Đh’rứah lâng cao su, keo nắc bơr râu t’nơơm chr’nóh bha lâng, chr’hoong Nam Đông chủ trương pa dưr kinh tế ting c’lâng “ bấc t’nơơm, bấc a coon”, cóh đêếc p’nang công nắc râu t’nơơm chr’nóh bơơn chr’hoong p’ghít pa dưr, đoọng zooi đha nuôr vêy p’xoọng thu nhập, t’bil ha ul pa xiêr đha rựt.

                  Bấc t’ngay n’nâu, đha nuôr chr’hoong da ding ca coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế k’rong pêếh pay zấp râu t’nơơm cha p’lêê cơnh p’nang, píh zấp râu. Cóh apêê acoon c’lâng bê tông nhựa tíh liêm k’đơơng tước apêê vel bhươl, đợ g’lúh xe âng đơơng bấc ơl bh’nơơn âng đha nuôr moọt lúh xu blu. Pr’loọng đong a moó Hoàng Thị Lệ, ặt cóh vel Vinh Giang, chr’val Thượng Quảng vêy lấh 100 t’nơơm p’nang xoọc bơơn pêếh rúh x’ría đoọng pa câl. A moó Lệ trúih: Hân noo p’nang c’moo đâu, n’đhơ cắh bơơn bấc n’đhơ cơnh đêếc pr’loọng đong a moó công bơơn pa pêếh lấh 1 tấn p’nang, xang bêl pay lơi zên đươi dua nắc dzợ bơơn pa chô 20 ức đồng.

            Tơơm p’nang chóh dâng 4-5 c’moo nắc choom ặ u boong, c’rơ zư x’mir lêy lâng phân bón doó bấc. vêy cr’chăl p’nang chr’nắp công xiêr đệ, bấc pr’loọng zên col lơi đoọng chóh tơơm râu lơơng, n’đhơ cơnh đêếc pr’loọng đong cu công p’zay k’đhơợng zư đơcs tu pa cahưps vêy bêl p’nang chr’nắp dzoóc dal. Công pr’đoọng nắc tơợ c’moo 2014 tước nâu câi, p’nang bơơn pa câl bấc zên tu cơnh đêếc đha nuôr công pa bhlâng bhui har. Công đươi tơơm p’nang, zấp c’moo bơơn pa câl tơợ 20-30 ức đồng nắc pr’loọng đong cu vêy zên câl đh’râu đh’rí cóh đong, a coon học liêm ta níh. Lâh tơơm p’nang, pr’loọng đong cu công chóh p’xoọng cao su, keo, đoọng pa dưr tr’mông tr’mêếh yêm têêm.

                   Đhị chr’hoong da ding ca coong Nam Đông, p’nang bơơn chóh bấc bhlâng dhdị apêê chr’val Hương Lộc, Hương Hòa lâng Hương Phú, Thượng Quảng… Cóh apêê đhị n’nâu, k’dâng lêy apêê pr’loọng đong zêng chóh p’nang, pr’loọng bấc bhlâng công tước 150 t’nơơm, pr’loọng hắt công vêy bơr pêê zệt t’nơơm. Tơơm p’nang doó u chơơr k’tiếc lâng mặ ặt ma mông lâng đhr’năng plêêng k’tiếc mốp bênh, zên đươi dua tơợp k’rong bhrợ doó bấc, bh’rợ chóh lâng zư x’mir lêy nắc buôn, tu cơnh đêếc đha nuôr bhrợ t’bhứah đhăm chóh đoọng pa dưr thu nhập ha pr’loọng đong. Zấp c’moo, muy t’nơơm p’nang bơơn pay tơợ 4 tước 5 c’nung, muy c’nung dâng 7 tước 10 kg, cơnh lâng zên pa câl 18.000 tước 20.000 đồng cơnh xoọc đâu, đha nuôr âi veye p’xoọng z’zăng vêy zên. T’coóh Hồ Văn Rai, Bí thư Đảng ủy chr’val Thượng Quảng, chr’hoong Nam Đông đoọng năl: Chr’val Thượng Quảng vêy 7 vel, cóh đêếc, 4 vel veye đha nuôr Cơ Tu ặt ma mông. Pr’ặt tr’mông âng đha nuôr bấc nắc za nươr ooy tơơm cao su, keo lâng muy bơr tơơm chr’nóh n’lơơng cơnh p’nang, píh zấp râu. C’moo đâu, p’nang bơơn  dal chr’nắp, tu cơnh đêếc đha nuôr bhui har

                  Bấc c’moo đăn đâu, p’nang bơơn chr’nắp dal, tu cơnh đêếc đha nuôr chóh cớ bấc. azi công xay moon bh’rợ n’nâu nắc choom, tu râu p’nang t’mêê xoọc đâu đha nuôr chóh nắc đhêêng 4 c’moo nắc choom ặ pêếh pay. Azi cắh chủ trương quy hoạch zr’lụ đhăm k’tiếc muy chóh p’nang nắc p’too moon đha nuôr chóh cóh toor đong, cóh nang chr’nóh. Tu râu t’nơơm n’nâu buôn dal chr’nắp, nắc doó lấh bil c’rơ g’lêếh zư xmir lêy, tu cơnh đêếc bhrợ đoọng pa xoọng râu pa chô âng muy cha nắc bình quân dzoóc 38 ức đồng/ c’moo moọt c’moo 2020 ha y.

                Prang chr’hoong Nam Đông xoọc vêy lấh 100 hecta p’nang, muy hecta bình quân bơn chóh 1.100 t’nơơm. Ting cơnh zên câl cơnh xoọc đâu, muy hecta p’nang vêy bơơn dâng 70 ức đồng/c’moo. P’nang dal chr’nắp cắh muy zooi apêê pr’loọng chóh p’nang veye p’xoọng râu pa chô nắc dzợ bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng ha bấc ngai cắh vêy bh’rợ cóh vel đong tợơ bh’rợ pay câl p’nang, pêếh p’nang, lêếh p’nang dhdị apêê đong bhrợ pa goóh đoọng t’moọt ooy thùng đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng. Tơợ muy râu tơơm chr’nóh da doóc cóh toor đong, bấc nắc bhrợ đoọng ha bh’rợ xay xơ, pấh a bhuy, nâu câi p’nang âi bơơn thị trường k’tiêc sk’ruung n’lơơng chơớc tước, dưr váih tơơm t’bil ha ul pa xiêr đha rựt cóh zr’lụ da ding ca coong n’nâu.

Xoọc đâu, lấh 2 râu t’nơơm chr’nóh bha lâng nắc cao su lâng keo, chr’hoong Nam Đông chủ trương đơơng t’moọt chóh apêê t’nơơm cơnh p’nang, píh ngam, tắc… ting c’lâng bh’rợ “ bấc t’nơơm, bấc acoon” đoọng pa xiêr đhr’năng cắh pr’đoọng ooy zên câl, thị trường đươi dua lâng pa dưr râu pa chô ha đha nuôr. T’coóh Trần Văn Bình, Bí thư Huyện ủy Nam Đông đoọng năl:

               Cơnh lâng chr’hoong da ding ca coong Nam Đông, xoọc đâu k’tiếc k’buynh pa bhlâng cắh vêy tu cơnh đêếc đoọng bhrợ t’bhứah k’tiếc bhrợ têng ha đha nuôr nắc râu pa bhlâng k’đháp. Chủ trương âng chr’hoong công t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ k’đhơợng lêy, pa đớp đoọng k’tiếc, crâng ha đha nuôr, pa zum lâng chóh tơơm z’nươu cóh crâng, chóh c’rêê… Chr’hoong công âi bhrợ t’váih c’lâng tr’xăl đoọng pa dưr râu pay pa chô đoọng ha đha nuôr. Pa đhang cơnh bấc c’moo đăn đâu nắc tơơm p’nang bơơn thị trường chắp kiêng. Đha nuôr pêếh pay tước ooy vêy ma nứih câl tước đêếc. Xang n’nắc tơơm píh ngam chóh cóh k’tiếc Nam ĐÔng công pa bhlâng bơơn bấc ngai chắp kiêng./.

Nam Đông, Thừa Thiên Huế:

Cau mất mùa, được giá

KIM THU

          Thời điểm này, hàng trăm héc ta cau ở huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đang vào vụ thu hoạch. Năm nay, mặc dù cau không được mùa nhưng giá bán cao nên người trồng cau ở Nam Đông rất phấn khởi. Cùng với cao su và keo là hai loại cây trồng chủ lực, huyện Nam Đông chủ trương phát triển kinh tế theo hướng“đa cây, đa con”, trong đó, cau cũng là loại cây trồng được huyện chú trọng phát triển, nhằm giúp bà con có thêm thu nhập, xóa đói giảm nghèo.

          Những ngày này, người dân huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế tập trung thu hoạch các loại cây ăn quả như cau, cam quýt. Trên những con đường nhựa thẳng tắp dẫn vào các thôn bản, những chuyến xe chất đầy hàng nông sản của bà con ra vào nhộn nhịp. Gia đình chị Hoàng Thị Lệ, ở thôn Vinh Giang, xã Thượng Quảng có hơn 100 cây cau đang thu hái lứa cuối cùng để bán cho thương lái đem vào lò sấy. Chị Lệ kể, vụ cau năm nay, dù mất mùa nhưng gia đình chị cũng thu hoạch được hơn 1 tấn cau, sau khi trừ chi phí cũng thu lãi được 20 triệu đồng:

          Cây cau trồng khoảng 4 đến 5 năm là cho thu hoạch, công chăm sóc và phân bón không tốn nhiều. Có thời điểm cau cũng hạ giá rất thấp, nhiều hộ chặt để trồng các loại cây khác, nhưng gia đình tôi vẫn kiên quyết giữ lại vì nghĩ rằng có lúc cau sẽ lên giá. Cũng may là từ năm 2014 đến nay, cau được giá nên bà con cũng rất phấn khởi. Cũng nhờ cây cau, mỗi năm bán được từ 20 đến 30 triệu mà gia đình tôi có tiền mua sắm tiện nghi, con cái học hành. Ngoài cây cau, gia đình tôi cũng trồng thêm cao su, keo, lấy công làm lãi để phát triển kinh tế ổn định.

          Tại huyện miền núi Nam Đông, cau được trồng nhiều tại các xã Hương Lộc, Hương Hòa và Hương Phú, Thượng Quảng... Ở những nơi này, hầu hết các hộ dân đều trồng cau, hộ nhiều nhất lên đến 150 cây, hộ ít cũng có vài ba chục cây. Cây cau không kén đất và chịu được khí hậu khắc nghiệt, chi phí đầu tư thấp, kỹ thuật trồng và chăm sóc đơn giản nên bà con mở rộng diện tích để tăng thu nhập cho gia đình. Mỗi năm, một cây cau cho thu hoạch từ 4 đến 5 buồng, mỗi buồng khoảng 7 đến 10 kg, với giá bán 18.000 đến 20.000 đồng như hiện nay, bà con đã có thêm một khoản thu nhập khá. Ông Hồ Văn Rai, Bí thư Đảng ủy xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông cho biết: xã Thượng Quảng có 7 thôn, trong đó, 4 thôn có đồng bào dân tộc Cơ Tu sinh sống. Đời sống của bà con chủ yếu dựa vào cây cao su, cây keo và một số cây trồng khác trong vườn như cau, cam, quýt. Năm nay, cây cau được giá nên bà con rất phấn khởi.

          Mấy năm gần đây, cau được giá nên bà con trồng lại rất nhiều. Chúng tôi cũng hoàn toàn ủng hộ việc này vì loại cau mới hiện nay bà con trồng chỉ 4 năm là cho thu hoạch. Chúng tôi không chủ trương quy hoạch vùng đất chuyên trồng cau mà khuyến khích bà con trồng trong vườn. Vì loại cây này được giá mà lại ít tốn công chăm sóc thì nên làm để tăng thu nhập bình quân thu nhập đầu người lên 38 triệu đồng/ người/ năm vào năm 2020.

          Toàn huyện Nam Đông hiện có hơn 100 héc ta cau, mỗi héc ta bình quân trồng được 1.100 cây. Theo mức giá hiện nay, mỗi héc ta cau cho thu nhập khoảng 70 triệu đồng/năm. Cau được giá không chỉ giúp các hộ trồng cau có thêm thu nhập mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động nhàn rỗi ở địa phương từ việc thu mua cau, hái cau, tách cau trái tại các lò sấy để đóng thùng xuất khẩu. Từ một loại cây trồng rải rác trong vườn nhà, chủ yếu phục vụ đám cưới hỏi, ma chay, bây giờ cau đã tìm được thị trường xuất khẩu, trở thành cây xóa đói giảm nghèo ở vùng rẻo cao này.

         Hiện nay, ngoài 2 loại cây trồng chủ lực  là cao su và keo, huyện Nam Đông chủ trương đưa vào trồng các loại cây khác như cau, cam, quýt…theo phương châm “đa cây, đa con” nhằm giảm thiểu rủi ro về giá cả, thị trường tiêu thụ và tăng thu nhập cho bà con. Ông Trần Văn Bình, Bí thư Huyện ủy Nam Đông cho biết:

        Đối với huyện miền núi Nam Đông hiện nay đất đai rất hạn chế nên để mở rộng sản xuất cho người dân cực kỳ khó khăn. Chủ trương của huyện vẫn là đẩy mạnh công tác quản lý, giao đất giao rừng cho dân, kết hợp với trồng cây dược liệu dưới tán rừng, trồng mây…Huyện cũng tạo hướng chuyển đổi để tăng thu nhập cho người dân. Chẳng hạn như mấy năm gần đây thì cây cau được thị trường ưa chuộng. Bà con thu hái đến đâu có người mua đến đó. Rồi cây cam trồng trên đất Nam Đông cũng rất được thị trường ưa chuộng./.