Tỵ nắc manuýh đhanuôr liêm crêê, ha dzợ cóh pazêng t’ngay c’xêê ahay, muy bơr c’bhúh đhanuôr acoon cóh đhị Lai Châu ơy xơợng đươi boóp p’rá âng muy c’bhúh n’lất n’mốp ooy pr’ắt tr’mông k’van k’bhố, liêm pr’hay, doọ ng’pa bhrợ nắc công vêy rau ng’cha. K’van k’bhộ, la liêm pr’hay cóh ooy cắh ng’bơơn lêy, nắc đhiệp bơơn lêy đợ rau zr’nắh xr’dô, đharứt đharắh dưr váih cóh pr’ắt tr’mông. Ha dzợ, xang muy cr’chăl xơợng đươi, apêê đoo ơy bơơn lêy n’năl đợ rau n’lất, nắc văl chô cớ ooy truyền thống âng acoon cóh, t’bhlâng bhrợ cha.

     C’lâng lướt ooy zr’lụ k’noong k’tiếc Phong Thổ, tỉnh Lai Châu cóh pazêng t’ngay x’rịa hân noo c’lọt, pr’lêy gít pa bhlâng nắc pr’họm t’viêng âng crâng k’coong, pr’họm rơợc rịic âng hân noo ha roo đọm cóh prang da ding k’coong, cóh ta huung. Cóh pazêng bha lắh ruộng chuôr, nắc apêê đhanuôr gặt ha roo. Ting zazum lâng bh’rợ âng hân noo gắt ha roo n’nắc nắc đhr’nong đong n’loong ty đanh ting cơnh bh’rợ đong xang manuýh Mông âng Sùng A Dê, ắt cóh cr’noon Hang É, chr’val Pa Vây Sử công bấc manuýh ra văng bhrợ đơớh hân pa bhlâng. Nắc tơợ ra diu ra dzương đhanuôr cóh cr’noon lâng bhúh xoọc nắc ơy tước ooy đong a noo Dê, vêy ngai đơơng a ọc, vây ngai đơơng a tứch, vêy ngai nắc zêệ chr’na t’mêê đoọng ra văng bha nuốih bhuốih a bhô dang, pleng k’tiếc. Nâu đoo nắc hân noo g’lúh bơr, pr’loọng đong A Dê vêy đợ rau bhui har k’bhố ngăn, xang bấc c’moo ắt lâng zr’nắh k’đháp, ha ul đharứt.

    Sùng A Dê hay cớ: Bêl lêy vêy manuýh tước ooy đong xay moon oó dzợ chêếc bhuốih a bhướp a dếch ahay, nắc đhiệp cầu nguyện nắc vêy đợ rau cha, đợ rau xấp; xang n’nắc nắc lêy đhanuôr cóh cr’noon công xơợng đươi, nắc a noo công ting xơợng đươi. Tuần hân đoo công cơnh đêếc, đhanuôr nắc tước cầu nguyện bấc lấh mơ, ha dzợ cắh bơơn lêy ha roo a bhoo, t’rí c’roóc váih. Pazêng rau j’niêng cr’bưn chr’nắp pr’hay cắh dzợ đươi dua, tu cơnh đêếc, a dếch a bhướp, a bhô dang âng đay cắh dzợ zúp zooi, tơợ đêếc ha ul đharứt ta luôn dưr váih. Sùng A Dê prá: “Bêl l’lăm ahay ng’xơợng apêê đoo moon ting n’nắc nắc liêm crêê bhlâng, acu công ting nắc cắh rau rị vêy nắc a cu văl chô cớ. Ting đạo n’nắc muy tuần nắc ng’lướt cầu nguyện muy t’ngay, ha dzợ cóh t’tun nắc công cắh rau rị n’léh váih, nắc đhiệp muy rau xa nay a năm, pazêng rau j’niêng cr’bưn âng acoon cóh nắc lứch ta lơi, cắh dzợ xay bhrợ. Xoọc đâu acu cắh dzợ xơợng đươi, văl chô cớ ooy j’niêng cr’bưn chr’nắp pr’hay âng acoon cóh, đoọng đh’rứah lâng Đảng, Nhà nước lâng đhi noo bhrợ cha, t’váih cr’van cr’bhố.”

    Công cơnh Sùng A Dê, xang lấh 7 c’moo xơợng đươi boóp p’rá âng c’bhúh n’lất n’mốp xay moon lơi j’niêng cr’bưn âng acoon cóh đay đoọng ting đợ rau cắh gít, pr’ắt tr’mông âng 4 cha nắc cóh pr’loọng đong a noo Sung A Khai, cóh cr’noon Sềnh Sảng A, chr’val Dào San, chr’hoong Phong Thổ nắc ắt lâng c’xêê c’moo ha ul đharứt. Xang lấh 3 c’moo xơợng đươi cơnh boóp p’rá âng c’bhúh n’lất n’mốp, nắc ơy văl chô ooy j’niêng cr’bưn âng đhanuôr Mông đay, bhrợ têng cớ r’piing p’bhuốih, đoọng bhuốih abhô dang, a bhướp a dếch, t’bhlâng bhrợ cha, tước nâu cơy kinh tế âng pr’loọng đong a noo A Khai nắc z’zăng liêm choom. Lêy A Khai t’bhlâng bhrợ cha vêy rau đớc, vêy rau cha, bấc pr’loọng đong cóh cr’noon Sểnh Sảng A công lơi cầu nguyện, t’bhlâng bhrợ têng ruộng, bhrợ ha rêê đhuốch lâng b’băn, tu cơnh đêếc ha ul đharứt công ting t’ngay vêy ta t’bil lơi. Sùng A Khai prá: “Acu xơợng đươi cóh 3 c’moo đạo cơ đốc lâng cóh t’tun acu văl chô ting đạo tin lành. Cóh pazêng t’ngay t’tun acu k’noọ cóh pazêng t’ngay c’xêê acu ting đạo nắc cắh rau bơơn zúp zooi n’hau lâng cắh rau bơơn pay pa chô rau liêm crêê, bil t’ngay c’xêê đoọng lướt bhrợ cha. Xang n’nắc nắc vêy đhi noo lâng apêê cóh bhươl cr’noon p’too pa choom nắc acu văl chô cớ, acu bhrợ têng cớ r’piing p’bhuốih đoọng bhuốih a bhô dang ting cơnh j’niêng cr’bưn ty đanh âng manuýh acoon cóh zi.”

    Tự do ting tín ngưỡng tôn giáo nắc quyền âng zập cha nắc đhanuôr lâng rau đâu nắc ơy vêy hiến pháp Việt Nam xay moon. Hân đhơ cơnh đêếc, bh’rợ ton đươi ooy c’năl cắh lấh lấh dal âng muy bơr c’bhúh đhanuôr acoon cóh, cóh pazêng t’ngay c’xêê ahay c’bhúh n’lất n’mốp ton đươi dua ooy tôn giáo lướt xay moon, k’dua đhanuôr lơi j’niêng cr’bưn ty đanh ơy vêy cóh k’r’bhâu lang manuýh âng k’conh pa bhướp đớc đoọng, tin đươi ooy cầu nguyện nắc vêy ha roo, a bhoo, t’rí, c’roóc nắc doọ ng’bhrợ công vêy đợ rau ng’cha. Pr’loọng đong vêy ngai jéh k’ăy doọ ng’tước ooy trạm y tế khám nắc đhiệp ng’cầu nguyện a năm nắc công dứah, tơợ đêếc nắc bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê dưr váih cớ. T’coóh Ma A Lủ, Phó Chủ tịch UBND chr’val Dào San, chr’hoong k’noong k’tiếc Phong Thổ xay moon: “Cóh muy tuần apêê đoo bil 3 t’ngay lướt cầu nguyện, cr’chăl lướt họp âng apêê đoo bil bấc pa bhlâng, tu cơnh đêếc nắc cắh dzợ loon lướt bhrợ ha rêê đhuốch. Nâu cơy apêê đoo ơy văl chô bhrợ têng cớ r’piing p’bhuốih, ắt mamông ting cơnh j’niêng cr’bưn âng k’conh pa bhướp ahay nắc chr’val công vêy muy bơr rau chính sách zúp zooi. Lâng chr’val công ơy ta đang moon nắc nâu cơy ơy văl chô nắc ahêê xơợng đươi cơnh xa nay âng bhươl cr’noon, xơợng đươi cơnh xa nay gr’hoót âng bhươl cr’noon.”

    Cóh 5 c’moo chô ooy đâu, đhị zr’lụ tỉnh Lai Châu nắc vêy tước k’ha riêng pr’loọng đong crêê c’bhúh n’lât n’mốp ton lướt xay moon bhrợ têng rau bh’rợ cắh crêê nắc nâu cơy ơy văl chô cớ ooy pr’ắt tr’mông ty đanh âng manuýh acoon cóh. Tước nâu cơy, tỉnh Lai Châu ơy bhrợ têng liêm choom bh’rợ pa dưr Đảng cóh đhanuôr ting đạo lâng đoọng mót ooy đảng lấh 200 đảng viên. Apêê đảng viên đợ manuýh acoon cóh ơy xay bhrợ liêm choom xa nay bh’rợ âng đay cóh vel đong, bhươl cr’noon, zr’lụ ắt mamông, chrooi đoọng ooy rau dưr váih zazum âng vel đong. T’coóh Sùng A Phủ, Phó Ban Dân vận Tỉnh uỷ Lai Châu prá: “Apêê bêl ahay ting đạo, nâu cơy nắc ơy văl chô lâng rau j’niêng cr’bưn ty đanh âng acoon cóh đay, apêê đoo ơy choom xay bhrợ bh’rợ xay moon p’too đhanuôr oó dzợ lướt tơơi ắt ooy lơơng. Apêê đoo nắc manúyh l’lăm xay bhrợ đh’rứah lâng cấp uỷ, chính quyền, mặt trận tổ quốc lâng pazêng đoàn thể bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, pa dưr kinh tế, zâl t’bil lơi đợ bh’rợ cắh liêm crêê. Đợ apêê ơy văl chô nắc apêê đoo ơy choom zư trách nhiệm âng manuýh đhanuôr lâng manuýh cóh bhươl cr’noon.”

    Bêl apêê đhanuôr acoon cóh ting đạo cóh Lai Châu năl crêê trách nhiệm âng manuýh đhanuôr âng đay lâng ooy k’tiếc k’ruung, acoon manuýh; đh’rứah lâng rau pa choom âng cấp uỷ Đảng, chính quyền vel đong, ơy bhrợ t’váih rau đoàn kết bhlưa đạo lâng lang manuýh. Tơợ đêếc bh’rợ xay moon, xơợng bhrợ cơnh c’lâng xa nay, chính sách âng Đảng lâng Nhà nước tước ooy đhanuôr acoon cóh, đhanuôr ting đạo, nắc loon đơớh zâl cha groong lâng đợ bh’rợ ton đươi dua tín ngưỡng, tôn giáo, zâl pa hư chính quyền, chrooi đoọng ooy bh’rợ zư nhâ mâng an ninh chính trị, pa dưr kinh tế, bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê cóh vel đong./.

NGƯỜI MÔNG BỎ ĐẠO QUAY VỀ VỚI PHONG TỤC TRUYỀN THỐNG

Khắc Kiên

    Vốn chỉ là những ngươi dân chân chất, thật thà, thế nhưng thời gian qua, một bộ phận đồng bào ở Lai Châu đã nghe lời kẻ xấu tuyên truyền, hứa hẹn về một cuộc sống sung túc nơi thiên đường, “không làm cũng có ăn”. Sung sướng, thiên đường đâu không thấy mà chỉ có đói nghèo, lạc hậu bủa vây. Để rồi, sau một thời gian làm theo, họ đã đã nhân ra cái sai, tự nguyện quay về với truyền thống dân tộc, chăm lo làm ăn.

    Đường lên miền biên viễn Phong Thổ, tỉnh Lai Châu những ngày cuối thu phủ đầy trong mắt là màu xanh của rừng, màu vàng của lúa chín trải dài khắp các sườn núi, thung sâu. Bên mỗi thửa ruộng bậc thang, từng tốp người nông dân hối hả cùng nhau gặt lúa. Hòa trong không khí rộn ràng ngày mùa ấy thì ngôi nhà gỗ truyền thống dân tộc Mông của Sùng A Dê, ở bản Hang É, xã Pa Vây Sử cũng tấp nập không kém. Ngay từ sáng sớm, bà con trong bản và họ hàng đã đến nhà anh Dê, người mang lợn, người thì gà, người nấu cơm mới để chuẩn bị lễ vật cúng tổ tiên, trời đất. Đây là mùa lúa thứ hai, gia đình A Dê có được niềm vui no đủ, sau nhiều năm vật lộn với khó khăn, đói nghèo.

    Sùng A Dê hồi tưởng lại: Khi thấy có người đến nhà bảo không phải thờ cúng tổ tiên nữa, chỉ cần đi cầu nguyện sẽ có cái ăn, cái mặc; rồi lại thấy bà con trong bản làm theo, nên anh cũng gật đầu. Tuần nào cũng vậy, bà con trong bản cứ đi cầu nguyện mãi mà chẳng thấy lúa ngô, trâu bò đâu. Các phong tục truyền thống không theo, nên ông bà, tổ tiên mình không phù hộ nữa, từ đó đói nghèo cứ đeo bám mãi. Sùng A Dê nói: “Trước kia nghe người ta bảo theo đạo là tốt, mình cũng đi theo nhưng chẳng được cái gì nên mình quay về. Theo đạo đó là một tuần phải đi cầu nguyện một ngày, nhưng mà cuối cùng cũng chẳng được cái gì mà cũng chỉ một câu chuyện thôi, phong tục truyền thống của dân tộc bỏ hết đi không theo nữa. Giờ thì mình cũng không đi nữa, quay lại về với phong tục truyền thống của dân tộc, để cùng Đảng, cùng nhà nước và anh em làm ăn thôi.”

    Giống như Sùng A Dê, sau hơn 7 năm nghe lời kẻ xấu tuyên truyền bỏ phong tục truyền thống dân tộc mình để theo cái gì đó mơ hồ, cuộc sống của 4 người trong gia đình anh Sùng A Khai, ở bản Sềnh Sảng A, xã Dào San, huyện Phong Thổ đã phải trải qua những tháng ngày nheo nhóc trong đói nghèo, lạc hậu. Sau hơn 3 năm không nghe theo lời kẻ xấu, tự nguyện quay về lễ nghi dân tộc Mông mình, lập lại bàn thờ để thờ cúng tổ tiên, tập trung làm ăn, đến nay kinh tế của gia đình A Khai đã khấm khá hơn. Thấy A Khai tập trung làm ăn, có của ăn của để, nhiều gia đình ở bản Sểnh Sảng A cũng bỏ cầu nguyện, chăm chỉ làm ruộng, làm nương và chăn nuôi nên đói nghèo cũng dần bỏ đi. Sùng A Khai cho biết: “Bản thân tôi cũng đi theo được 3 năm đạo cơ đốc và sau tôi lại quay về đi theo đạo tin lành. Thời gian sau tôi nghĩ là trong thời gian tôi theo đạo chẳng giúp được tôi cái gì và chẳng được lợi cái gì, mất thời gian để đi làm ăn. Sau đó được anh em và họ hàng vận động quay trở lại, tôi lập lại bàn thờ để thờ cúng tổ tiên theo phong tục tập quán cũ của dân tộc mình.”

    Tự do tín ngưỡng tôn giáo là quyền của mỗi công dân và điều này đã được hiến pháp Việt Nam công nhận. Tuy nhiên, việc lợi dụng nhận thức hạn chế của một bộ phận đồng bào các dân tộc thiểu số, thời gian qua đã có những kẻ xấu lợi dụng, núp bóng tôn giáo tuyên truyền để bà con từ bỏ phong tục truyền thống ngàn đời của cha ông để lại, tin cầu nguyện sẽ có lúa, ngô, trâu, bò mà không cần làm cũng có ăn. Gia đình có người bị ốm, bệnh tật không cần đến trạm y tế khám mà chỉ cần cầu nguyện sẽ khỏi, đã dẫn tới hệ lụy là hủ tục lạc hậu quay trở lại. Ông Ma A Lủ, Phó Chủ tịch UBND xã Dào San, huyện biên giới Phong Thổ cho biết: “Trong một tuần họ mất 3 ngày đi cầu nguyện, thời gian đi họp của họ mất tương đối là nhiều, cho nên là cũng chiếm mất nhiều thời gian đi làm. Bây giờ họ đã quay về lập lại bàn thờ, sống theo phong tục, tập quán của cha ông ngày xưa thì xã cũng có một số chính sách hỗ trợ. Và xã cũng đã vận động, tuyên truyền là thôi bây giờ quay về rồi thì mình cũng phải chấp hành theo lệ làng của làng xóm, chấp hành theo hương ước, quy ước của bản.”

     Trong 5 năm trở lại đây, trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã có hàng trăm hộ dân đã từng bị kẻ xấu lợi dụng tuyên truyền kích động đã quay trở lại với truyền thống dân tộc. Đến nay, tỉnh Lai Châu cũng đã làm tốt công tác phát triển Đảng trong đồng bào đi đạo và đã kết nạp được hơn 200 đảng viên. Các đảng viên là người dân tộc đi đạo hay những người không đi đạo đều đã phát huy tốt vai trò của mình trong cộng đồng, làng bản, khu dân cư, góp phần vào sự phát triển chung của địa phương. Ông Sùng A Phủ, Phó Ban Dân vận Tỉnh ủy Lai Châu cho biết. “Những người trước đây theo đạo, bây giờ quay về với truyền thống, tín ngưỡng của dân tộc thì bản thân họ đã phát huy được vai trò trong việc tuyên truyền đồng bào phòng chống di dịch cư tự do. Họ tiên phong cùng với cấp ủy, chính quyền, mặt trận tổ quốc và các đoàn thể xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế, phòng chống những hủ tục. Những người mà họ quay trở về, hầu như họ giữ được trách nhiệm công dân của họ đối với hàng xóm, đối với bản làng.”

    Khi đồng bào các dân tộc thiểu số đi đạo ở Lai Châu nhận thức đúng trách nhiệm công dân của mình đối với đất nước, dân tộc; cộng với sự hướng dẫn của cấp uỷ Đảng, chính quyền ở địa phương, đã tạo ra được sự đoàn kết gắn bó giữa đạo và đời. Để rồi việc tuyên truyền, triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào có đạo, đã kịp thời đấu tranh với các hoạt động lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo, chống phá chính quyền, góp phần giữ vững ổn định an ninh chính trị, phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới ở địa phương./.