Nắc ma nứih acoon âng Khơ Mú, loom luônh chắp hơnh vel đong lâng acoon cóh ta luôn ặt đhộ cóh loom luônh âng ava Mòng Thị Ơi cóh vel Lọng Ôn, chr’val Mường Và, chr’hoong Sốp Cốp, tỉnh Sơn La. Chắp hơnh lâng râu hâng hơnh n’nắc bơơn pa cắh cóh apêê n’juông pr’hát, bhr’ươr pr’hát âng ava p’tốc t’váih lâng hát. C’nặt t’rúih đoọng ha ma nứih t’coóh t’ha bêl đâu, đha nuôr lâng pr’zớc dhd’rứah tr’lum lâng nghệ nhân Mòng Thị Ơi dhdị bha ar xrắ “ Ma nứih zư đơcs r’vai pr’hát acoon cóh Khơ Mú” âng Hồng Việt- PV Đài P’rá Việt Nam trúih ooy ma nứih nghệ nhân chắp hơnh n’nâu. Đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah xơợng:

      Đha nuôr Khơ Mú ặt cóh vel Lọng Ôn, chr’val Mường Và, chr’hoong Sốp Cộp, tơợ t’coóh tước p’niên zêng pa bhlâng hang hơnh ooy nghệ nhân Mòng Thị Ơi- ma nứih vêy bhr’ươr pr’hát liêm cha ngoor, ha êm loom ma nứih lâng vêy pa bhlâng bấc pr’hát pr’hay ooy ma nứih Khơ Mú.

N’niên lâng dưr pậ cóh chr’hoong Sông Mã, n’đhơ cơnh đêếc tơợ dzợ tứi  âi đh’rứah lâng pr’loọng đong chô ặt ma mông đhị Mường Và- đhị ặt ma mông tơợ lang ahay a hươn âng ma nứih Khơ Mú. Tơợ bêl dzợ tứi pr’ang, a va âi bơơn pa hoọm a đay đhị râu bhr’ươr pr’hát Khơ Mú pr’hay liêm, băr dzang đhị cr’liêng pr’hát âng a dích a bhướp, a mế a ma. Cr’liêng pr’hát cơnh râu bhui har bơơn choor, cắh cậ ca bơớp moon âng apêê n’juông p’ma, trúih ooy loom luônh ch’roonh zr’muông nắc ặt clấp ooy loom luônh a va. Cơnh lâng bhr’loọng pr’hay, bấc c’moo n’nắc a tốh, ava ta luôn vêy mặt cóh bấc g’lúh lien hoa văn nghệ âng chr’val, vel bhrợ têng. Cắh muy hát cóh sân khấu, cắh cậ bêl bhui har; n’đhơ nắc cóh bêl pa bhrợ ta têng, bha dơng ca coon, cha chau a va công hát. Ha hát xa nul cơnh lâng ava cơnh a vị cha, đác ộm, nắc râu bhui har cắh cơnh cóh pr’ặt tr’mông. Ava Ơi xay moon:

         Bêl tứi xơợng apêê ga rứa hát nắc acu năl, acu pa choom. Đợ dưr pậ acu lướt zêng bơơn ch’ner dal. Acu lêy cruung k’tiếc nắc chấc pa chắp đoọng bhrợ p’tốc pr’hát xang nắc pa choom đoọng ha ca coon cha chau xơơngj. Acu kiêng pa choom đoọng ha ca coon cha chau đoọng pr’hát doó choom bil pật

           Cắh muy kiêng hát xul, ava Mòng Thị Ơi dzợ c’la đay chấc p’tốc pr’hát k’ha ruêng pr’hát Khơ Mú, k’rong zư đơcs k’ha riêng bhr’ươr pr’hát Khơ Mú ty, pa choom cớ ha lang p’niên. Đợ pr’hát âng ava p’tốc bhrợ zêng ặt clấp loom luônh chắp hơnh vel đong, k’tiếc k’ruung, hơnh déh Đảng, Ava Hồ, hơnh déh  pr’ặt tr’mông pa brhợ ta têng âng đha nuôr, n’đắh râu tr’xăl âng vel đong… Cơnh lâng pr’hát liêm pr’hay, buôn hay, buôn năl, đợ pr’hát âng a va p’tốc bhrợ âi dưr váih u loóih lâng ma nứih đha nuôr Khơ Mú cơnh pr’hát Chắp hơnh Đảng, chắp hơnh Ava Hồ, cắh cậ pr’hát Đại đoàn kết zấp acoon ma nứih…. C’moo 2015, ava Mòng Thị Ơi bơơn Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú dân gian. T’coóh Vì Văn Hương, Phó Chủ tịch UBND chr’val Mường Và, chr’hoong Sốp Cộp đoọng năl:

            Nghệ nhân âi bơơn bấc bh’nơơn choom hâng hơnh cóh bh’rợ bhrợ pa dưr văn hóa ty đanh âng vel đong. Nghệ nhân nắc cr’liêng bha lâng n’đắh bh’rợ zư đơcs râu liêm pr’hay âng văn hóa Khơ Mú ty pa tước nâu câi

              Ặt cóh bêl t’coóh t’ha, xoọc đâu, nghệ nhân Mòng Thị ơi công dzợ p’zay chroi đoọng ooy bh’rợ zư đớc, pa dưr râu liêm pr’hay âng văn hóa Khơ Mú cơnh lâng bh’rợ bơơn hát, bơơn ma mông cớ đợ bhr’ươr pr’hát âng acoon cóh đhị đhăm vel đong./.

Người giữ hồn dân ca Khơ Mú

           Là người con của dân tộc Khơ Mú, tình yêu quê hương và tự hào dân tộc luôn thấm đẫm trong tâm hồn bà Mòng Thị Ơi ở bản Lọng Ôn, xã Mường Và, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La. Tình yêu và sự tự hào ấy được thể hiện trong chính những câu hát, làn điệu dân ca do bà sáng tác và biểu diễn. Tiết mục Dành cho người cao tuổi hôm nay, mời bà con và các bạn cùng gặp gỡ nghệ nhân Mòng Thị Ơi qua bài viết "Người giữ hồn dân ca dân tộc Khơ Mú" của Hồng Việt- PV Đài TNVN kể về người nghệ nhân đáng mến này. 

       Bà con Khơ Mú ở bản Lọng Ôn, xã Mường Và, huyện Sốp Cộp, từ già đến trẻ đều rất tự hào về nghệ nhân Mòng thị Ơi - người có giọng ca mượt mà, say đắm lòng người và có rất nhiều sáng tác hay về người Khơ Mú.   

         Vốn sinh ra ở huyện Sông Mã, nhưng từ nhỏ bà đã cùng gia đình chuyển về sinh sống tại xã Mường Và - nơi quần tụ bao đời nay của cộng đồng dân tộc Khơ Mú. Ngay từ khi còn nằm trong nôi, bà đã được tắm mình trong những làn điệu dân ca Khơ Mú gần gũi mà thân thương, bay bổng qua lời hát ru của ông bà, cha mẹ. Lời ca rộn ràng như niềm vui được mùa, hay thủ thỉ, tâm tình của những câu ví, câu tơm kể về tình yêu đôi lứa cứ ngấm dần vào tâm hồn bà. Với giọng ca mượt mà, truyền cảm, những năm sau đó, bà luôn có mặt trong các buổi liên hoan văn nghệ do xã, bản tổ chức. Không chỉ hát trên sân khấu, hay khi vui, buồn; mà cả trong lúc lao động, sản xuất, lúc ru con, ru cháu bà cũng cất lên tiếng hát. Ca hát với bà như cơm ăn, nước uống, là niềm vui bất tận trong cuộc sống. Bà Ơi tâm sự:

Hồi nhỏ nghe người lớn hát tôi tự biết, tự học thôi. Sau này lớn lên tôi đi thi đều đạt giải cao. Tôi nhìn cảnh vật, thiên nhiều từ nghĩ ra để sáng tác bài hát rồi truyền miệng cho con cháu nghe. Tôi muốn dạy bảo cho con cháu để bài hát không bị mai một.

          Không chỉ say mê ca hát, bà Mòng Thị Ơi còn tự mình sáng tác hàng trăm bài dân ca Khơ Mú, sưu tầm hàng trăm làn điệu dân ca Khơ Mú cổ, truyền miệng lại cho thế hệ con cháu. Các sáng tác của bà đều thấm đẫm tình yêu quê hương, đất nước, ca ngợi Đảng, Bác Hồ, ca ngợi cuộc sống sản xuất của bà con, về sự đổi mới của quê hương bản làng... Với ca từ gần gũi, dễ nhớ, dễ hiểu, những bài hát do bà sáng tác đã trở thành thân quen với người dân Khơ Mú như bài hát cảm ơn Đảng, ơn Bác Hồ hay bài Đại đoàn kết các dân tộc… Năm 2015, bà Mòng thị Ơi vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú dân gian. Ông Vì Văn Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Và, huyện Sốp Cộp cho biết:

         Nghệ nhân đã đạt được nhiều thành tích đáng khích lệ trong công tác xây dựng văn hóa truyền thống của địa phương. Nghệ nhân là hạt nhân tiêu biểu về công tác giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Khơ Mú cổ cho đến nay.

        Hơn 60 tuôi, nghệ nhân Mòng thị Ơi vẫn miệt mài đóng góp vào việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy nét văn hóa của dân tộc Khơ Mú bằng việc được hát, được làm sống lại những làn điệu dân ca thấm đẫm hồn dân tộc trên chính mảnh đất quê hương./.