Tr’zêl tr’penh lâng a’rập a’bhưy nắc ơy lấh lướt zi’lấh ch’ngai, hân đhơ cơnh đêếc, vêy bấc đhị zr’lụ k’tiếc zêl penh ahay dzợ vêy bấc n’hang apêê liệt sĩ ơy lấh c’lâm chêết bil hân đhơ cơnh đêếc cắh ơy ta bơơn k’cắh. đhị Đồng Nai, xang k’zệt c’moo chấc lêy zr’nắh zr’dô, đợ t’tưn nắc mưy đhị ping xal tập zr’nưm ooy g’lúh zêl penh g’lúh gung dưr tết Mậu Thân1968 đhị tang bhuông păr Biên Hoà nắc ơy bơơn k’cắh. Zâp apêê anoo nắc ơy bơơn đơơng chô đồng đội đhị râu hay chơợ, k’ay loom.

      Xang k’zệt c’moo t’bhlâng chấc lêy zâp liệt sỹ chêết bil ooy g’lúh zêl penh đhị tang bhuông păr Biên Hoà ooy g’lúh gung dưr zêl penh tết Mậu Thân 1968 hân đhơ cơnh đêếc cắh bơơn k’cắh, tước c’xêê 10/2016, râu r’rơơm bơơn lêy k’cắh ping xal liệt sĩ nắc dưr váih cớ, tợơ mưy ta’la bản đồ tang bhuông păr vêy bhrợ c’lặ đhị c’năl tập đợc zr’nưm manứih chêết bil, âng kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng bơơn k’cắh lâng pa’dzoọc cóh internet. Xang bấc chu t’bhlâng, đơn vị chấc lêy nắc ơy lêy ta’moóh lâng bơơn độp râu zooi zúp âng 2 cựu binh Mỹ nắc Bob Connor lâng Martin E.Strones, đợ nhân chứng đắh lơơng.

     M’pâng c’xêê 3/2017, 2 cựu quân nhân Mỹ nắc ơy vêy mặt đhị Biên Hoà lâng râu zooi zúp âng 2 anhi nâu, lấh 3hécta k’tiếc đhị tang bhuông păr Biên Hoà âng zr’lụ nâu liêm glặp cơnh lấh râu xay moon ơy bơơn lêy pếch liêm tr’xin. Tước 10h ra’diu t’ngay 13/4, c’bhúh chấc lêy nắc ơy bơơn lêy bấc nilon, đợ pr’đươi pr’dua lâng đợ c’nắt n’hang liệt sĩ tr’nơợp. nâu đoo bơơn ta moon nắc zâp chiến sĩ âng Trung đoàn 4, Sư đoàn 5 lâng Đại đoọi Tết Mậu Thân c’moo 1968.

     Ơy m’pâng thế kỷ, bấc c’nắt n’hang apêê liệt sĩ nắc ơy nhoonh hr’lục cóh k’tiếc, cắh dzợ liêm. Lâng tinh thần dzợ k’tiếc dzợ pếch, k’loóc ting cr’puốt k’tiếc, ha dưr ting c’nắt nilon đoọng đơơng chô zêng đợ râu dzợ ặt váih âng zâp apêê liệt sĩ chô lâng đồng đội, xang 27 t’ngay pếch chấc, 10 t’ngay pay ha dưr, c’bhúh chấc lêy nâu năc ơy bhrợ têng liêm xang bh’rợ pậ chr’nắp lâng r’vai apêê anoo. Thượng tá Đoàn Công Tâm, trưởng Ban Chính sách, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai, manứih trực tiếp k’đhợơng bhrợ: “A’ham lêệ zâp apêê liệt sỹ nắc ơy hr’lục pazưm ooy cr’loọng k’tiếc, nắc tổ k’rong pazưm t’bhlâng lêy chấc chơớih pay cắh đoọng ha’tộ bil đợ c’nắt n’hang, đợ râu chr’nắp âng apêê liệt sỹ, zâp râu zêng bơơn đơơng âng đoọng p’cắh leiem chr’nắp pr’ắt bh’rợ đồng chí, đồng đội.”

     Tơợ tỉnh Bình Dương, cựu chiến binh Phan Văn Thành, n’jứah nặc đha’đhi, n’jứah nặc đồng đội âng liệt sĩ Phan Văn Búa độp k’ay loom xay moon, bêl hi’dưm zêl penh, 2 anhi đhi noo nắc tr’lưm đhị tang bhuông păr Biên Hoà. Hân đhơ cơnh đêếc, xang bêl zêl penh nâu, na noo nắc lấh chêết, ha dợ đha’đhi nắc ta coọp. Chiến tranh nắc ơy lấh lướt zi’lấh ch’ngai k’noọ 50 c’moo, 2 anhi đhi noo, 2 anhi đồng đội nắc cớ vêy bơơn tr’lưm lêy đh’rứah. T’coóh Phan Văn Thành moon: “Vêy bấc cơnh cr’noọ, k’zệt c’moo nắc ha dợ vêy bơơn tr’lưm cớ. cắh râu choom prá xay. Xang bêl moót đhị tang bhuông păr Biên Hoà nắc na noo cu lâng cu tr’lưm, hân đhơ cơnh đêếc nắc ađoo chêết, ha dợ acu nắc ta coóp cóh tù. Yêm loom, na noo cu chêết đenh ha dợ xoọc đâu bơơn k’cắh cớ.”

     K’đhơợng ảnh âng va va nắc liệt sĩ Nguyễn Văn Lực, vel cóh Hải Dương, anoo Nguyễn Trung Kiên đoọng năl, tơợ bêl vêy bha ar xay moon chêết c’moo 1972 tước đâu, tơợ lang apêê a’dêy ava đoọng tước lang apêê k’coon cha’châu cóh pr’loọng đông nắc ơy chấc lêy zâp cơnh c’lâng đoọng chấc ping xal, âng đơơng va va chô lâng vel đông hân đhơ cơnh đêếc cắh bơơn k’cắh. XoỌc đâu bơơn xơợng xay moon ơy bơơn k’cắh, pr’loọng đông yêm loom bhlâng, anoo Kiên moon: “Tơợ bêl xay moon chêết tước đâu, hân đhơ t’ngay bil cung cắh hay. Tước đâu nắc vêy năl gít t’ngay bil. Pa bhlâng yêm loom, tước đâu cung dzợ xơợng k’noọ bấc cơnh, cắh râu choom prá moon. Rơơm kiêng nắc Đảng lâng Nhà nước chấc lêy zêng đợ apêê anoo, a’dêy.”

     Đhị zr’lụ ping xal zr’nưm zâp apêê liệt sỹ bơơn k’rong đhị tang bhuông păr Biên Hoà đhị ping xal liệt sỹ tỉnh Đồng Nai, nắc vêymưy ta’la bia pậ xrặ đợc pr’đợc apêê liệt sĩ. Lâng bhiệc nâu, đhi noo bhúh xoọng liệt sĩ bêl lướt ooy đâu nắc dzợ choom lưm lêy, bắt hương cắh mưy đoọng ha pêê nắc lâng apêê đồng đội đh’rứah zêl penh bêl ahay. Bhiệc bhrợ nâu cung zúp đoọng lang apêê p’niên xoọc đâu năl gít lấh mơ đợ râu bhrợ têng chêết bil pậ chr’nắp âng zâp apêê anoo, đợ apêê ơy bhrợ têng đoọng a’ham cr’hộ âng đay tu độc lập, tự do âng k’tiếc k’ruung, cung cơnh năl gít râu zr’nắh zr’dô âng bhiệc tr’zêl tr’penh.

     Xang ta cha’mêết lêy, tước đâu nắc ơy năl gít vel bhươl âng 72 liệt sĩ tơợ 23 tỉnh, thành cóh prang k’tiếc k’ruung, bấc apêê liệt sĩ vel đông cóh miền Bắc, miền Trung. M’pâng thế kỷ ơy lướt zi’lấh, cung nặc m’pâng thế kỷ zâp apêê anoo ắt ooy cr’loọng k’tiếc chriết cha’cêết, xoọc đâu apêê anoo nắc ơy bơơn lêy, têêm ngăn chô lâng đồng đội đhị ping xal k’tiếc k’ruung ghi công. Lâng t’mêê đâu, nắc pa’xoọng 7 n’hang liệt sỹ chêết bil xoọc bêl tr’zêl tr’penh lâng a’rập Mỹ đhị zâp chr’hoong Thống Nhất, Định Qúan, tỉnh Đồng Nai chêết bil xoọc tr’zêl tr’penh lâng a’rập Mỹ, cung ơy bơơn lêy xang k’zệt c’moo ặt bệch đenh đươnh.

     Ting cơnh bhr’cộ tỉnh Đồng Nai, bhiệc chấc lêy n’hang liệt sỹ nắc dzợ t’bhlâng chấc lêy, lêy chô xay bhrợ zâp g’lúh chấc lêy n’hang liệt sĩ bấc đhị ơy ta năl, ooy đâu vêy đợ đhị ta k’noọ vêy bấc n’hang liệt sỹ cơnh zr’lụ Tổng kho Long Bình, Ga Hố Nai… zâp bhiệc bhrợ nắc bơơn lêy bhrợ đấh đoọng choom têêm ngăn loom luônh bhúh xoọng lâng đồng đội zâp liệt sỹ xoọc t’ngay hi’dưm ặt đương rơơm cr’liêng xa’nay ooy apêê anoo./.

Xoa dịu nỗi đau nửa thế kỷ

PV Xuân Lượng 

     Chiến tranh đã lùi xa, nhưng đâu đó trên những mảnh đất chiến trường xưa, vẫn còn không ít di cốt những liệt sĩ đã nằm xuống nhưng chưa thể tìm thấy được. Tại Đồng Nai, sau hàng chục năm tìm kiếm ròng rã, cuối cùng mộ tập thể các liệt sĩ hi sinh trong cuộc Tổng tiến công Tết  Mậu Thân 1968 tại sân bay Biên Hòa đã được tìm thấy. Các anh đã được đưa về nằm bên đồng đội trong niềm xúc động vô bờ của đồng bào, đồng chí.

    Sau hàng chục năm nỗ lực tìm kiếm các liệt sĩ hi sinh trong trận đánh sân bay Biên Hòa trong cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968 nhưng không có kết quả, đến tháng 10/2016, hi vọng tìm thấy mộ liệt sĩ lại nhen lên, xuất phát từ một tấm bản đồ sân bay có đánh dấu vị trí hố chôn tập thể mà kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng sưu tầm và đưa lên interntet. Sau nhiều nỗ lực, đơn vị tìm kiếm đã liên hệ và nhận được sự đồng ý hỗ trợ của 2 cựu binh Mỹ là Bob Connor và Martin E.Strones, những nhân chứng phía bên kia chiến tuyến.

    Giữa tháng 3/2017, 2 cựu quân nhân Mỹ đã có mặt tại Biên Hòa và với sự hỗ trợ của 2 ông, hơn 3ha đất trong sân bay Biên Hòa thuộc khu vực phù hợp với mô tả đã được đào xới cẩn trọng. Đến 10h sáng ngày ngày 13/4, đội tìm kiếm đã phát hiện nhiều mảnh nilon, những di vật và những phần hài cốt liệt sĩ đầu tiên. Đây được xác định là các chiến sĩ thuộc Trung đoàn 4, Sư đoàn 5 và Đại đội đặc công U1 Biên Hòa hi sinh trong trận đánh sân bay Biên Hòa, tổng tiến công Tết Mậu Thân năm 1968.

     Đã nửa thế kỷ, nhiều phần thân thể các liệt sĩ đã hòa vào với đất, không còn nguyên vẹn. Với tinh thần “còn đất, còn đào”, vò từng nắm đất, lật từng mảnh nilon để đưa tất cả những gì còn lại của các liệt sĩ về với đồng đội, sau 27 ngày đào tìm, thêm 10 ngày khai quật, lực lượng tìm kiếm đã hoàn thành công việc thiêng liêng, cao cả đối với hương hồn các anh. Thượng tá Đoàn Công Tâm, Trưởng Ban Chính sách, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đồng Nai, người trực tiếp chỉ huy . “Máu thịt các liệt sĩ đã hòa vào lòng đất mẹ, nên tổ quy tập rất là cố gắng cất bốc không để rơi sót những mảnh xương, những di vật của liệt sĩ, tất cả được đem lên cho trọn vẹn nghĩa tình của đồng chí, đồng đội.”

     Từ tỉnh Bình Dường, cựu chiến binh Phan Văn Thành, vừa là người em, vừa là người đồng đội của liệt sĩ Phan Văn Búa xúc động kể, đêm hôm trước trận đánh, hai anh em ông đã gặp nhau ngay tại Sân bay Biên Hòa. Nhưng ngay sau trận đánh, người anh hi sinh còn người em thì bị bắt. Chiến tranh đã lùi xa nhưng phải gần 50 năm sau, hai  anh em, hai người đồng đội mới tìm thấy nhau. Ông Phan Văn Thành xúc động: “Xúc động thì nhiều lắm, mấy chục năm mới gặp lại mà. Nói không thành lời. Sau khi vô sân bay Biên Hòa thì ông anh mình với mình gặp nhau, nhưng cuối cùng ổng chết, còn mình thì bị bắt ở tù. Rất là sung sướng… ông anh đã hi sinh quá lâu nay tìm lại được.”

     Ôm di ảnh của bác ruột là liệt sĩ Nguyễn Văn Lực, quê Hải Dương, anh Nguyễn Trung Kiên cho hay, từ khi có giấy báo tử năm 1972 đến nay, từ thế hệ các chú các bác cho tới thế hệ các con các cháu trong gia đình đã tìm mọi cách để tìm mộ, đưa người bác về với quê hương nhưng không có kết quả. Nay nhận thông tin đã tìm thấy bác, cả gia đình vui mừng khôn tả, anh Kiên nói: “Từ khi báo tử cho đến bây giờ, kể cả ngày mất cũng không nhớ. Đến giờ mới biết chính xác ngày mất. Rất là xúc động, đến thời điềm này cũng còn rất xúc đông, không nói được gì nhiều. Hi vọng là Đảng và Nhà nước tìm được tất cả các anh, các chú.”

     Ngay tại khu mộ tập thể các liệt sĩ được quy tập từ sân bay Biên Hòa tại nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Đồng Nai, sẽ có một tấm bia lớn ghi danh các liệt sĩ . Bằng cách này, thân nhân các liệt sĩ khi đến đây vẫn có thể thăm viếng không chỉ chính người thân của mình mà còn thăm viếng cả những người đồng đội đã  cùng nhau chiến đấu và ngã xuống. Việc làm này cũng sẽ giúp thế hệ trẻ ngày nay hiểu hơn những hi sinh to lớn của các anh-những người đã cống hiến xương máu của mình vì độc lập, tự do của tổ quốc, cũng như thấm thía được sự khốc liệt của chiến tranh.

     Qua xác minh, đến nay đã xác định được quê quán của 72 liệt sĩ từ 23 tỉnh, thành trong cả nước, phần nhiều các liệt sĩ quê ở miền Bắc, miền Trung. Ngót nửa thế kỷ đã trôi qua, cũng là nửa thế kỷ các anh nằm trong lòng đất lạnh, nay các anh đã được tìm thấy, được ấm lòng về với đồng đội nơi Nghĩa trang Tổ quốc ghi công. Và mới đây nhất, thêm 7 hài cốt liệt sĩ hi sinh trong chiến tranh chống Mỹ tại các huyện Thống Nhất, Định Quán, tỉnh Đồng Nai hi sinh trong chiến tranh chống Mỹ cũng đã được tìm thấy sau mấy chục nằm dài đằng đẵng.

     Theo lãnh đạo tỉnh Đồng Nai, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ sẽ vẫn tiếp tục; tiến hành triển khai các cuộc tìm kiếm hài cốt tại nhiều điểm đã được xác định, trong đó có những điểm nghi có rất nhiều hài cốt liệt sĩ, như: khu vực Tổng kho Long Bình, Ga Hố Nai... Mọi công việc sẽ được tiến hành sớm để có thể an lòng thân nhân và đồng đội các liệt sĩ đang ngày đêm mong ngóng tin tức các anh./.