T’coóh vel Âm Loan, ma nứih Ê Đê, ma mông đhị vel A Kok thon, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc bơơn đha nuôr déh nhêr, chắp lêy cắh muy tu đợ c’năl liêm ghít ooy văn hóa Êđê nắc dzợ tu lứch loom luônh cóh bh’rợ zư đớc đợ râu chr’nắp văn hóa n’nắc. C’nặt t’rúih đoọng ha pêê tcoóh t’ha bêl đây, đha nuôr lâng pr’zớc xơợng Tú Anh, phóng viên Đài P’rá Việt Nam xay trúih “ muy cha nắc t’coóh vel lứch loom luônh tu vel bhươl acoon cóh”.

           Cóh t’ngay bhiệc bhan đoàn kết pa zêng đha nuôr ta bhrợ dhdị vel du lịch văn hóa zấp c’bhúh acoon cóh, đhị zr’lụ vel Ê đê, vêy muy t’coóh xóc âi plúuc n’đhơ cơnh đêếc công pa bhlâng đa đơớh pa choom đoọng lâng ra pặ apêê ngai tâm goong n’toong chiing lâng cha ớh apêê tr’coó xa nul acoon cóh. T’coóh nắc A ma Loan, t’coóh vel âng vel A-kok-thon, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc. Tơợp c’moo 2016, pa cắh mặt đoọng ha 5 tỉnh Tây Nguyên, t’coóh vel A ma Loan lướt ooy Hà  Nội lâng ặt ma mông đhị zr’lụ âng ma nứih Êđê đhị vel du lịch- văn hóa zấp c’bhúh acoon cóh. T’mooi bêl tước đâu vêy bơơn t’coóh vel Ama Loan xay  trúih đoọng xơợng đợ râu liêm pr’hay ty đanh lâng pa choom đoọng bhrợ têng bh’rợ văn hóa âng ma nứih Êđê. T’coóh vel Ama Loan xay moon:

               Acu âi rơơm kiêng tơợ bêl ặt cóh vel đong n’dhơ nắc cóh pr’loọng đong âng cu chắp kiêng tr’coó xa nul, chắp kiêng văn hóa, hát xul. Tu cơnh đêếc, c’la cu tơợ đêếc, n’đhơ zấp đhị đoo Nhà nước k’đươi acu công lướt tước. pa bhlâng nắc nâu đoo kiêng zư đơcs râu liêm pr’hay, ha dợ kiêng zư đớc nắc choom pa dưr, kiêng pa dưr nắc choom pa choom đoọng ng’cơnh ooy cơnh lâng lang p’niên, lang t’mêê đoọng apêê đoo bơơn năl brương tr’nu

             Tơợ t’ngay dzợ p’niên, t’coóh vel Ama Loan âi bhrợ bh’rợ p’too moon đha nuôr ting lướt Cách mạng. Tước cmoo 1980, t’coóh bơơn ta moon bhrợ Phó Bí thư tỉnh đoàn Đắc Lắc. Đợ n’nâu ahay, t’coóh k’đhơợng bhrợ phòng khuyến học âng Ban Tuyên huấn tỉnh ủy Đắc Lắc. Tước nâu câi, âi đhêy hưu n’đhơ cơnh đêếc t’coóh vel công dzợ p’zay chroi c’rơ đay ha vel đong. T’coóh ta luôn k’đháp loom pa chắp ngcơnh choom k’đhơợng zư đớc râu liêm pr’hay cóh đhr’niêng cr’bưn âng ma nứih Êđê. Nắc đoo hâu tu c’moo đâu n’đhơ âi 79 c’moo ặ, n’đhơ cơnh đêếc t’coóh công dzợ p’zay lướt ooy Hà Nội, tước bhrợ bh’rợ xay trúih lâng pa cắh ooy văn hóa Tây Nguyên đhị vel du lịch văn hóa zấp c’bhúh acoon cóh.

             T’coóh Ama Loan choom bhrợ têng bấc râu tr’coóh xa nul acoon cóh Tây Nguyên. G’lúh lướt ooy Hà Nội, t’coóh công đơơng âng bấc râu tr’coó xa nul acoon cóh cơnh Đinh Năm, Tăk Tar, Đinh Tút, K’ni… Cơnh lâng apêê tr’coó xa nul âng ta bhrợ k’đháp bơơn chơớc, t’coóh Ama Loan âi bhrợ t’váih đợ pr’đươi âng buôn, n’đhang xa nul công dzợ cơnh ty

              Xay moon ooy ca conh đay, ca coon n’đil t’lách âng t’coóh vel Ama Loan nắc H’Hoa Niê cắh mặ p’lơớp râu hâng hơnh. Nắc ca conh đay ma nứih âi pa choom đoọng ha H’Hoa Niê lâng apêê đhi noo cóh pr’loọng đong ting lêy bhrợ, p’têệt zư đớc văn hóa âng Tây Nguyên:

                A ma âi t’coóh chô ooy đâu cơnh lâng loom luônh nắc vêy đơơng âng truyền thống văn hóa âng ma nứih Êđê lâng zư đớc. N’đhơ âi t’coóh đhur, n’đhơ cơnh đêếc a ma ta luôn pa chắp lâng rơơm kiêng bơơn zư đớc đợ  văn hóa ha ma nứih Êđê, xay trúih p’cắh đợ râu liêm pr’hay lâng doó choom bil pật. lâng ama nắc ma nứih lướt l’lăm lâng nắc muy t’coóh vel đhị vel văn hóa Êđê n’nâu.

                 Nắc pa cắh mặt đoọng ha 8 c’bhúh acoon cóh Tây Nguyên, t’coóh vel Ama Loan rơơm kiêng cóh cr’chăl ha y, đhị vel du lịch văn hóa zấp c’bhúh acoon cóh vêy zấp prang pa cắh đoọng ha zấp acoon cóh. Tu t’coóh, apêê acoon cóh Tây Nguyên cơnh Ba Na, Gia Rai, M’nông…n’đhơ tr’đăn n’đhơ cơnh đêếc vêy đợ c’léh liêm pr’hay la lay nắc muy ma nứih Ê đê, t’coóh cắh mặ năl ghít lứch. T’coóh công xay moon bấc bh’rợ tr’nêng đoọng pa dưr râu p’têệt pa zum, năl ghít đh’rứah bhlưa apêê acoon cóh xoọc vêy đhị vel du lịch- văn hóa zấp acoon cóh. Loom luônh âng t’coóh vel Ama Loan bơơn bấc ngai đha nuôr cóh đâu p’ma moon cơnh muy tơơm nloong ga mắc, ta luôn lứch loom zư lêy ha râu chr’nắp văn hóa âng acoon cóh./.

NẶNG LÒNG VÌ BUÔN LÀNG

            Già làng Ama Loan, dân tộc Ê đê, sống tại buôn A kok thon, Buôn Ma Thuột,  Đắk Lắk được nhân dân đồng bào yêu thương, coi trọng không chỉ vì những hiểu biết sâu rộng về văn hóa Ê đê mà còn vì tấm lòng nhiệt huyết trong việc lưu giữ bảo tồn những giá trị văn hóa đó. Tiết mục Dành cho người cao tuổi hôm nay, mời bà con và các bạn nghe Tú Anh, PV Đài TNVN giới thiệu “Chân dung vị già làng nặng lòng vì buôn làng ”.

             Trong ngày hội đại đoàn kết dân tộc diễn ra tại làng du lịch văn hoa các dân tộc, tại khu vực làng Ê đê, có một cụ ông tóc đã bạc nhưng vẫn rất nhanh nhẹn hướng dẫn và sắp xếp các đội đánh cồng chiêng và chơi các nhạc cụ dân tộc. Ông là Ama Loan, già làng của buôn A- kok- thon, Buôn Ma Thuật, tỉnh Đắk Lắk. Đầu năm 2016, đại diện cho 5 tỉnh Tây Nguyên, già làng Ama Loan ra Hà Nội và sinh hoạt tại khu của người Ê đê tại làng du lịch - văn hóa các dân tộc. Du khách khi đến đây sẽ được già làng Ama Loan, một hướng dẫn viên du lịch “đặc biệt” cũng chính là các chủ thể văn hóa trực tiếp giới thiệu những nét đẹp truyền thống và hướng dẫn trải nghiệm cuộc sống sinh hoạt văn hóa của người Ê đê. Già làng Ama Loan chia sẻ:

               "Tôi đã mong ước từ ngay khi còn ở địa phương hay từ ngay trong gia đình của mình ham mê vấn đề nhạc cụ, ham mê văn hóa, ca hát. Cho nên, bản thân tôi từ đó, bất cứ chỗ nào nhà nước yêu cầu mình cũng sẵn sàng tới, thật ra đây là muốn giữ lại những nét đẹp, mà muốn giữ lại là phải phát triển, muốn phát triển là phải đào tạo như thế nào đó đối với tuổi trẻ, lớp người mới đề họ tiếp thu sau này".

              Từ ngày còn trẻ, già làng Ama Loan đã làm công tác vận động quần chúng đi theo Cách mạng. Đến năm 1980, ông được bầu làm Phó Bí thư Tỉnh đoàn Đắk Lắk. Sau này ông phụ trách Phòng khuyến học của Ban tuyên huấn tỉnh ủy Đắk Lắk. Đến nay, đã nghỉ hưu nhưng già làng vẫn không ngừng góp sức mình cho quê hương. Già luôn đau đáu làm sao có thể bảo tồn những nét đẹp trong phong tục, tập quán của người Ê đê. Đó là lí do năm nay tuy đã 78 tuổi nhưng già làng vẫn lặn lội ra Hà Nội, đến làm nhiệm vụ giới thiệu và quảng bá về văn hóa Tây nguyên tại làng du lịch văn hóa các dân tộc.

            Già Ama Loan có thể chế tác hầu hết các nhạc cụ dân tộc ở Tây Nguyên. Lần nào ra Hà Nội, già cũng  mang theo rất nhiều loại  nhạc cụ dân tộc như đàn Đinh Năm, Tak Tar, Đinh Tút, K’ni…. Với những nhạc cụ mà nguyên vật liệu khó tìm, già Ama Loan đã sáng tạo chuyển sang các vật liệu đơn giản, nhưng chất lượng âm thanh vẫn giữ được như cũ.

              Nói về cha mình, cô con gái út của già làng Ama Loan là H’ Hoa Niê không giấu nổi ánh mắt tự hào. Chính cha là người đã truyền những nhiệt huyết để H’ Hoa Niê và các anh chị em trong gia đình noi theo, tiếp bước cha trong việc bảo tồn và giữ gìn văn hóa của Tây nguyên đại ngàn:

            "Ba già về đây với nhiệt huyết sẽ đưa lại truyền thống văn hóa của người Ê đê và giữ gìn lại. Dù tuổi cao nhưng già luôn có thao thức và mong muốn giữ lại nền văn hóa cho người Ê đê, quảng bá những điều đẹp đẽ và không bị mai một. Và già luôn là người đi đầu và là một già làng tại làng văn hóa Ê đê này".

            Là đại diện hình ảnh của 8 dân tộc Tây Nguyên, già làng Ama Loan mong muốn trong thời gian tới, tại làng du lịch văn hóa các dân tộc sẽ có đầy đủ đại diện của các dân tộc. Vì theo già, các dân tộc Tây nguyên như Ba Na, Gia rai, Khơ me... tuy gần nhau nhưng có những nét đặc sắc riêng mà là một người Ê đê, già không thể nắm rõ hết. Già cũng đề xuất nhiều chương trình, hoạt động để tăng tính kết nối, hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc hiện có tại làng du lịch – văn hóa các dân tộc. Tấm lòng của già làng Ama Loan được những người đồng bào nơi đây ví như một cây đại thụ, luôn nặng lòng che chở chở cho giá trị văn hóa của dân tộc./.