Chr’hoong da ding ca coong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam vêy bấc c’bhúh đhi noo acoon cóh ặt ma mông, cóh đêếc Bhnoong bơơn k’noọ 70% cha nắc ma nứih. Tơợ c’moo 2015, tước nâu câi bh’rợ pa choom đoọng lâng pa choom p’rá Bhnoong âi zooi cán bộ chính quyền, đoàn thể cơ sở lâng giáo viên zr’lụ ch’ngai bha dắh ặt đăn liêm choom lấh lâng đha nuôr, ha dưr dal râu liêm choom âng bh’rợ tr’nêng.

Vinh Thông, phóng viên Đài P’rá Việt Nam xay trúih:

           Zấp t’ngay, t’coóh Cao Tiến Yên, cán bộ tư pháp, hộ tịch UBND chr’val Phước Chánh, chr’hoong Phước Sơn ặt lum lâng bhrợ bhiệc lâng k’zệt cha nắc đha nuôr, cóh đêếc bấc nắc đha nuôr Bhnoong. Đha nuôr tước đâu bhrợ bhiệc đhị c’bhúh “ muy p’loọng” âng chr’val bấc nắc bhrợ bha ar crêê tước tr’pay díc điêl, hộ tịch, k’tiếc k’bunh… La lay lâng bấc c’moo ha nua, nắc cán bộ ma nứih Kinh tu cơnh đêếc bấc bêl t’coóh Cao Tiến Yên lum bấc râu zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ pa choom đoọng ha đha nuôr bhrợ bha ar pa tơ. Nâu câi, xang 3 c’xêê ting pấh khóa pa choom p’rá Bhnoong âng Sở Nội vụ tỉnh Quảng Nam pa zum lâng UBND chr’hoong Phước Sơn bhrợ têng, t’coóh Yên âi choom đọc, xơợng, năl ghít lâng prá xay choom lâng p’rá Bhnoong. Bh’rợ âng t’coóh Yên đươi cơnh đêếc công liêm buôn lấh mơ:

           “ Râu n’đắh xay bhrợ bh’rợ tr’nêng âng vel đong liêm buôn lấh mơ. Pa bhlâng nắc cóh bh’rợ ặt prá, xay trúih p’too pa choo, apêê c’lâng xa nay, chính sách âng Đảng lâng Nhà nước tước lâng đha nuôr. Bh’rợ ta mêêng xơợng đhr’năng pr’ặt tr’mông, boóp p’rá, cr’noọ cr’niêng âng đha nuôr công buôn lấh.”

             C’la đoo nắc acoon ma nứih Bhnoong lâng nắc muy cóh apêê giáo viên trực tiếp dzoọng pa choom đoọng p’rá Bhnoong ha pêê cán bộ cơ sở, cô giáo Hồ Thị Lan Phương, Phó hiệu trưởng, Trường Trung học cơ sở Phước Chánh, chr’hoong Phước Sơn đoọng năl: l’lăm ahay, ma nứih Bhnoong nắc đhêêng vêy p’rá a năm, cắh âi vêy c’bhúh chữ xrắ tu cơnh đêếc bh’rợ pa choom đoọng lum bấc râu zr’năh k’đháp. Xang k’noọ 10 c’moo pa chắp ch’mêệt lêy, nhà giáo Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Phước Sơn l’lăm ahay pa zum lâng apêê chuyên ia âng Viện pa chắp ch’mêệt lêy P’rá lâng Chữ xrắ Việt Nam lâng apêê t’coóh vel trưởng cr’noon cóh vel đong xơợng bhrợ bh’rợ xa nay “ Pa chắp ch’mêệt lêy bhrợ pa dưr lâng pa liêm xang chữ xrắ lâng bhrợ têng c’bhúh sách pa choom p’rá Giẻ Triêng- Bhnoong”. Tơợ đêếc, xrắ bhrợ lâng pa cắh c’bhúh sách ooy p’rá Bhnoong pa zêng 5 bêệ: P’rá Bhnoong, Chữ xrắ P’rá Bhnoong, Ngữ pháp p’rá Bhnoong, Từ điển Viêth- Bhnoong lâng sách pa choom p’rá Bhnoong. Cô giáo Hồ Thị Lan Phương đoọng năl p’xoọng:

           “Acu nắc ma nứih đh’rứah ting pa choom đoọng lâng thầy Nguyễn Văn Thanh. Bêl dzoọng cóh lớp, acu pa bhlâng hâng hơnh. Tu ma nứih Bhnoong bêl ahay nắc đhêêng vêy p’rá a năm cắh âi vêy chữ. Nâu câi âi vêy chữ xrắ nắc đươi cơnh đêếc nắc bơơn zư đớc toọt lang. P’rá choom u dưr bil, chữ xrắ nắc doó lấh buôn bil. Acu pa bhlâng hâng hơnh ting pa choom đoọng tơợ lớp tr’nơợp bhlâng lâng p’rơơm vêy bơơn ting pấh pa choom cớ đợ apêê lớp t’tun.”

           Xơợng bhrợ chủ trương âng UBND tỉnh Quảng Nam, tơợ c’moo 2015 tước nâu câi chr’hoong Phước Sơn âi bhrợ 4 khóa pa choom p’rá Bhnoong, cr’chăl muy khóa nắc tơợ 3-9 c’xêê, đoọng ha k’ha riêng cán bộ, công nhân viên chức cóh vel đong. Cóh đêếc bấc nắc cán bộ chiến sĩ apêê c’bhúh vũ trang, cán bộ chr’val, vel, giáo viên… Xang bêl bhrợ têng xang khóa học, bấc học viên nắc âi choom xơợng, đọc, năl lâng choom xrắ lâng p’rá Bhnoong. Đhị đêếc, buôn ặt prá, đăn lâng đha nuôr, xay trúih c’lâng xa nay, chính sách pháp luật âng Đảng lâng Nhà nước tước lâng đha nuôr muy cơnh liêm choom lấh. Đươi vêy choom xơợng lâng bơơn năl cr’noọ cr’niêng âng đha nuôr, cán bộ cơ sở đăn đha nuôr lấh, pa choom đoọng ha đha nuôr ng’cơnh bhrợ cha, lơi jợ đợ đhr’niêng bh’rợ cắh dzợ liêm crêê, bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông t’mêê cóh vel bhươl… Công đươi  vêy năl P’rá Bhnoong, apêê giáo viên ặt cóh vel bhươl liêm buôn lấh cóh bh’rợ pa choom đoọng chữ, bơơn năl cr’noọ cr’niêng âng học sinh, p’too moon học sinh tước lớp liêm zấp lấh. T’coóh Phan Châu Sơn, Phó Chánh văn phòng UBND chr’hoong Phước Sơn, muy cóh bấc cán bộ ting pấh pa choom p’rá Bhnoong đoọng năl:

        “Lấh bh’rợ k’đhơợng zư râu liêm pr’hay âng đha nuôr Bhnoong cóh chr’hoong Phước Sơn, azi rơơm kiêng nắc bơơn bhrợ p’xoọng cớ bấc lớp pa choom p’rá Bhnoong đoọng cán bộ chr’hoong, chr’val bơơn năl đhr’niêng bh’rợ, p’rá đoọng xay trúih, p’too moon đha nuôr.”

            Cóh c’moo đâu, chr’hoong Phước Sơn nắc cớ t’bhlâng bhrợ t’váih bấc lớp pa choom đoọng p’rá lâng chữ xrắ Bhnoong ha giáo viên, cán bộ cơ sở lâng apeê c’bhúh vũ trang. Nâu đoo nắc pr’đơợ chr’nắp chroi đoọng xơợng bhrợ Bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr, zư lêy râu liêm chr’nắp âng văn hóa ma nứih Giẻ Triêng- Bhnoong cóh vel đong đhị cr’chăl ha y./.

HỌC TIẾNG BHNOONG

ĐỂ CÁN BỘ GẦN DÂN HƠN

VINH THÔNG

         Huyện miền núi Phước Sơn tỉnh Quảng Nam có nhiều thành phần dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó người Bhnoong chiếm gần 70% dân số. Từ năm 2015, đến nay, việc dạy và học tiếng Bhnoong  đã giúp cán bộ chính quyền, đoàn thể cơ sở và giáo viên vùng sâu, vùng xa gắn bó hơn với người dân, nâng cao được hiệu quả công việc.

        Mỗi ngày, ông Cao Tiến Yên, cán bộ tư pháp, hộ tịch  UBND xã Phước Chánh, huyện Phước Sơn tiếp xúc và làm việc với hàng chục lượt người dân, trong đó phần lớn là người dân tộc Bhnoong. Bà con đến giao dịch tại bộ phận “ Một cửa” của xã chủ yếu làm các thủ tục liên quan hôn nhân, hộ tịch, đất đai… Khác với những năm trước đây, là cán bộ người Kinh nên nhiều khi ông Cao Tiến Yên gặp nhiều trở ngại trong việc hướng dẫn bà con làm các thủ tục giấy tờ. Giờ đây, sau 3 tháng tham gia khóa học tiếng Bhnoong do Sở Nội vụ tỉnh Quảng Nam phối hợp với UBND huyện Phước Sơn tổ chức, ông Yên đã biết đọc, nghe, hiểu và giao tiếp thành thạo tiếng Bhnoong. Công việc của ông Yên nhờ đó cũng thuận lợi hơn rất nhiều:

          Về vấn đề giải quyết công việc của địa phương thuận lợi hơn rất nhiều. Đặc biệt là trong công tác giao tiếp, tuyên truyền các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với bà con. Việc lắng nghe tình hình đời sống, xã hội, ý kiến, nguyện vọng của bà con cũng dễ hơn.

          Bản thân là con em đồng bào dân tộc Bhnoong và là một trong những giáo viên trực tiếp đứng lớp dạy tiếng Bhnoong cho các cán bộ cơ sở, cô giáo Hồ Thị Lan Phương, Phó Hiệu trưởng, Trường Trung học cơ sở Phước Chánh, huyện Phước Sơn cho hay:  Trước đây, người Bhnoong chỉ có ngôn ngữ giao tiếp, chưa có bộ chữ viết nên việc giảng dạy gặp nhiều trở ngại.  Sau gần 10 năm nghiên cứu, nhà giáo Nguyễn Văn Thanh, nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Phước Sơn phối hợp với các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Ngôn ngữ học Việt Nam và các già làng trưởng bản ở địa phương thực hiện Đề tài “ Nghiên cứu xây dựng, hoàn chỉnh chữ viết và xây dựng bộ sách công cụ tiếng Giẻ Triêng – Bhnoong”. Từ đó, biên soạn và xuất bản bộ sách về tiếng Bhnoong gồm 5 cuốn: Tiếng Bhnoong , Chữ viết tiếng Bhnoong, Ngữ pháp tiếng Bhnoong, Từ điển Việt – Bhnoong và  Sách học tiếng Bhnoong.

            Cô giáo Hồ Thị Lan Phương cho biết thêm:

           Tôi là người cùng tham gia trợ giảng với thầy Nguyễn Văn Thanh. Khi đứng lớp, tôi rất tự hào. Bởi vì người Bhnoong trước đây chỉ có tiếng chứ chưa có chữ. Giờ đã có chữ viết thì nhờ đó mà lưu truyền lại muôn đời. Tiếng nói có thể bị mai một chứ chữ viết thì khó mất. Tôi rất tự hào theo trợ giảng từ những lớp đầu tiên và hy vọng sẽ được tiếp tục tham gia những lớp sau này nữa.

            Thực hiện chủ trương của UBND tỉnh Quảng Nam, từ năm 2015 đến nay huyện Phước Sơn đã tổ chức được 4 khóa đào tạo tiếng Bhnoong, thời gian mỗi khóa từ 3 đến 9 tháng, cho hàng trăm cán bộ, công nhân viên chức trên địa bàn. Trong đó chủ yếu là cán bộ chiến sĩ các lực lượng vũ trang, cán bộ xã, thôn, giáo viên… Sau khi hoàn thành khóa học, phần lớn học viên cơ bản nghe, đọc, hiểu và có thể viết được tiếng Bhnoong. Qua đó, dễ dàng giao tiếp, gần gũi với người dân, tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước đến với người dân một cách hiệu quả, thiết thực hơn. Nhờ nghe và hiểu được tâm tư, nguyện vọng của người dân, cán bộ cơ sở gần dân hơn, hướng dẫn bà con cách làm kinh tế, từ bỏ các hủ tục lạc hậu, xây dựng cuộc sống mới ở bản làng… Cũng nhờ biết tiếng Bhnoong, các giáo viên cắm bản thuận tiện hơn trong việc dạy cái chữ, nắm bắt được tâm tư nguyện vọng của học sinh, vận động học sinh đến lớp đều đặn hơn.

              Ông Phan Châu Sơn, Phó Chánh văn phòng UBND huyện Phước Sơn, một trong số cán bộ tham gia học tiếng Bhnoong cho hay:

            Ngoài việc duy trì bản sắc văn hóa dân tộc của đồng bào Bhnoong ở huyện Phước Sơn, chúng tôi mong muốn tiếp tục mở thêm nhiều lớp dạy tiếng Bhnoong để cán bộ huyện, xã  hiểu được tập quán, tiếng nói để tuyên truyền, vận động, bà con.

             Trong năm nay, huyện Phước Sơn tiếp tục mở các lớp  dạy tiếng nói và chữ viết Bhnoong cho giáo viên, cán bộ cơ sở và các lực lượng vũ trang. Đây là tiền đề quan trọng góp phần thực hiện Đề án khôi phục, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Giẻ Triêng – Bhnoong trên địa bàn trong thời gian tới./.