Bấc c’moo đăn đâu, lấh đhị bấc râu chr’ớh lang nâu câi, chr’ớh ty đanh xoọc r’dợ bơơn pay cóh đhị dzoọng ha đay cóh a pướih ha dum bh’rương. Đoọng đợ chr’ớh ty đanh n’nâu ta luôn bơơn váih cóh ha dum bhiệc bhan bh’rương tr’cuôk, k’noọ 50 c’moo ha nua, a ngắh Nguyễn Thị Tuyến, ặt cóh vel Hậu Ái, chr’val Vân Canh, chr’hoong Hoài Đức, Hà Nội âi p’zay zư đớc bh’rợ bhrợ chr’ớh ty đanh âng pr’loọng đong. Phóng viên Hồng Bắc vêy bha ar xrắ ooy nghệ nhân n’nâu đhị bha ar xrắ “ ma nứih zư đớc r’vai ha Tết Trung thu ty đanh Việt”. Đha nuôr lâng pr’zớc đương xơợng:

        Vel Hậu Ái, chr’val Vân Canh, chr’hoong Hoài Đức, Hà Nội tr’haanh ooy vel bhrợ chr’ớh Trung thu. N’đhơ cơnh đêếc nâu câi, prang vel nắc đhêêng dzợ muy a ngắh Nguyễn Thị Tuyến hơớ bhrợ. A ngắh Tuyến moon âi vêy k’noọ 50 c’moo ặt ga bọ lâng bha ar bấc pr’hoọm, apêê n’jéh t’cắh pa oo, hồ lêệt- đợ pr’đươi bhrợ lâng têy chr’ớh Trung thu ty đanh cơnh t’coóh tiến sĩ bha ar, đèn ông sao. A ngắh Tuyến đoọng năl, đong vêy truyền thống 4 lang bhrợ chr’ớh Trung thu. N’đhơ cơnh đêếc cr’chăl k’đháp zr’nắh apêê c’moo 80 âng thế kỷ l’lăm, râu pa chô tơợ bh’rợ chr’ớh cắh mặ băn t’mông pr’loọng đong, bấc đong âi xăl bh’rợ. Năl ghít râu chơớ hơơ âng ca căn, a ngắh Tuyến t’bhlâng ga bọ, p’zay zư đớc bh’rợ âng aconh a bhướp:

         Tơợ lang apêê a bhúc a vụa lâng a dích a bhướp, a mế a ma nắc pa bhlâng bấc ngai bhrợ. Tước lang cu nắc chr’ớh tơợ lơơng moọt ặt ooy Việt Nam la lấh bấc, tu cơnh đêếc chr’ớh ty đanh cắh bơơn ngai kiêng đươi lâng bấc ngai cắh năl tước. Tu cơnh đêếc, chr’ớh ty đanh âi lấh ta ha vil lơi, tu cơnh đêếc zấp ngai zêng lơi jợ. xoọc đâu cóh vel nắc muy a cu hơớ dzợ bhrợ. Apêê chr’ớh ty đanh bêl ahay nắc cắh ha mơ bấc n’đhơ cơnh đêếc nâu câi acu bhrợ bấc bêl cắh bơơn pa câl lứch.

           K’zệt c’moo ặt ga bọ lâng bh’rợ âng a conh a bhướp, ương lêy râu ga ría âng chr’ớh lang nâu câi tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng, a ngắh Tuyến bh’nhăn t’bhlâng bhrợ bhr’lậ pr’đhang,, ha dưr dal chất lượng bh’nơơn đoọng k’đhơợng t’mooi. Đợ chr’ớh ty đanh cơnh t’coóh tiến sĩ, đèn ông sao nắc đơơng âng pr’hoọm acoon ma nứih hêê ang a ngắh bhrợ ta luôn bơơn đha nuôr vel đong lâng apêê a đhi k’tứi chơớih pay zấp bêl Trung thu. Cỏhp’đhang ty, a ngắh bhrợ bhr’lậ pr’đhang t’mêê p’xoọng đợ râu đèn t’mêê cơnh đèn acoon a xiu, đèn a coon chr’gơơng, a chông, bh’dưa… đoọng acoon p’niên vêy p’xoọng râu chơớih pay đoọng ha pướih đương bh’rương liêm pr’hay lấh:

         Zâp bêl bh’nơơn âng cu bhrợ nắc apêê a chau cóh vel zêng tước lêy lâng ting bhrợ têng, nắc đoo râu p’too moon pa bhlâng ga mắc. apêê ca conh ca căn, da dích bha bhướp âi lấh t’coóh tước đong câl chr’ớh ty đanh lâng p’too moon acu nắc t’bhlâng zư đớc bh’rợ ty đanh âi vêy tơợ ahay a hươn lâng nắc đoo công pr’đơợ đoọng a cu mặ zư đớc bh’rợ chr’ớh Trung thu lâng apêê liêm pr’hay âng acoon ma nứih hêê.

         Tu cơnh đêếc loom chắp kiêng lâng lứch loom luônh lâng chr’ớh ty đanh nắc bấc c’moo đâu moọt bêl Trung thu, a ngắh Tuyến bơơn apêê trường học, Bảo tàng Acoon ma nứih Việt Nam, Trung tâm zư đớc c’kir Thăng Long- Hà Nội, Ban k’đhơợng lêy phố ty Hà Nội… k’đươi tước đoọng pa choom đoọng ng’cơnh bhrợ chr’ớh đoọng ha coon p’niên. A moó Lê Thị Phương Thảo, Trung tâm zư đớc c’kir Thăng Long- Hà Nội đoỌng năl:

       Bấc râu nắc ặt ooy ty đanh nắc choom zư đớc, pa bhlâng nắc đợ bhiệc bhan, tết đoọng ha p’niên cơnh đâu. Nâu câi xã hội dưr k’rơ, p’niên k’tứi năl tước đợ chr’ớh công nghệ cắh cậ điện tự nắc bấc, nắc đợ bh’rợ n’nâu pa bhlâng liêm crêê ha pêê a dhi. Râu muy nắc apêê a đhi vêy bơơn pa choom ng’cơnh bhrợ chr’ớh ty đanh nắc dzợ năl ooy xa nay ty đanh liêm chr’nắp âng ma nứih Việt Nam hêê, năl lịch sử dưr váih âng đoo ng’cơnh ooy, pa bhlâng chr’nắp.

          Đhr’nong đong k’tứi âng a ngắh Nguyễn Thị Tuyến cóh vel Hậu Ái tơợ bấc c’’moo đâu âi dưr váih đhị tước âng bấc c’bhúh học sinh kiêng t’bơơn năl, chơớc năl ooy chr’ớh Trung thu ty đanh. Cơnh lâng apêê a đhi bêl tước đâu bơơn tước lâng  râu bhui har Trung thu ty đanh âng acoon ma nứih. A đhi Nguyễn Đăng Quan, Trường tiểu học Đoàn Thị Điểm Hà Nội moon:

        Acu lêy k’đháp bhlâng nắc bhrợ a chắc âng t’coóh tiến sĩ bha ar, n’đhơ cơnh đêếc nghệ nhân âi pa choom đoọng ha cu pa bhlâng ghít. T’ngay đâu acu âi bơơn bhrợ muy t’coóh tiến sĩ bha ar pa bhlâng liêm cóh t’ngay Tết Trung thu, zooi a zi chơớc t’bơơn năl p’xoọng ooy chr’ớh ty đanh.

         Đhị m’pâng râu pr’hân pr’hơớc lang n’nâu câi, bêl đợ chr’ớh công nghệ ting t’ngay ting bấc bhrợ ha pêê đoo ha vil lơi đợ chr’ớh ty đang nắc loom luônh lâng bh’rợ bhrợ chr’ớh ty đanh âng apêê ngai cơnh a ngắh Tuyến xoọc zooi pa dưr cớ đợ râu văn hoá liêm pr’hay âng Ha dum bh’rương tr’cuôl c’xêê T’cool. Râu rạch chô lâng chr’ớh ty đanh âng acoon p’niên bấc c’moo đăn đâu nắc râu bhui har cắh cơnh, nắc pr’đơợ đoọng a ngắh t’bhlâng zư đớc bh’rợ lâng p’têệt pa dưr râu chắp kiêng đoọng ha lang p’niên./.

NGƯỜI GIỮ HỒN VIỆT CHO TẾT TRUNG THU TRUYỀN THỐNG

          Những năm gần đây, bên cạnh những loại đồ chơi hiện đại, đồ chơi dân gian truyền thống đang dần lấy lại vị trí trong mâm cỗ trông trăng. Để những món đồ chơi dân gian này luôn hiện hữu trong đêm hội trăng rằm, gần 50 năm qua, bà Nguyễn Thị Tuyến, ở làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Thủ đô Hà Nội đã âm thầm gìn giữ nghề làm đồ chơi truyền thống của gia đình. Phóng viên Hồng Bắc có bài giới thiệu về nghệ nhân này qua bài viết “Người giữ hồn Việt cho Tết Trung thu truyền thống”. Mời bà con và các bạn cùng nghe!

         Làng Hậu Ái, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Hà Nội nổi tiếng là làng làm đồ chơi Trung thu. Nhưng nay, cả làng chỉ còn duy nhất bà Nguyễn Thị Tuyến làm nghề. Bà Tuyến đã có gần 50 năm gắn bó với giấy màu, chiếc nan, hồ dán -  những vật liệu thủ công làm đồ chơi Trung thu truyền thống như ông tiến sỹ giấy, đèn ông sao. Bà Tuyến cho biết, nhà có truyền thống 4 đời làm đồ chơi Trung thu. Nhưng thời khó khăn những năm 80 của thế kỷ trước, thu nhập từ việc làm đồ chơi không nuôi nổi gia đình, nhiều nhà đã chuyển nghề. Hiểu nỗi day dứt của mẹ, bà Tuyến quyết tâm bám trụ, âm thầm giữ nghề của cha ông:  

          (Từ thời các cụ và bố mẹ tôi thì rất đông người làm. Đến đời tôi thì đồ chơi ngoại đã xâm nhập vào Việt Nam quá nhiều, do đó đồ chơi dân gian không được thịnh hành và nhiều người không biết đến. Vì vậy, đồ chơi dân gian đã bị sao nhãng nên mọi người đều bỏ hết, hiện nay ở làng chỉ có mình tôi làm. Các đồ chơi dân gian ngày xưa là làm bao nhiêu hết bấy nhiêu nhưng bây giờ chúng tôi làm nhiều khi không bán được hết.)

       Mấy mươi năm bám nghề của cha ông, chứng kiến sự lấn át của đồ chơi hiện đại nhập khẩu, bà Tuyến càng quyết tâm cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm để giữ khách. Những món đồ chơi truyền thống như ông tiến sỹ, đèn ông sao thấm đẫm màu sắc dân tộc do bà làm ra luôn được người dân địa phương và các em nhỏ chào đón mỗi dịp Trung thu. Trên khung nền cũ, bà cải tiến mẫu mã, sáng tạo thêm những loại đèn mới như đèn con cá, đèn con hươu, con tôm, con rồng... để con trẻ có thêm lựa chọn làm cho mâm cỗ trông trăng thêm sinh động.

             ( Mỗi khi sản phẩm của tôi làm thì các cháu ở quanh xóm đều đến xem và làm đỡ gia đình, đấy là sự động viên rất là lớn. Các bậc phụ huynh là ông là bà đã già rồi đến tận nhà mua đồ chơi dân gian và động viên tôi là cố giữ lấy nghề truyền thống đã có từ xa xưa và đấy cũng là động lực để tôi giữ lại được nghề làm đồ chơi Trung thu và các bản sắc dân tộc.

            Chính vì lòng đam mê và nhiệt huyết với đồ chơi dân gian truyền thống mà nhiều năm nay vào dịp Trung thu, bà Tuyến được các trường học, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long- Hà Nội, Ban Quản lý phố cổ Hà Nội… mời đến để hướng dẫn cách làm đồ chơi cho thiếu nhi. Chị Lê Thị Phương Thảo, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long- Hà Nội cho biết:
         (Những gì thuộc về truyền thống thì phải giữ gìn, đặc biệt là những lễ, tết dành cho trẻ em như thế này. Bây giờ xã hội phát triển, trẻ em biết đến những trò chơi công nghệ hay điện tử rất là nhiều thì những hoạt động này rất là bổ ích cho các em. Thứ nhất là các em sẽ học được cách làm các đồ chơi dân gian mà còn biết cả truyền thống xa xưa kia của người Việt Nam mình, biết cả lịch sử ra đời của nó như thế nào, rất là ý nghĩa.

Ngôi nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Tuyến ở thôn Hậu Ái từ nhiều năm nay đã trở thành địa chỉ cho nhiều đoàn học sinh đến trải nghiệm, tìm hiểu về đồ chơi Trung thu truyền thống. Đối với các em khi đến đây là được đến với không gian Tết Trung thu truyền thống của dân tộc. Em Nguyễn Đăng Quân, Trường tiểu học Đoàn Thị Điểm, Hà Nội nói:

        ( Em thấy khó nhất là công đoạn làm thân của ông tiến sỹ giấy nhưng nghệ nhân đã dạy cho em rất tỉ mỉ và cẩn thận. Hôm nay em đã được làm một ông tiến sỹ giấy rất đẹp trong ngày Tết Trung thu, giúp em tìm hiểu thêm các đồ chơi dân gian truyền thống.)
        Giữa nhịp sống gấp gáp thời hiện đại, khi những đồ chơi công nghệ ngày một nhiều khiến người ta lãng quên đi những món đồ chơi dân gian truyền thống thì tâm huyết với nghề làm đồ chơi dân gian truyền thống của những người như bà Tuyến đang giúp “hồi sinh” những nét văn hóa độc đáo của Đêm hội trăng rằm tháng Tám. Sự trở lại với đồ chơi dân gian truyền thống của trẻ em những năm gần đây là niềm hạnh phúc lớn lao, là động lực để bà tiếp tục giữ nghề và truyền lại niềm đam mê cho lớp trẻ./.