Cóh g’lúh prá xay t’mêê đâu đhị pr’họp Quốc hội g’lúh 2 khoá 14, bơr pêê râu xa nay âng apêê đại biểu Quốc hội xay moon nắc xa nay đắh thuỷ điện pa hooi đác túh nắc đoọng ghít đoọng đhanuôr buôn cha groong. Cóh đhr’năng lalua, cóh zập g’lúh boo túh t’mêê đâu bhrợ pa hư h’lệêng pa bhlầng lâng đhanuôr apêê tỉnh miền Trung, cóh đếêc vêy râu tu apêê thuỷ điện pa hooi đác túh. Apêê c’la a bóc thuỷ điện moon, lalăm pa hooi đác túh nắc vêy xay moon đoọng ha chính quyền vel đong lâng đhanuôr đấh bhlầng nắc cung bơr pêê tiếng đồng hồ, lâng pazêng số ghít bhlầng đắh đác túh bơơn pa hooi, zr’lụ crêê tước. Đhơ cơnh đếêc hâu tu vêy pazêng đhị đhanuôr cắh đấh ra văng cha groong bêl đác túh dưr chô?

     G’lúh túh bhlong t’mêê đâu, tỉnh Phú Yên vêy 2 đong máy thuỷ điện pa hooi đác túh nắc thuỷ điện Sông Ba Hạ lâng thuỷ điện Sông Hinh. Vêy cr’chăl thuỷ điện Sông Ba Hạ pa hooi lâng đợ đác lấh 10.000m3/giây, bấc bhlầng cóh 7 c’moo hay. Cóh tu k’ruung nắc thuỷ điên pa hooi đác túh, cóh píc k’ruung nắc boo ngân, tuh nong đanh đươnh bhrợ ha c’lâng p’rang ta cắt, zập c’lâng xa nay zêng cắh choom liên lạc, điện căh vêy… bấc pr’loọng đong cắh năl cơnh chếêc bhrợ têng. T’coóh Nguyễn Văn Minh, ắt đhị chr’val Hoà Bình 1, chr’hoong Tây Hoà, tỉnh Phú Yên đoọng năl, vel đong ắt cóh toor k’ruung Ba nắc bêl xợơng pa hooi đác túh, đhanuôr k’rang pa bhlầng. N’đhơ bơơn xợơng xa nay thuỷ điện pa hooi đác túh ha dợ đhanuôr cắh năl đong đay nong doó, ha dang nong nắc nong lit tước h’mơ. Tu cơnh đếêc nắc bấc pr’loọng đong chếêc vu vơ cắh đấh pa đhấc, pa tơơi, tước bêl túh chô nắc zập râu zêng cắh loon dzợ. T’coóh Nguyễn Văn Minh đoọng năl:“Pa hooi đác túh lâng đợơ 5.000-10.000m3/giây nắc đhanuôr apêê hâu choom năl c’rơ đác h’mơ. Đác vêy moọt đong đay doó, pa hooi túh nắc moon ghít lấh mơ dzợ đoọng đhanuôr apêê ra văng. Băn k’roọc cóh toor k’ruung, k’ruung nắc ch’ngai tợơ đong ắt, đác túh hooi nắc k’roọc chệêt tu hr’lêng đác cóh k’ruung.”

     T’coóh Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên k’đươi moon, apêê c’la a bóc nắc xay moon bhrợ têng bản đồ nong túh đhị zập vel đong, zập zr’lụ ma mơ lâng đợ đác túh pa hooi. Lêy tợơ bản đồ nắc đoo, bh’cộ chính quyền lâng ngành chức năng đhị vel đong năl đhị zr’lụ n’đoo nắc nonmg đác, đhị  zr’lụ n’đoo nắc doó nong đác lâng pa ghít đương g’đéch. T’coÓh Thế rơơm, apêê cơ quan chuyên môn nắc lêy dáp cớ zr’lụ crêê tước, mực đác dâng bêl đác túh tợơ tu k’ruung chô đh’rứah lâng đác cóh píc k’ruung. Lâng bhiệc xay moon pa rớơt nắc bhiệc xay moon cắh muy đắh xa nay cơnh ty đanh ahay cơnh loa truyền thanh cơ sở nắc lêy đươi dua zêng lâng tin nhắn điện thoại. T’coóh Trần Hữu Thế k’đươi moon: “Cóh pr’đợơ xay moon, ha dợ xa nay apêê thuỷ điện xay moon nắc k’đươi ngành thông tin, truyền thông vêy cơnh k’đươi moon lâng apêê đong mạng đoọng apêê đong mạng bhrợ hệ thống thuê bao âng đay cóh vel đong crêê tước nhắn tin đh’rứah đoọng đhanuôr zêng bơơn năl. Bh’rợ nâu nắc doó lấh bil bấc zên ha dợ pa cắh trách nhiệm âng đong mạng đhị cr’chăl đếêc. Thuỷ điện Sông Ba Hạ vêy nhăn tín nắc nhắn tin luôn đoọng ha Viettel, VNPT lâng Sở TT&TT.”

     XoỌc đâu, đhanuôr zr’lụ píc k’ruung apêê k’ruung đác ga mắc đhị miền Trung bơơn bơơn năl xa nay thuỷ điện pa hooi đác túh đắh hệ thống loa truyền thanh chr’val, phường. Tợơ ơy bơơn xợơng xa nay đắh pa hooi đác túh, Ban chỉ huy đường zêl túh bhlong lâng chếêc lêy trôông dấc đhị apêê vel đong nắc xay moon xa nay nắc đoo tước pr’loọng đong đhanuôr đắh hệ thống  loa truyền thanh cắh vêy a ngoọn nâu. T’coóh Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đh’rứah lâng bhiệc pa liêm hệ thống moon pa rớơt đác túh, bhrợ padưr bản đồ nong túh lâng r’lắp pa xoọng bấc trạm đăng lêy boo đhị zr’lụ a bóc đác lâng zr’lụ píc k’ruung đoọng dáp lêy đợ đác chô ooy a bóc lâng c’rơ nong đác túh đhị zr’lụ píc k’ruung: “R’lắp apêê trạm đăng lêy boo, trạm khí tượng thuỷ văn cóh vel đong tỉnh. Choom moon nắc trạm đăng lêy boo cộng đồng, choom nắc trạm đăng lêy boo âng apêê c’la r’lắp đhị a bóc lâng píc k’ruung crêê tước. Mật độ dâng 250km2/1 trạm ha dợ xoọc đâu prang tỉnh nắc ơy vêy 17/40 trạm, lalấh m’bứi. Bhiệc r’lắp đớc pa cắh  apêê dự án nắc chr’nắp bhlầng. Tu xay moon cắh crêê cơnh bhrợ váih quyết định cắh crêê, x’rịa nắc đớc râu bil bal bấc pa bhlầng.”

     Cr’chăl a hay, Dự án bhrợ têng mạng lưới đăng boo cộng đồng âng Bộ Nông nghịêp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl xay bhrợ đhị apêê tỉnh miền Trung ơy t’bấc apêê trạm đăng lêy boo. Lâng k’ha riêng thùng đăng boo đớc đhị pazêng zr’lụ ếp buôn nong đác túh lâng zr’lụ apêê a bóc đớc đác, bh’nậ zúp đoọng ha đhanuôr bơơn pa đăn muy cơnh đấh bhlầng. Đhanuôr zr’lụ túh choom năl zăng nhâm crêê đợ boo dưr váih đhị vel đong đay. Tợơ đếêc, pay đươi điện thoại di động nhắn tin đắh Văn phòng Ban Chỉ huy đương zêl râu ma mốp lâng trôông dấc tỉnh đoọng đơn vị nâu t’moọt xa nay đắh boo ơy bơơn ta đăng lêy moọt ooy bh’rợ k’đhợơng lêy lâng truyền dữ liệu âng vel đong. T’coóh Nguyễn Văn Vỹ, Phó Chi cục trưởng Chi cục đương zêl pleng k’tiếc ma mốp đhị miền Trung- Tây Nguyên đoọng năl, lâng pr’đươi đăng lêy boo đhị đếêc, pazưm lâng xa nay đắh đợ đác pa hooi đhị apêê thuỷ điện, đhanuôr nắc choom năl đợ mơ nong túh zr’lụ cóh píc: “Nắc lâng đợ đác pa hooi cơnh đếêc nắc ba bi cơnh đhanuôr đhị vel A, apêê năl ha dang pa hooi 3.000m3/giây nắc nong cóh clung, pa hooi 5.000m3/giây nắc nong đăn c’riing vel lâng pa hooi lấh 10.000m3/giây nắc vel nong zêng tước 1mét. Ban xay moon Trung ương đương zêl cha groong râu ma mốp âng pleng k’tiếc pa zưm lâng vel đong t’hước tước bhiệc đhanuôr lêy trực tiếp lâng mức đác pa hooi cơnh đếêc nắc vel đong, đong đay nong tước mơ”./.

MIỀN TRUNG

NGƯỜI DÂN TIẾP CẬN THÔNG TIN THỦY ĐIỆN XẢ LŨ BẰNG CÁCH NÀO

PV Hoài Nam- Thái Bình/ VOV- miền Trung

     Trong phiên chất vấn mới đây tại Kỳ họp Quốc hội thứ 2 khóa XIV, một vấn đề mà các đại biểu Quốc hội nêu ra  là thông tin về thủy điện xả lũ phải cụ thể, rõ ràng để người dân dễ dàng ứng phó. Trên thực tế, trong các đợt mưa lũ vừa qua gây thiệt hại nặng nề đối với người dân các tỉnh miền Trung, trong đó có nguyên nhân các hồ thủy điện xả lũ. Các chủ hồ thủy điện cho rằng, trước khi xả lũ đều thông báo cho chính quyền địa phương và người dân ít nhất vài tiếng đồng hồ, bằng những con số cụ thể về lưu lượng xả lũ, vùng ảnh hưởng. Thế nhưng vì sao có những nơi người dân không kịp trở tay khi nước lũ tràn về?

     Đợt mưa lũ vừa qua, tỉnh Phú Yên có 2 nhà máy thủy điện xả lũ là thủy điện Sông Ba Hạ và thủy điện Sông Hinh. Có thời điểm thủy điện Sông Ba Hạ xả với lưu lượng trên 10.000m3/ giây, lớn nhất trong vòng 7 năm qua. Đầu nguồn thì thủy điện xả lũ, hạ du mưa như trút nước, ngập lụt kéo dài khiến giao thông chia cắt, hệ thống thông tin liên lạc gần như tê liệt, mất điện… nhiều gia đình rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”. Ông Nguyễn Văn Minh, ở xã Hòa Bình 1, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên cho biết, địa phương nằm sát Sông Ba nên khi nghe thông tin xả lũ, bà con rất lo lắng. Tuy nhận được thông tin thủy điện xả lũ nhưng không ai biết nhà mình có bị ngập hay không, ngập đến đâu. Do vậy mà nhiều gia đình cứ chần chừ không chịu sơ tán, đến khi nước lũ lên nhanh thì mọi chuyện đã muộn. Ông Nguyễn Văn Minh cho biết: “Xả lũ lưu lượng 5.000-10.000 m3/giây thì dân họ làm sao biết được sức nước đó yếu hay mạnh. Nước có vô nhà mình hay không, xả lũ phải nói cụ thể hơn để cho người dân họ chuẩn bị. Nuôi bò ở ngoài sông, sông thì cô lập với trong xóm nên khi nước dâng thì bò chết ngộp ở sông.”

    Ông Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Phú Yên đề nghị, các chủ hồ cần triển khai xây dựng bản đồ ngập lụt tại từng địa phương, từng vùng ứng với lưu lượng xả. Dựa trên bản đồ này, lãnh đạo chính quyền và ngành chức năng ở địa phương biết được nơi nào ngập, nơi nào chưa ngập và chủ động phòng tránh. Ông Thế mong rằng, các cơ quan chuyên môn cần phải tính toán lại vùng ảnh hưởng, mực nước dâng khi lũ từ thượng nguồn đổ về cộng với lưu lượng mưa ở vùng hạ du. Đối với công tác thông tin cảnh báo thì việc thông tin không chỉ qua những phương tiện truyền thống như hệ thống truyền thanh cơ sở mà phải sử dụng cả tin nhắn điện thoại. Ông Trần Hữu Thế đề nghị: “Trên cơ sở thông tin mà thông tin các thủy điện thông báo thì đề nghị ngành thông tin, truyền thông có chỉ đạo định hướng với các nhà mạng để các nhà mạng quét hệ thống thuê bao của mình trong địa bàn bị ảnh hưởng nhắn tin hàng loạt để cho nhân dân biết. Động tác này không tốn kém gì mấy nhưng thể hiện trách nhiệm của nhà mạng vào thời điểm này. Thủy điện sông Bạ Hạ có nhắn tin thì nhắn tin luôn cho Viettel, VNPT và Sở Thông tin và Truyền thông.”

     Hiện nay, người dân vùng hạ du các con sông lớn ở miền Trung tiếp nhận thông tin thủy điện xả lũ chủ yếu thông qua hệ thống loa truyền thanh xã, phường. Sau khi tiếp nhận thông tin về xả lũ, Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn các địa phương lập tức truyền thông tin đó đến hộ dân thông qua hệ thống loa truyền thanh không dây này. Ông Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cho biết, cùng với việc củng cố hệ thống loa truyền thanh, các chủ hồ thủy điện cần triển khai lắp đặt hệ thống cảnh báo lũ, xây dựng bản đồ ngập lụt và lắp đặt thêm nhiều trạm đo mưa tại lưu vực hồ và vùng hạ du để tính toán lượng nước về hồ và khả năng ngập lụt ở vùng hạ du: “Lắp đặt các trạm đo mưa, trạm khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh. Có thể là trạm đo mưa cộng đồng, có thể là trạm đo mưa do các chủ hồ lắp đặt ở hồ và hạ du vùng ảnh hưởng. Mật độ khoảng 250 km2 /1 trạm nhưng hiện nay toàn tỉnh mới có 17/40 trạm, ít quá. Việc lắp đặt đưa ra các dự báo quan trọng lắm. Bởi vì dự báo về không chính xác thì dẫn đến lý đưa ra quyết định không chính xác, hậu quả để lại tốn kém rất nhiều.”

     Thời gian qua, Dự án thiết lập mạng lưới đo mưa cộng đồng do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn triển khai tại các tỉnh miền Trung đã tăng dày các trạm đo mưa. Với hàng trăm thùng đo mưa đặt tại những vùng ngập lụt và khu vực các hồ chứa nước, đập dâng giúp người dân tiếp cận thông tin một cách nhanh nhất. Người dân vùng lũ có thể biết tương đối chính xác cường độ mưa xảy ra tại địa bàn mình. Từ đó, dùng điện thoại di động nhắn tin về Văn phòng Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh để đơn vị này cập nhật thông tin dữ liệu về lượng mưa đo được vào chương trình quản lý và truyền dữ liệu của địa phương. Ông Nguyễn Văn Vỹ, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phòng chống thiên tai miền Trung - Tây nguyên cho biết, với thiết bị đo mưa tại chỗ, kết hợp với thông tin về lưu lượng xả lũ tại các hồ thủy điện, người dân có thể biết mức độ ngập lụt khu vực hạ du: “Có nghĩa là với mức xả như vậy thì người dân ở thôn A chẳng hạn người ta biết nếu xả 3.000 m3/giây thì sẽ ngập ngoài đồng, xả lên 5.000m3/giây thì sẽ ngập mép làng và xả lên 10.000 m3/giây thì làng mình sẽ ngập đến 1 mét. Ban Chỉ đạo Trung ương Phòng chống thiên tai phối hợp với địa phương hướng đến việc cộng đồng thấy được trực quan với mức xả như vậy thì làng mình, thôn mình ngập đến mức độ nào”./.)