Tơợp tơợ apêê c’moo 60. 70 thể kỷ l’lăm, NSND Chu Thúy Quỳnh âi tr’haanh lâng apêê vai bha lâng cóh apêê vở kịch múa tr’haanh âng Việt Nam cơnh “ Tấm Cám”; “ N’năng a chịm lâng mặt t’ngay”, “ Tr’lum đhị ap]ớih pháo”… A va đoọng năl, toọt lang nắc p’teeẹt lâng apêê g’lúh lướt, k’ha riêng tác phẩm múa mơ đêếc đợ râu cắh choom ha vil. Cắh muy pa cắh cóh bha lang k’tang, bha lang clung, tang ga, tang vel nắc dzợ n’đhơ đhị a pướih pháo, cóh boọng hầm đhộ, đhị khoang bhuông lâng n’đhị giường thương binh, bệnh binh… “Acu nắc muy cha ăncs ma mông pr’đoọng pr’đhooi, n’đhơ toọt lang ting bh’rợ n’nâu lâng bh’rợ n’nâu âi đoọng ha cu muy pr’ặt tr’mông vinh quang, chô đơơng đoọng ha cu đợ râu mâng loom lâng đợ loom pr’ặt âng muy cha nắc nghệ sĩ. Tơợ bêl acu dzợ tứi âi bơơn moọt lum Ava Hồ, bơơn moọt cha cha lâng ava, cha tết lâng Ava. Apêê t’ngay n’nắc, cơnh lâng cu nắc đợ râu hâng hơnh bhlâng âng ma nứih bhrợ nghệ thuật. Bấc bêl acu pa chắp n’hâu u lệt,  nắc acu pa chắp cậ tước Ava, tước đợ râu p’too moon âng Ava.”

      N’zâu cóh lịch sử ngành múa Việt Nam cắh vêy ngai ting bh’rợ lâng nhâm mâng lâng bh’rợ múa- muy bh’rợ zr’nắh k’đháp lâng nghệ sĩ n’đắh c’moo c’xêê lấh mơ bh’rợ nghệ thuật n’lơơng- Cơnh Chu Thúy Quỳnh. Công nắc tu râu a bhuy ch’ol đoọng tơợ bh’rợ nắc Thúy Quỳnh bơơn tước, bơơn năl bấc văn hóa la lay cơnh cóh bha lang k’tiếc. bh’nhăn lướt ch’ngai, bh’nhăn năl bấc, ava bh’năn lêy múa Việt Nam liêm chr’nắp. Cắh bhui har r’rộ r’răm, cơnh apêê pr’múa Nga công cắh lấh liêm l’boọt cơnh pr’múa Ấn Độ, nắc liêm pr’hay cha chríh cắh cơnh. Cơnh đêếc nắc tơợ t’rúih ooy a noo pháo thủ, hải quân  lâng c’mâr dân quân- pêê c’bhúh âi bhriêl g’lăng dh’rứah păng p’tộ bhuông păr a rập, Chu Thúy Quỳnh lâng nghệ sĩ Mạnh Hùng p’tộc váih múa “ Tr’lum đhị a pướih pháo” lâng pa cắh đhị chiến trường. Pr’múa nắc râu cắh choom bil ooy râu grơơ loom, bhriêl g’lăng âng quân, đha nuôr hêê cóh g’lúh zêl prúh a rập Mỹ. Giáo sư Lê Ngọc Canh, ma nứih mr’đoo bh’rợ dhd’rứah vinh dự bơơn đớp ch’ner Hồ Chí Minh g’lúh n’nâu xay moon: “Acu năl NSND Chu Thúy Quỳnh tơợ bêl tứi, tơợ bêl tơợp moọt  pa bhrợ c’moo 54. A đoo đơơng đoọng ha ngành múa tơợ diễn viên, dưr víah ma nứih biên đạo, bh’cộ đong hát, k’đhơợng lêy đong hát, k’đhơợng lêy hội, pa bhlâng bấc bh’nơơn cóh bh’rợ tr’nêng lâng pa dưr bh’rợ tr’nêng p’teeẹt lâng hội Múa.”

      Cơnh lâng loom chắp kiêng bh’rợ lâng râu cr’noọ cr’niêng bơơn đơơng âng liêm lứch ha nghệ thuật múa, tu cơnh đêếc bêl đhiệp 40, 50 c’moo khán giả công dzợ lêy a va múa cóh sân khấu. Cắh muy nắc muy diễn viên t’bách z’hai, Chu Thúy Quỳnh dzợ nắc đong biên đạo bhriêl g’lăng, dợ pr’múa “ Hân noo ha pruốt cóh vel H’mông”, “ Hầu văn xá Thượng Ngàn”… bơơn a va p’tốc t’váih tơợ apêê pr’múa ty acoon cóh, chô đơơng râu t’mêê ha pr’múa Việt Nam. Chu Thúy Quỳnh công nắc nghệ sĩ tr’nơợp đơơng âng râu liêm pr’hay âng acoon ma nưuíh Việt Nam đấc ooy sân khấu múa. NSND Chu Thúy Quỳnh xay moon: “Học nắc a đay bhrợ lâng râu âi váih âng k’tiếc k’ruung đay, tu cơnh đêếc nắc a cu lướt đhộ ooy apêê c’bhúh acoon cóh. Bấc c’bhúh acoon cóh acu kiêng bhrợ t’váih đợ pr’múa acu đấc tước đêếc pa choom ting n’jéh muy. Acu đơơng âng đợ pr’múa âng cu. Cơnh lâng cu đợ pr’múa acoon cóh nắc đoo pr’đơợ ga mắc bhlâng lâng công liêm choom bhlâng. Pa đhang cơnh kiêng p’tốc t’mêê pr’múa Mông nắc choom đấc tước vel bhươl Mông, múa Thái acu công lướt tước, mùa Tày, Nùng, Dao… acu công tước pa choom đhị vel đong apêê.”

      Âi vêy bấc p’lêêhs c’lâng lang choom đơơng âng a va tước lâng bh’rợ la lay, n’đhơ cơnh đêếc n’năng a chịm doó choom ha bao, NSND Chu Thúy Quỳnh ta luôn lêy múa cơnh lâng đay nắc đoo a bhuy ch’ol đọong, nắc đoo râu p’têệt pa zum k’đháp tr’pác tr’clắh. Tu cơnh đêếc lấh muy pâng thế kỷ p’têệt lâng nghệ thuật múa, ma nứih lêy ta luôn lêy muy Chu Thúy Quỳnh ma mông  liêm lứch lâng apêê vai diễn bhrợ ha der loom ma nứih. Râu chắp kiêng bh’rợ cóh ava bhrợ ha zấp ngai bêl lum g’lúh tr’nơợp công bơơn pa trơơi râu loom luônh lâng đơơng đoọng k’dâng lêy doó ha bao ha bị. Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Hoạch moon: “NSND Chu Thúy Quỳnh c’moo đâu âi lấh 70  âi, n’đhơ cơnh đêếc a đoo công dzợ pa brhợ, công dzợ p’zay. Nâu đoo nắc muy pân đil veye loom bhrơợng grơơ. Nắc đoo gương đoọng azi xa mil lêy lâng nâu câi acu công dzợ xa mil lêy lâng p’têệt đoọng ha lang t’tun nắc apêê pr’zớc buôn lêy gương n’nắc đoọng ha hêê pa bhrợ n’đắh nghệ thuật.”

      Lấh 60 c’moo đơơng đoọng ha nghệ thuật múa, ma nưuíh nghệ sĩ n’nắc công đơơng âng cóh a đay râu chắp kiêng cắh choom pặt, dợ pr’múa âng ava đơơng âng râu c’léh ooy văn hóa, lịch sử acoon ma nứih,  pa cắh ghít r’vai k’tiêc sk’ruung lâng bhrợ pa liêm ha lịch sử  k’tiếc k’ruung. Tước nâu câi, bêl xóc âi pluucs, tr’pang têy cắh dzợ liêm l’boọt đoọng múa đợ pr’múa, nắc đhị pr’đơợ Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam, nghệ sĩ Chu Thúy Quỳnh nắc ting lướt ta pun dzung apêê nghệ sĩ tước zấp chr’val, zấp vel bhươl, k’rong pa dưr xang n’nắc p’tốc t’mêê đợ pr’múa t’mêê lâng ch’ner Hồ Chí Minh nắc ch’ner la lua crêê đoọng ha đợ râu đơơng đoọng âng ava cơnh lâng môn nghệ thuật n’nâu./.

NSND CHU THÚY QUỲNH

CÁNH CHIM KHÔNG MỎI CỦA NGHỆ THUẬT MÚA

                                                                                                             Ngọc Ngà

     Trong 10 tác giả, nghệ sĩ vinh dự được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh lần này, có một phụ nữ đã ngoài 70; bước chân của bà đã đi khắp các mặt trận, chiến trường ác liệt nhất, đem lời ca điệu múa cổ vũ tinh thần chiến đấu của quân và dân ta. Những cống hiến của bà cho nghệ thuật nước nhà khiến bạn nghề nể trọng, công chúng yêu mến. 

       Ngay từ những năm 60, 70 thế kỷ trước, NSND Chu Thuý Quỳnh đã nổi tiếng với những vai chính trong các vở kịch múa kinh điển của Việt Nam như “Tấm Cám”; “Cánh chim và mặt trời”; “Gặp gỡ bên mâm pháo”… Bà cho biết, cuộc đời là gắn liền với những chuyến đi, hàng trăm tác phẩm múa là ngần ấy những kỷ niệm không thể nào quên. Không chỉ biểu diễn trên sân cỏ, cánh đồng, sân ga, sân đình mà còn cả bên mâm pháo, dưới hầm sâu, trên khoang tàu và bên giường thương binh, bệnh binh... “Tôi là một con người sống may mắn, cả đời theo nghề này và nghề này đã cho tôi một cuộc sống vinh quang, mang lại cho tôi những niềm tin, những nhân cách của một con người nghệ sĩ. Từ lúc tôi còn nhỏ tôi đã được vào gặp Bác Hồ, được vào ăn cơm, ăn Tết với Bác. Những ngày đó với tôi là những kỷ niệm, những niềm vinh quang của một người làm nghệ thuật. Những lúc tôi nghĩ gì sai, tôi lại nghĩ đến Bác, đến những lời dạy của Bác.”

     Có lẽ trong lịch sử ngành múa Việt Nam chẳng có ai theo nghề và bền với nghề múa- cái nghề vốn khắc nghiệt với nghệ sĩ về tuổi tác hơn bất cứ một môn nghệ thuật nào- như Chu Thuý Quỳnh. Cũng bởi cái duyên từ nghề mà Thuý Quỳnh được đến, được trải nghiệm với nhiều nền văn hoá khác nhau trên thế giới. Đi càng xa, biết càng nhiều bà lại càng thấy múa Việt Nam đặc biệt. Chẳng vui nhộn, hài hước như những điệu múa Nga cũng chẳng mộng mơ, uyển chuyển như múa Ấn Độ, mà lại hấp dẫn người ta đến lạ thường. Chẳng thế mà từ câu chuyện về anh pháo thủ, hải quân và cô dân quân - ba lực lượng đã mưu trí cùng nhau bắn rơi máy bay địch, Chu Thuý Quỳnh và nghệ sĩ Mạnh Hùng sáng tác điệu múa “Gặp gỡ bên mâm pháo” và biểu diễn ngay ở chiến trường. Điệu múa là hình tượng bất tử về sự kiên cường, dũng cảm và mưu trí của quân, dân ta trong cuộc trường chinh chống Mỹ. Giáo sư Lê Ngọc Canh, người đồng nghiệp cùng vinh dự được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh lần này chia sẻ: “Tôi biết NSND Chu Thúy Quỳnh từ bé, từ khi bắt đầu vào nghề năm 54. Bà cống hiến cho ngành múa từ diễn viên, trở thành người biên đạo, lãnh đạo nhà hát, quản lý nhà hát, quản lý hội, cả chiều dày đó có thành tích rất lớn trong hoạt động nghề nghiệp và phát triển nghề nghiệp gắn với hội Múa.”       

     Bằng tình yêu nghề và sự khát khao được cống hiến trọn vẹn cho nghệ thuật múa, chính vì vậy ở tuổi 40, 50 khán giả vẫn thấy bà thướt tha dưới ánh đèn sân khấu. Không chỉ là một diễn viên múa xuất sắc, Chu Thúy Quỳnh còn là nhà biên đạo tài ba, các điệu múa “Mùa xuân trên bản H’Mông”, “Hầu văn Xá Thượng Ngàn”… được bà sáng tác từ những chất liệu múa dân gian các dân tộc, đã đem lại hơi thở mới cho múa Việt Nam. Chu Thuý Quỳnh cũng là nghệ sĩ đầu tiên đưa những nét đẹp bình dị của con người Việt Nam lên sân khấu múa. Ở các tác phẩm như “Hoa Tràng An”, “Hương xuân”, “Hương quê”, “Hoa xuân đất nước”… của bà, đất nước mang vẻ đẹp tinh khôi của những cánh hoa. NSND Chu Thúy Quỳnh tâm niệm: “Học thì mình phải hành bằng cái vốn của đất nước mình, chính vì vậy mà tôi đi sâu vào những dân tộc. Những dân tộc tôi muốn sáng tác ra các điệu múa tôi lên tận nơi học từng động tác một. Tôi đưa vào những điệu múa của tôi. Đối với tôi những gốc múa dân tộc là vốn liếng lớn nhất và cũng cho hiệu quả cao nhất. Ví dụ muốn sáng tác được múa Mông thì phải lên tật đấy, múa Thái tôi cũng đi, múa Tày, Nùng, Dao… tôi cũng đến học từng nơi một.”

     Đã có những ngả rẽ cuộc đời có thể đưa bà đến với công việc khác, nhưng như cánh chim không mỏi, NSND Chu Thúy Quỳnh luôn thấy múa đối với bà như là định mệnh, là duyên nợ khó có thể tách rời. Thế nên hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật múa, khán giả luôn thấy một Chu Thúy Quỳnh sống trọn vẹn với những vai diễn làm rung động lòng người. Niềm say mê và yêu nghề ở bà khiến bất cứ ai khi gặp lần đầu cũng được truyền lửa bởi sự nhiệt huyết và cống hiến dường như không mệt mỏi. Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Hoạch nói: ‘NSND Chu Thúy Quỳnh năm nay chị đã ngoài 70 rồi nhưng chị vẫn làm việc, vẫn say mê. Đây là một người con gái có nghị lực phi thường. Đấy là cái gương để chúng tôi soi vào và bây giờ chúng tôi vẫn soi và tiếp cho thế hệ sau là các bạn hay nhìn cái gương ấy để chúng ta làm việc về nghệ thuật.”

     Hơn 60 năm cống hiến cho nghệ thuật múa, người nghệ sĩ ấy vẫn mang trong mình niềm say mê bất tận, những điệu múa của bà mang đậm dấu ấn về chiều sâu văn hoá, lịch sử dân tộc, thấm đẫm hồn núi sông và điểm tô cho lịch sử nước nhà. Đến nay, khi mái tóc đã pha sương, đôi tay không còn mềm dẻo để múa lên những điệu múa, thì trên cương vị Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam, nghệ sĩ Chu Thuý Quỳnh lại theo sát bước chân các nghệ sĩ đến từng xã, từng bản làng, sưu tầm, phục dựng, rồi sáng tạo ra những điệu múa mới và Giải thưởng Hồ Chí Minh  là phần thưởng xứng đáng cho những cống hiến của bà với môn nghệ thuật này./.