N’đhơ âi xay bhrợ z’zăng bấc c’lâng bh’rợ, n’đhơ cơnh đêếc đhr’năng pay k’díc k’điêl bêl p’niên k’tứi lâng tr’pay crêê đhi noo c’bhúh xoọng cóh đha nuôr acoon cóh công dzợ dưr váih k’đháp. Tu nắc đoo dzợ bấc g’roong, cóh đêếc c’năl âng đha nuôr lâng cán bộ cơ sở, cắh âi lêy ghít râu cắh liêm crêê âng đhr’năng n’nâu, tu  cơnh đêếc cắh âi vêy đợ bh’rợ bhrợ bhrơợng. Cơnh đêếc g’roong n’nắc n’hâu? Thanh Tâm- phóng viên Đài P’rá Việt Nam xay moon đhị bha ar xrắ nâu câi:

        T’coóh Hoàng Đình Anh- Giám đốc Trung tâm Dân số- kế hoạch hóa pr’loọng đông chr’hoong Bát Xát, tỉnh Lào Cai đoọng năl: đoọng pa cắh  râu bhrợ bhrơợng lâng apêê ngai pay k’díc k’điêl p’niên k’tứi cóh vel đong, ngành dân số k’đươi zấp ngai cán bộ, đảng viên vel bhươl, căh ngai choom tước pấh bhiệc xay xơ, n’đhơ nắc bêl ma nứih mr’đoo tô gộ âng đay. N’đhơ cơnh đêếc cắh vêy cán bộ, đảng viên n’đoo công bơơn năl râu đêếc:

            Apêê đoo p’lơớp, cắh xay moon tư pháp đăng ký, cắh cậ cắh xay trúih lâng ngai. Apêê đoo nắc muy c’brá mắt, moon t’ngay đâu vêy bh’rợ n’nâu, a nhi tước lâng cu mơ xị. apêê đoo cắh ha mơ moon ghít nắc bhrợ têng n’hâu cắh cậ xay xơ ngai ốt.

           Tước đh’rứah cắh ta níh đha nâng,  nắc vêy cán bộ, đảng viên dzợ dhd’vơ đoọng ha bh’rợ ta toom đoọng bh’rợ bhrợ lệt bơơn  dưr váih cớ. Nghị định 110 quy định toom tơợ 500 r’bhâu đồng tước 1 ức đồng cơnh lâng apêê bh’rợ bhrợ đoọng ha pêê ngai  pay díc điêl p’niên k’tứi. n’đhơ cơnh đêếc, đhr’năng la lua nắc pa bhlâng bấc ca conh ca căn nắc lăm tộ pay đoọng zên ta toom n’nâu. N’đhơ đha rựt đha rắh, 1 ức đồng ta toom công plăm xó vặ tơợ lơơng, cơnh đêếc nắc apêê đoo moon: Đoọng ca coon apêê đoo bơơn tr’pay đơớh ting đhr’niêng xa nay, nắc n’đhơ ta toom 3 cắh cậ 4 ức apêê đoọng công đoọng. Ting t’coóh Hoàng Đình Anh, bh’rợ n’nâu nắc cr’pân ặt đhị cơnh đâu:

            Bêl apêê đoo đoọng zên toom, nắc apêê đoo pa cắh: ợ ớ, cơnh đêếc nắc a may âi đoọng quyền ha cu, acu choom bhrợ bh’rợ n’nâu.

             Nâu đoo nắc muy tu bhrợ ha cr’chăl đăn đâu, đợ apêê tr’pay díc điêl bêl p’niên k’tứi cóh bấc vel đong vêy rúp đha nuôr acoon cóh dưr bấc choom xay moon. Ủy ban apêê bh’rợ xa hội âng Quốc hội t’mêê lứch xang g’lúh ch’mêệt lêy dhdị pêê tỉnh Điện Biên- Sơn La- Hòa Bình âi ch’ol moon cơnh đêếc. Vêy muy chr’hoong da ding ca coong, nắc đhêêng cóh 6 c’xêê tơợp cmoo đâu, âi vêy dâng 300 apêê tr’pay bêl dzợ p’niên k’tứi. Lâng ha dang đhộ ghít bhlâng nắc pân moon cắh vêy muy mơ 300 a năm.

           Muy râu ta moon đoọng ha bh’rợ ch’mêệt lêy, pa xiêr đhr’năng pay k’dic k’điêl p’niên k’tứi lâng crêê đhi noo c’bhúh xoọng nắc đợ cơnh ta dáp lêy cắh âi zấp prang, cắh dáp apêê vel đong Tổng cục Dân số xay bhrợ pr’đhang cha groong cóh apêê c’moo ha nua, p’căn Lục Thị Thắng- Chi cục trưởng Chi cục Dân số mốp loom:

              Moon bhlâng nắc đoọng k’rong pay xa nay zấp prang nắc cắh  veye hệ thống đoọng k’rong pay. Azi nắc muy ch’mêệt lêy lâng k’rong pay đhr’năng pay k’díc k’điêl p’niên k’tứi âng 12 chr’val xơợng bhrợ pr’đhang vêy mạng lưới a năm. C’bhúh xa nay k’đhơợng xay chuyên ngành âng dân số kế hoạch hóa pr’loọng đong nắc cóh hệ thống phần mềm ta dơcs cắh vêy chỉ tiêu pay k’díc k’điêl p’niên k’tứi. n’zâu đhr’năng pay k’díc k’điêl p’niên k’tứi nắc cắh vêy bh’rợ bấc cóh prang k’tiếc, cắh vêy nắc chỉ tiêu t’đui đoọng.

                T’coóh Đỗ Sỹ Hùng- Chi cục trưởng chi cục Dân số tỉnh Lào Cai moon: Tổng cục Dân số k’đhơợng lêy nhà nước n’đắh bh’rợ tr’pay díc điêl nắc đoo ang Bộ Tư pháp k’đhơợng lêy:

               Azi cắh vêy nắc cơ quan lướt ch’mêệt lêy, dáp lêy bh’rợ pay k’díc k’điêl p’niên k’tứi lâng crêê đhi noo c’bhúh xoọng. xay bhrợ pr’đhang bh’rợ nắc choom ch’mêệt lêy cóh vel đong muy bơr chr’val, ha dợ đhr’năng n’đắh pay k’díc k’điêl cóh vel bhươl nắc cắh vêy ngai choom lướt dáp lêy lứch vêy.

           T’rúih âng a moó Lục Thị Tháng- Chi cục trưởng Chi cục dân số tỉnh Cao Bằng trúih nâu câi nắc bh’nhăn đoọng lêy: g’roong bấc bêl dzợ c’chăl tr’laanh, p’niên vêy đhr’năng k’đươi đơớh pay k’díc k’điêl bêl p’niên k’tứi công k’đháp cha groong đhr’niêng xa nay:

            Muy  a chau n’đil cóh muy trường dân tộc nội trú cóh chr’hoong Bảo Lạc t’đang ga vớh tu a chau xoọc k’đươi pay k’díc. Ha dang cắh trông dấc năc a chau buôn lêêng. A chau xay moon dhdị điện thoại lâng muy cha nắc cóh đài truyền hình. A đoo n’nâu điện đoọng ooy cục dân số. Bêl azi k’đươi moon trung tâm dân số xay trúih ban k’đhơợng xay chr’hoong đoọng moọt bhrợ, nắc apêê cơ quan xơợng bhrợ pháp luật ( công an, tư pháp), hội pân đil, n’dhdơ nắc ủy ban nhân dân chr’val… zêng moon nắc cắh vêy đơn râu rí. Xay bhrợ đợ bh’rợ n’nâu azi nắc za nươr ooy đơn. N’đắh Trung tâm Dân số nắc moon Chi cục Dân số xơợng bhrợ pr’đhang n’nâu cơnh lâng cr’noọ bh’rợ xay trúih p’too moon đoọng ha dưr dal chất lượng dân số cắh vêy năc cơ quan xơợng bhrợ pháp luạt. A zi nắc pa choom đoọng ha achau xrắ muy đơn. A chau cắh năl xrắ, nắc pa choom đoọng ha thầy giáo chủ nhiệm đoọng pay đoọng đơn ooy UBND chr’val. UB bêl đương đớp đơn nắc apêê moon cậ, bh’rợ n’nâu pr’loọng đong 3 t’ngay hơớ nắc bhrợ xay ặ, tu cơnh đêếc k’đháp xay bhrợ lâng cắh choom xay bhrợ. Ha dang k’đươi la lấh nắc pr’loọng đong lướt lêêng lứch. Ngành Lao động thương binh lâng xã hội nắc moon, bh’rợ n’nâu nắc z’lấh rúh p’niên k’tứi, lấh 16 c’moo âi. Bh’rợ n’nâu nắc cắh vêy âng ngành lao động. n’đắh pân đil nắc choom đương lêy vêy boóp p’rá xay moon âng pân đil chr’val…../.

HẠN CHẾ TẢO HÔN VÀ HÔN NHÂN CẬN HUYẾT

RÀO CẢN THẤY Ở KHẮP NƠI

Mặc dù đã triển khai khá nhiều giải pháp, nhưng tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số vẫn diễn biến rất phức tạp. Nguyên nhân là còn quá nhiều rảo cản, trong đó nhận thức của cả người dân và cán bộ cơ sở, chưa thấy rõ tác hại nguy hiểm của tình trạng này,nên chưa có những hành động quyết liệt.  Vậy những rào cản đó là gì? Thanh Tâm – PV Đài TNVN đề cập qua bài viết sau:

Ông Hoàng Đình Anh - Giám đốc trung tâm Dân số - Kế hoạch hóa gia đình huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai cho biết: để tỏ thái độ kiên quyết với những trường hợp cưới tảo hôn ở địa phương, ngành dân số yêu cầu tất cả cán bộ, đảng viên thôn xã, không nên đến dự đám cưới, kể cả khi đó là người cùng dòng họ mình. Thế nhưng không phải cán bộ, đảng viên nào cũng nhận thức được điều đó.

Người ta giấu, không đưa ra tư pháp đăng ký, hoặc là công bố với ai cả. Họ chỉ nháy nhau, bảo là hôm nay có việc này, ông bà đến với tôi một tí. Người ta không bao giờ nói rõ là tổ chức, hay là đám cưới gì cả.

          Đến với nhau không đàng hoàng, thậm chí, cán bộ, đảng viên còn dung túng cho việc nộp phạt để hành động vi phạm được tiếp tục. Nghị định 110 quy định xử phạt từ 500 nghìn đến 1 triệu đồng đối với các hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn. Thế nhưng thực tế là rất nhiều bậc làm cha, làm mẹ chấp nhận đóng khoản phạt này. Mặc dù nghèo khó, 1 triệu nộp phạt cũng phải đi vay, vậy mà họ bảo rằng: để con họ được lấy nhau sớm theo phong tục, thì phạt 3 hay 4 triệu họ cũng nộp. Theo ông Hoàng Đình Anh, hành động này nguy hiểm ở chỗ:

Khi người ta nộp tiền, thì người ta nghĩ là: à, vậy là ông đã trao quyền cho tôi, tôi được làm việc này.

Đây là một nguyên nhân khiến cho thời gian gần đây, tỷ lệ tảo hôn ở nhiều địa phương có đồng bào dân tộc thiểu số tăng lên đáng kể. Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội vừa kết thúc chuyến khảo sát tại ba tỉnh Điên Biên - Sơn La - Hòa Bình đã chỉ ra như vậy. Có một huyện vùng cao, chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, đã có khoảng 300 cặp tảo hôn. Và nếu sâu sát, thì chắc chắn, con số sẽ không chỉ dừng lại ở 300.

Một vấn đề đặt ra cho công tác kiểm soát, hạn chế tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống là số liệu thống kê hầu như không đầy đủ, trừ một số địa phương Tổng cục Dân số triển khai mô hình can thiệp trong mấy năm qua. Bà Lục Thị Thắng - Chi cục trưởng chi cục Dân số bức xúc:

Nói thật là để thu thập thông tin đầy đủ thì không có hệ thống để thu thập. Chúng tôi chỉ khảo sát và thu thập thực trạng tảo hôn của 12 xã thực hiện mô hình có mạng lưới thôi. Hệ thống thông tin quản lý chuyên ngành của dân số kế hoạch hóa GĐ thì trong hệ thống phần mềm cập nhật lại không có chỉ tiêu tảo hôn. Có lẽ tình trạng tảo hôn nó không phải là tính chất phổ biến trong toàn quốc, không phải là chỉ tiêu ưu tiên.

Ông Đỗ Sỹ Hùng - Chi cục trưởng chi cục dân số tỉnh Lào Cai cho rằng: Tổng cục dân số quản lý mảng nâng cao chất lượng dân số, còn mảng quản lý nhà nước về lĩnh vực hôn nhân gia đình là do Bộ Tư pháp quản lý.

Chúng tôi không phải là cơ quan đi theo dõi, thống kê về việc tảo hôn và hôn nhân cận huyết được. Triển khai mô hình thì theo dõi được trong địa bàn một vài xã, chứ còn thực trạng về tảo hôn ở cơ sở là không có ai đi thống kê được.

Câu chuyện mà chị Lục Thị Thắng - Chi cục trưởng chi cục dân số tỉnh Cao Bằng kể ngay sau đây càng cho thấy: rào cản nhiều khi còn đan xen lẫn nhau, trẻ có nguy cơ bị ép tảo hôn cũng khó mà cưỡng lại được phong tục:

Một cháu gái ở một trường dân tộc nội trú ở huyện Bảo Lạc kêu cứu vì cháu đang bị ép cưới tảo hôn. Nếu không cứu cháu thì cháu sẽ tự tử. Cháu trao đổi điện thoại với một cô ở đài truyền hình. Cô này điện cho chi cục dân số. Khi chúng tôi đề nghị trung tâm dân số báo cáo ban chỉ đạo huyện để vào cuộc, thì các cơ quan thực thi pháp luật (công an, tư pháp), hội phụ nữ, thậm chí ủy ban nhân dân xã … đều nói là không hề có đơn. Xử lý những trường hợp này chúng tôi phải dựa theo đơn. Bên Trung tâm DS thì nói rằng Chi cục DS thực hiện mô hình này với mục đích tuyên truyền vận động để nâng cao chất lượng ds chứ không phải cơ quan thực thi pháp luật. Chúng tôi phải hướng dẫn cho cháu viết một cái đơn. Cháu không biết viết, phải hướng dẫn cho thầy giáo chủ nhiệm để nộp UBND xã. UB khi tiếp nhận đơn thì họ lại nói trường hợp này gia đình 3 ngày nữa là cưới rồi nên rất khó xử lý và không xử lý được. Nếu ép quá thì gia đình tự tử tập thể. Ngành Lao động TBXH thì nói trường hợp này vuợt quá tuổi trẻ em, trên 16 tuổi rồi. Việc này không phải của ngành lao động. Bên phụ nữ thì phải chờ xem có ý kiến của phụ nữ xã …./.