Công dzợ đhị đêếc bấc ngai ặt lướt chơớc lêy ping xal ma nứih đong đay,, bấc cựu chiến binh ặt chơớc lêy n’hang đồng đội ặt đhị đâu đhị tốh. zấp chu rạch chô ooy Quảng trị, apêê đoo bh’nhăn  xơợng ngăn loom bêl apêê ping liệt sĩ ting t’ngay ting liêm lấh lâng bơơn zư x’mir lêy liêm ta níh.

    Muy t’ngay cóh m’pâng c’xêê 7, đhị bha nụ ping xal liệt sĩ k’tiếc k’ruung c’lâng 9, tỉnh Quảng Trị, tơợ đơớh ra diu âi vêy bấc c’bhúh ma nứih tước lum lêy ping xal. Gr’doóc hương hr’lúc lâng đha hum pô t’mêê liêm. G’lúh boo p’jớh dưr váih n’đhơ cơnh đêếc a noo Đinh Tiến Dũng, ặt cóh thành phố Nam Định công dzợ p’zay ta tâng ặt cớ đhị ping liệt sĩ,  k’đhơợng đhu đương cát đợ lứch nhang vêy ha dợ dưr chô. Bấc c’moo đâu, pr’loọng đong a noo Dũng lướt prang apêê bha nụ ping xal cóh tỉnh Quảng Trị chơớc lêy ping da dêy luônh âng đay. Xa nay ooy ma nứih đong, pr’loọng đong vêy bơơn k’đhơợng nắc đhêêng ta la bha ar xay moon lấh chêệt xrắ t’nooi chữ “ Liệt sĩ Đinh Văn Sơn, lấh cắh dzợ c;moo 1970 đhị chiến trường Quảng trị” tu cơnh đêếc bh;rợ chơớc lêy lum bấc râu zrnắh k’đháp. Cóh muy chu lướt chơớc lêy, a noo Dũng lêy dhd’nớc da dêy luônh đay crắ cóh ping liệt sĩ đhị bha nụ ping xal liệt sĩ k’tiếc k’ruung c’lâng 9, pr’loọng đong bhrợ bha ar zước pay ta rớh ping đọong ch’mêệt lêy AND n’đhơ cơnh đêếc bh’nơơn nắc êếh a vêy. N’đhơ cơnh đêếc, zấp bêl tết tóc cắh cậ vêy g’lúh lướt z’lấh Quảng Trị, a noo Dũng zêng booi lum lêy, bặt hương lâng lêy nâu đoo cơnh nắc ping âng da dêy luônh đay: “Acu công p’rơơm ping n’nâu vêy muy hun âng adêy cu. Tu acu âi xơợng bấc t’rúih đồng đội vêy bêl c’lâm chêệt đh’rứah, bêl pệch rớih pay chô đơơng ooy đâu nắc buôn tr’lúc. A cu pa chắp cóh đâu ping liệt sĩ acu lêy nắc p’rơơm ping âng ma nưíh đong cóh đhị đâu đhị tốh công bơơn apêê n’lơơng zư lêy liêm ta níh cơnh đâu. A cu lêy pa bhlâng liêm ta níh.”

    K’zệt c’moo đâu, đhị apêê bha nụ ping xal liệt sĩ cóh Quảng Trị công dzợ k’zệt r’bhâu ping liệt sĩ cắh âi ghít đh’nớc. n’đhơ cơnh đêếc bha nụ ping xal n’đoo công vêy ma nứih zư x’mir lêy, bặt hương liêm ta níh. Zấp chu rạch chô lum lêy ping xal, zấp ngai zêng xơợng ngăn loom. T’coóh Nguyễn Văn Tính, vel đong ooy Hà Tĩnh vêy ma núih đong xoọc ặt đhêy đhị bha nụ ping xal liệt sĩ k’tiếc k’ruung Trường Sơn, bấc chu kiêng đơơng chô na noo lâng vel đong n’đhang lêy ping xal bơơn zư x’mir lêy liêm ta níh, t’coóh nắc quyết định đoọng na noo ặt dhd’rứah đồng đội. t’coóh Tính xay moon: “Moọ ooy đâu c’jệ lêy tu cơnh muy đài pô, bhưng ang prang zr’lụ ping xal n’nâu. Acu lêy cơnh đâu nắc yêm loom lâng ngăn loom apêê ma nứih đong.”

    Cóh đhăm k’tiếc óih Quảng Trị vêy 72 bha nụ ping xal liệt sĩ cơnh lâng k’noọ 60 r’bhâu bêệ ping vêy dhd’nớc lâng cắh âi vêy đh’nớc. 2 đhị đhăm k’tiếc bơơn lêy cơnh “ Bha nụ ping cắh vêy ping” nắc đoo Thành Cổ Quảng Trị lâng toọm k’ruung Thạch Hãn. Đhị đâu, k’rơ bhâu liệt sĩ ặt đhị đâu toọt c’moo c’xêê bêl xoọc đhiệp muy zệt t’cool, bơr zệt c’moo. Bấc c’moo đâu, âi moọt apêê t’ngay tr’cuôl, t’ngay x’ría c’xêê, t’ngay tơợp c’xêê, toọm k’ruung Thạch Hãn, Thành Cổ Quảng Trị bhưng ang nến lâng pô hay chơớ anh hùng liệt sĩ. Lâng đha lum c’xêê 7 zấp c’moo, đhị đâu dưr víah bhiệc bhan ca văr r’vai apêê liệt sĩ  liêm crêê lâng râu ting pấh âng bấc ơl cựu chiến binh, ma nứih đong, tăng ni phật tử lâng ma nứih vel đong. Cựu chiến binh – thương binh Nguyễn Xuân Thành cóh tỉnh Cao Bằng nắc rêên bêl chô lum lêy đồng đội âng đay. T’coóh Thành hay ghít móh mặt âng đồng đội. Cựu chiến binh Nguyễn Xuân Thành hay cớ, Trung đoàn âng t’coóh bơơn k’đươi dzang z’lấh k’ruung Thạch hãn tước chiến đấu zư lêy Thành Cổ Quảng Trị c’moo 1972. bêl đêếc, ha dum pháo ang lấh mơ bêl ha dum bh’rương. Trung đội t’coóh 20 cha nắc dzang z’lấh k’ruung n’đhang bêl  moọt tước Thành Cổ nắc chêệt lấh muy pâng. Chiên tranh âi lứch, âi bâc chu t’coóh rchj chô cớ Quảng Trị bặt hương, p’loong pô ooy toọm k’ruung Thạch hãn hay chơớ đồng đội. t’coóh Thành ta luôn ặt pa chắp tu dzợ bấc đồng đội ặt đhị đâu đhị tốh cắh âi bơơn chô đơơng ặt dhd’rứah muy đhị: “T’ngay đâu chô lum cớ apêê đồng đội n’đhang bhrêy tắh, dzung cắh dzợ choom lướt vốch n’đhơ cơnh đêếc a zi công ‘zay xiêr đoọng p’loong pô ha đồng đội. Zấp bêl công hay tước đhi noo đồng đội zi âi lấh chêệt bil cóh đâu. Đhi noo zi công buôn rạch chô cớ chiến trường đoọng chơớc lêy n’hang đồng đội chô đơơng. Đợ đồng chí lấh chêệt bil a hêê công t’bhlâng chơớc lêy.”

    C’xêê 7 chắp hay, Quảng Trị đương hơnh ma nứih prang k’tiếc chơớc lướt chô lum chiến trường ahay, bặt hương hay tước đồng đội, lum lêy anh hùng liệt sĩ. Muy n’jéh hương loom chắp hay, muy đoong pô đha hum đớc đhị ping liệt sĩ, zấp ngai zêng mr’cơnh loom chắp hay tước apêê âi lấh c’lâm bil tu Độc lập – Tự do âng K’tiếc k’ruung./.

Ấm tình đồng đội

PV Đình Thiệu-VOV miền Trung

     Nhiều năm nay, đất lửa Quảng Trị nặng ân tình với đồng bào cả nước khi đảm nhận chăm sóc 72 nghĩa trang với gần 6 vạn mộ liệt sỹ. Mỗi năm, hàng trăm liệt sỹ được qui tập vào nghĩa trang. Vẫn còn đó những thân nhân mãi đi tìm mộ người thân, nhiều cựu chiến binh lặng lẽ tìm kiếm hài cốt đồng đội nằm lại đâu đó. Mỗi lần trở về Quảng Trị, họ càng thấy ấm lòng khi các phần mộ liệt sỹ ngày một sạch đẹp và được chăm sóc chu đáo.

        Một ngày giữa tháng 7, tại Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia Đường 9, tỉnh Quảng Trị, từ sáng sớm đã có nhiều đoàn người đến viếng mộ. Khói hương quyện mùi hoa tươi thơm ngát. Cơn mưa bất ngờ đổ xuống nhưng anh Đinh Tiến Dũng, ở thành phố Nam Định vẫn nán lại bên mộ liệt sỹ, che dù đợi cháy hết cây nhang rồi mới ra về. Bao năm nay, gia đình anh Dũng đi khắp các nghĩa trang ở tỉnh Quảng Trị tìm mộ chú ruột của mình. Thông tin về người thân, gia đình có được chỉ là tờ giấy báo tử ghi dòng chữ “Liệt sỹ Đinh Văn Sơn, hy sinh năm 1970 tại chiến trường Quảng Trị” nên việc tìm kiếm gặp nhiều khó khăn. Trong một lần đi tìm, anh Dũng thấy tên chú ruột mình ghi trên phần mộ liệt sỹ tại Nghĩa trang liệt sỹ Quốc gia Đường 9, gia đình làm thủ tục xin cất bốc mộ để giám định AND nhưng kết quả không phải. Tuy nhiên, cứ mỗi lần lễ tết hay có dịp ngang qua Quảng Trị, anh Dũng đều đến thăm viếng, hương khói và xem đây như phần mộ của chú ruột mình: “Mình cũng hy vọng ngôi mộ này có phần của chú mình. Bởi vì mình đã nghe nhiều câu chuyện đồng đội có khi nằm chung nhau, khi khai quật đưa về đây thì có sự lẫn. Mình nghĩ ở đây mộ liệt sỹ mình nhận thì hy vọng mộ của người thân ở một nơi nào đó cũng được người ta chăm sóc chu đáo như thế này. Mình thấy rất chu đáo.”

       Hàng chục năm nay, tại các nghĩa trang liệt sỹ ở Quảng Trị vẫn còn hàng chục nghìn ngôi mộ liệt sĩ chưa rõ tên. Nhưng nghĩa trang nào cũng có người chăm sóc, hương khói chu đáo. Mỗi lần trở lại thăm viếng nghĩa trang, mọi người đều cảm thấy ấm lòng. Ông Nguyễn Văn Tính, quê Hà Tĩnh có người thân đang yên nghỉ tại Nghĩa trang liệt sỹ Quốc gia Trường Sơn, nhiều lần muốn đưa người anh về quê nhưng thấy phần mộ được chăm sóc chu đáo, ông quyết định để anh ở lại cùng đồng đội. Ông Tính bộc bạch: “Vào đây thấy choáng ngợp vì giống như một đài hoa, rực sáng cả khu vực nghĩa trang này. Mình thấy thế này là hài lòng và mãn nguyện cho những người thân.”

       Trên đất lửa Quảng Trị có 72 nghĩa trang liệt sỹ với gần 60 ngàn phần mộ có tên và chưa rõ tên. 2 địa danh được xem như “nghĩa trang không nấm mồ” đó là Thành Cổ Quảng Trị và dòng sông Thạch Hãn. Nơi này, hàng nghìn liệt sỹ mãi mãi nằm lại khi tuổi mới mười chín đôi mươi. Nhiều năm nay, cứ vào những ngày Rằm, Ba Mươi, Mồng Một, dòng sông Thạch Hãn, Thành Cổ Quảng Trị lung linh nến và hoa tưởng niệm anh hùng liệt sỹ. Và dịp tháng 7 hàng năm, tại đây diễn ra lễ cầu siêu anh linh các liệt sỹ với sự tham gia của đông đảo cựu chiến binh, thân nhân, tăng ni phật tử và người dân địa phương. Cựu chiến binh - thương binh Nguyễn Xuân Thành ở tỉnh Cao Bằng lặng lẽ khóc khi về đây thăm đồng đội mình. Ông Thành nhớ như in từng gương mặt thân quen đồng đội. Cựu chiến binh Nguyễn Xuân Thành nhớ lại, Trung đoàn của ông được lệnh vượt sông Thạch Hãn sang chiến đấu bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972. Hồi đó, ban đêm pháo sáng hơn cả đêm trăng rằm. Trung đội ông 20 người vượt sông nhưng khi vào đến Thành Cổ thì hy sinh hơn một nửa.Chiến tranh kết thúc, đã nhiều lần ông trở lại Quảng Trị lặng lẽ thắp hương, thả hoa xuống dòng sông Thạch Hãn tưởng nhớ đồng đội. Ông Thành luôn đau đáu vì còn nhiều đồng đội nằm lại đâu đó chưa được đưa về yên nghỉ bên nhau: “Hôm nay về thăm lại các đồng đội dù thương binh, chân không đi lại được nhưng chúng tôi vẫn cố xuống để thả hoa xuống cho đồng đội. Lúc nào cũng tưởng niệm anh em đồng đội chúng tôi đã hy sinh ở đây. Anh em chúng tôi vẫn tổ chức đi lại chiến trường để đi tìm hài cốt đồng đội mang về. Những đồng chí hy sinh chúng ta cũng nên cố gắng tìm cho bằng được”

     Tháng 7 tri ân, Quảng Trị đón dòng người khắp nơi tìm về thăm chiến trường xưa, thắp hương tưởng nhớ đồng đội, viếng anh hùng liệt sỹ. Một nén tâm nhang tri ân, một nhành hoa thơm đặt lên mộ liệt sỹ, mọi người đều chung tấm lòng thành kính tưởng nhớ những người đã ngã xuống vì Độc lập - Tự do của Tổ quốc./.