ấm, bà con Xê Đăng ở chân núi Ngọc Linh, huyện Nam Trà My coi rừng như mái nhà chung của mình. Giờ đây, khi cây Sâm Ngọc Linh đang mở ra cơ hội làm giàu, thì rừng càng có ý nghĩa quan trọng với cộng đồng người Xê Đăng.

           Và cái bụng người Xê Đăng càng vui hơn, khi nghi thức tâm linh, cúng Thần Rừng được phục dựng và đưa vào chương trình chính tại Lễ hội Sâm quốc gia lần đầu tiên sẽ được tổ chức vào tháng 6 tới đây ở huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam./.