Lâng đhanuôr acoon cóh đhị chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, t’nơơm quế nắc rau chr’nắp cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr tơợ bấc lang n’nâu. T’nơơm quế nắc cr’van ga mắc pa bhlâng âng apêê đoo. Hân đhơ cơnh đêếc, vêy cr’chăl, t’nơơm quế Bắc Trà My xiêr ooy chr’nắp lâng rau liêm choom bhrợ ha manuýh chóh lum zr’nắh k’đháp bấc pa bhlâng. Đoọng ha dưr dal rau chr’nắp âng t’nơơm quế, bh’rợ bhrợ têng pazêng rau bh’nơơn tơợ t’nơơm quế, cơnh n’cam quế, tinh dầu quế, buáh quế, pazêng rau pr’đươi vêy ta bhrợ tơợ n’loong quế… nắc vêy chính quyền Bắc Trà My bhrợ têng đoọng bhrợ t’váih bh’nơơn bh’rợ du lịch chr’nắp pr’hay, công cơnh nhâm mâng vêy đợ rau bơơn pay pa chô đoọng ha manuýh chóh quế.

 Pr’loọng đong a moó Nguyễn Thị Việt ắt cóh cr’noon 1, chr’val Trà Giang, chr’hoong Bắc Trà My nắc muy cóh pazêng pr’loọng đong chóh bhrợ t’nơơm quế tơợ t’ngay k’tiếc k’ruung vêy ta pa chô. Vêy muy cr’chăl, t’nơơm quế zr’lụ Trà My bil chr’nắp, bấc đhanuôr cóh zr’lụ col lơi t’nơơm quế đoọng chóh đợ t’nơơm chr’nóh rau lơơng đoọng nhâm mâng vêy đợ rau pay pa chô ha pr’loọng đong. Lâng pr’loọng đong a moó Nguyễn Thị Việt nắc dzợ zư đớc đhăm quế âng pr’loọng đong lâng bhrợ têng tinh dầu quế. A moó Việt xay moon, xang đợ cr’chăl zr’nắh k’đháp, t’nơơm quế zr’lụ Bắc Trà My nắc vêy ta ha dưr cớ lâng dưr váih k’rơ cớ. Pleng doọ bhrợ bil rau t’bhlâng âng manuýh, xoọc đâu bh’rợ bhrợ têng tinh dầu quế âng pr’loọng đong a moó Việt nắc ơy vêy chr’hoong Bắc Trà My zúp zooi ooy zên bhrợ têng lâng pazao đoọng pr’đươi bhrợ têng. Tơợ zên khuyến công, chr’hoong Bắc Trà My ơy zúp zooi pr’loọng đong a moó Việt 75 ức đồng đoọng câl pazêng rau pr’đươi đoọng ha bh’rợ bhrợ têng. A moó Nguyễn Thị Việt – c’la bhrợ têng tinh dầu quế prá: “Tr’nơớp azi công vêy apêê vel đong zúp zooi đoọng. Pr’đươi nắc ơy vêy đhị đâu tu cơnh đêếc bh’rợ pay câl công buôn. Hân đhơ cơnh đêếc, azi công lum bấc rau zr’nắh k’đháp, tu đhanuôr cóh đâu cắh k’nặ tước ooy bh’rợ chóh quế dzợ. T’nơơm quế nắc t’nơơm chr’nóh đanh c’moo. Ha dzợ azi chêếc câl tơợ lơơng nắc bh’rợ chở đơơng bil bấc zên.”

Tước nâu cơy, đợ tinh dầu quế tr’nơớp âng pr’loọng đong a moó Việt nắc ơy xang ta bhrợ lâng rau liêm choom bấc pa bhlâng. A moó Việt xay moon, mơ 100kg pr’đươi nắc bhrợ t’váih mơ 0,4 lít tinh dầu. Muy t’ngay nắc choom zêệ tơợ 3 tước 4 gọ. Lâng chr’nắp âng tinh dầu quế pa câl cóh thị trường cơnh xoọc đâu, xang bêl pác lơi zên bhrợ têng đợ zên bơơn pay pa chô bơơn tơợ 900 r’bhâu đồng tước 1.200 r’bhâu đồng cóh muy t’ngay, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng đoọng ha bấc manuýh pa bhrợ cóh pr’loọng đong.

Zr’lụ bhrợ têng tinh dầu quế Trà My âng a moó Nguyễn Thị Việt nắc bh’rợ tr’nơớp vêy ta bhrợ têng đhị pr’loọng đong âng chr’hoong Bắc Trà My. Tinh dầu quế âng pr’loọng đong a moó nắc ơy vêy cơ quan chuyên môn ch’mêết lêy lâng xay moon đh’nớc nắc Tinh dầu Quế Trà My Minh Phúc. Nâu đoo công nắc bh’rợ pay đươi quế đhị đêếc, bhrợ pa dưr zr’lụ chóh quyế, bhrợ t’váih bh’nơơn bh’rợ công nghiệp bhươl cr’noon tr’haanh, la lay, chrooi đoỌng pa dưr kinh tế - xã hội âng vel đong.

Pazêng bh’nơơn tinh dầu quế âng chr’hoong Bắc Trà My xoọc đâu vêy bấc ngai đươi. Ting cơnh sách Y Dược học, quế Trà My nắc z’nươu chr’nắp choom pa dứah đợ đh’réh cr’ăy cơnh đh’mâl cr’hooc, pa zruốh, ting n’nắc nắc công choom pa dứah cr’ăy p’nung mắt tu tơợ k’ăy loom. Ting cơnh bha ar Hoa Lan dược canh, quế pa liêm pa dưr c’rơ, t’bhlâng pa dưr đhr’năng pa bhrợ âng hệ thần kinh lâng pazêng tuyến nội tiết, zâl đhr’năng c’tá, viêm tử cung, t’bil đh’mâl, t’bil cr’ăy k’hươn. Tinh dầu quế đớp a hạ, ba bặ lâng puýh, liêm crêê ha luônh loom, bhrợ aham hooi liêm, zâl k’hir, k’ăy a cọ lâng vêy ta moon nắc cắh choom xụt ooy a căr…

T’coóh Nguyễn Hưũ Sự, Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng chr’hoong Bắc Trà My prá: “Tơợ bh’rợ công nghiệp lâng tiểu thủ công nghiệp nắc vel đong công đhiệp choom bhrợ têng muy tinh dầu quế a năm. Cóh ha y chroo, azu ta đang moon lâng zúp zooi pr’loọng đong mặ bhrợ têng đợ bh’nơơn bh’rợ n’lơơng đươi dua bha lâng quế, n’căr quế. Đươi pa lứch pazêng rau âng t’nơơm quế đoọng pa dưr kinh tế vel đong.”

Xoọc đâu, chr’hoong Bắc Trà My vêy đợ chính sách zúp zooi đoọng ha đhanuôr đhị apêê chr’val cơnh Trà Giác, Trà Giáp, Trà Ka, Trà Nú, Trà Kót chóh quế lâng bhrợ têng đợ bh’nơơn bh’rợ đươi tơợ quế đoọng pa dưr đợ rau chr’nắp âng t’nơơm quế Trà My./.

Khôi phục thương hiệu Quế Trà My

                         CTV Trần Thạnh

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, cây quế gắn liền với đời sống tinh thần của bà con từ bao đời nay. Cây quế chính là nguồn tài sản lớn nhất của họ Thế nhưng, có gia đoạn, cây quế vùng Bắc Trà My bị sụt giảm về cả giá trị lẫn chất lượng khiến người trồng quế gặp nhiều khó khăn. Để nâng cao giá trị của cây quế, việc sản xuất, chế biến các sản phẩm từ cây quế như bột quế, tinh dầu quế, rượu quế, các sản phẩm gia dụng từ gỗ quế… được chính quyền Bắc Trà My triển khai nhằm tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo cũng như đảm bảo nguồn thu nhập cho người trồng quế.

  Gia đình chị Nguyễn Thị Việt ở thôn 1, xã Trà Giang, huyện Bắc Trà My là một trong những hộ dân gắn bó với cây quế từ sau ngày đất nước được giải phóng. Có một thời gian, cây quế vùng Trà My mất giá, nhiều người dân trong vùng dần chặt bỏ để chuyển sang trồng những loại cây khác để đảm bảo thu nhập cho gia đình. Riêng gia đình chị Nguyễn Thị Việt vẫn giữ diện tích quế của gia đình và chưng cất tinh dầu quế. Chị Việt tin rằng, sau thời gian khó khăn, cây quế vùng Bắc Trà My sẽ được khôi phục và phát triển trở lại. “Trời không phụ lòng người”, hiện mô hình chưng cất tinh dầu quế của gia đình chị Việt đã được huyện Bắc Trà My nhận hỗ trợ vốn và chuyển giao công nghệ sản xuất. Từ nguồn vốn khuyến công, huyện Bắc Trà My đã hỗ trợ cho gia đình chị Việt 75 triệu đồng để đầu tư mua sắm trang thiết bị phục vụ quá trình sản xuất. Chị Nguyễn Thị Việt – Chủ cơ sở chưng cất tinh dầu quế cho biết: “Trước mắt thì cơ sở cũng nhận được sự hỗ trợ của địa phương. Nguyên liệu thì có sẵn tại đây luôn nên việc thu mua khá thuận lợi. Tuy nhiên, cơ sở cũng gặp nhiều khó khăn, bởi người dân ở đây không nghĩ đến việc trồng quế nữa. Cây quế là cây trồng lâu năm. Còn mình đi thu mua từ nơi khác thì vận chuyển giá thành cũng cao.”

Đến nay, những mẻ sản phẩm tinh dầu quế đầu tiên của gia đình chị Việt đã ra lò và có chất lượng rất tốt. Chị Việt cho hay, cứ 100kg nguyên liệu cho ra 0,4 lít tinh dầu. Một ngày có thể nấu từ 3 đến 4 nồi. Với giá tinh dầu quế bán trên thị trường hiện nay, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận có thể đạt từ 900.000đ đến 1.200.000đ/ngày, giải quyết công ăn việc làm cho nhiều lao động trong gia đình.

Cơ sở sản xuất chưng cất tinh dầu quế Trà My của chị Nguyễn Thị Việt là mô hình đầu tiên được thực hiện tại hộ gia đình của huyện Bắc Trà My. Tinh dầu quế của gia đình chị đã được các cơ quan chuyên môn kiểm chứng và đăng ký thương hiệu Tinh dầu Quế Trà My Minh Phúc. Đây cũng là mô hình tiêu thụ nguồn nguyên liệu quế tại chỗ, khôi phục và phát triển vùng nguyên liệu quế, tạo ra sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, đặc trưng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.           

Các sản phẩm tinh dầu quế của huyện Bắc Trà My hiện nay rất được ưa chuộng. Theo sách Y Du học, quế Trà My là biệt dược chữa trúng phong, ỉa chảy và cảm hàn, nó cũng được chỉ định chữa bệnh đau mắt có mủ do suy nhược gan. Còn theo sách Hoa Lan dược canh, quế bồi bổ sức lực, đẩy mạnh hoạt động của hệ thần kinh và các tuyến nội tiết, ngừa được nôn mửa, viêm tử cung, long đờm, trị hen suyển. Tinh dầu quế có vị cay, ngọt và nóng, có tác dụng tốt đến cơ quan tiêu hóa, lưu thông máu huyết phòng cảm lạnh, sổ mũi, nhức đầu và được khuyến cáo là không bôi trực tiếp qua da….

Ông Nguyễn Hữu Sự, Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Bắc Trà My cho biết: “Riêng lĩnh vực công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp thì địa phương cũng chỉ dừng lại ở chiếc xuất tinh dầu quế. Trong tương lai, chúng tôi sẽ vận động và hỗ trợ các hộ dân có khả năng đầu tư, xây dựng các sản phẩm từ thân quế, vỏ quế, cành quế. Sử dụng tối đa các nguồn nguyên liệu từ cây quế để nhằm phát triển kinh tế địa phương.”

Hiện nay, huyện Bắc Trà My có những chính sách hỗ trợ cho người dân tại các xã như Trà Giác, Trà Giáp, Trà Ka, Trà Nú, Trà Kót trồng quế và sản xuất các sản phẩm từ quế nhằm vực dậy thương hiệu cây quế Trà My./.