Xọoc đâu, apêê nền kinh tế vêy bấc c’lâng tr’xăl cóh bấc đắh bh’rợ tr’nêng ơy lâng xoọc crêê tước cắh liêm tước c’lâng bh’rợ tr’nêng âng manúyh pa bhrợ nắc pân đil. Pazêng râu liêm choom âng khoa học, kỹ thuật apêê ngành công nghiệp bhrợ têng, gia công cung cơnh nông nghịep nắc bhrợ xiêr bấc pa bhlầng tước đợ bh’rợ âng ma nuýh pa bhrợ, đh’rứah nắc k’đươi manuýh pa bhrợ ơy pa choom liêm ta níh vêy trình độ dal lấh. Tu cơnh đếêc, cher đoọng quyền kinh tế ha pân đil lâng tệêm ngăn quyền đhị pa bhrợ nắc chr’nắp bhlầng oó cha groong đoọng ma nuýh pa bhrợ nắc pân đil bơơn pa đăn lâng bhiệc bhrợ.

       K’tiếc k’ruung hêê vêy lấh 53 ức pa bhrợ vêy bhiệc bhrợ, cóh đếêc pa bhrợ pân đil vêy bhiệc bhrợ cha pay k’nặ 49%. Tợơ c’moo 1992, Quỹ k’tiếc k’ruung đắh bh’rợ nắc ơy pa dưr dal c’rơ zúp zooi bhiệc bhrợ đoọng ha ma nuýh pa bhrợ, pa bhlầng nắc ma nuýh pa bhrợ pân đil đhị zr’lụ vel bhươl. Dáp tước ‘xêê 11/2016, pazêng zên bạc tợơ Quỹ k’tiếc k’ruung chô pa bhrợ bơơn lấh 5 r’bhầu tỷ đồng, chroi k’rong t’váih bấc bhiệc bhrợ đoọng mơ 100 r’bhầu pa bhrợ zập c’moo, cóh đếêc pa bhrợ nắc pân đil pay mơ 60%... Đhơ cơnh đếêc, apêê bh’rợ nắc pân đil k’đhợơng lêy dzợ ta bhúch, cắh nhâm mâng, cóh đếêc nắc đắh apêê bh’rợ vêy chuyên môn cắh vêy liêm dal, cơnh: dịch vụ, I’íh, da giày.

        Xọoc đâu dzợ bơr pêê quy định xay moon lalay cơnh đắh danh mục bh’rợ cắh đươi dua pa bhrợ nắc pân đil, nắc bhrợ pa xiêr đhr’năng ting pấh thị trường pa bhrợ âng k’bhúh pân đil. Cóh đếêc, pa bhrợ pân đil ta luôn apêê bh’rợ bhrợ cắh liêm tước a chắc a rang lấh mơ apêê pân jứih lâng bhrợ têng bấc bh’rợ đong ha dợ cắh bơơn ta chroót zên lương. Lấh 23% pa bhrợ pân đil bhrợ têng bh’rợ đong xang ha dợ cắh vêy ta chroót zên lương, lâng zên zập c’xêê âng ma nuýh pa bhrợ nắc pân đil mơ 0,90 pân jứih ( c’moo 2015). Dưr váih đhr’năng nâu nắc tu pazêng cha groong tợơ râu xay moon ty đanh a hay xay moon ếp c’rơ pa bhriêl âng ma nuýh pân đil. Cóh đếêc bh’rợ bhrợ têng ca căn, k’rang lêy apêê ca coon lâng pr’loọng đong nắc ta luôn bh’rợ âng ma nuýh pân đil, bhrợ cắh liêm tước râu ting pấh lâng bh’nơơn bh’rợ âng ma nuýh pa bhrợ nắc pân đil. Pa căn Nguyễn Thị Bích Vân, Phó Gíam đốc Trung tâm dịch vụ bhiệc bhrợ têng cha thành phố Cần Thơ, xay moon: “Apêê ngành nghề vêy lương dal, bh’nơơn âng chô bấc nắc pa xiêr pa bhrợ ma nuýh pân đil tu đợ pân đil ting pấh apêê ngành nghề nắc đoo lalấh m’bứi. Muy cha groong dzợ nắc pân đil buôn cắh kiêng ting pấh pazêng bh’rợ chếêc lalướt bấc cắh cợ nắc lướt pa bhrợ đhị đi đhị tốh. Nâu đoo nắc râu tu bhrợ ha đhr’năng pân đil ting pấh thị trường pa bhrợ m’bứi lấh mơ apêê pân jứih. Đhr’năng lalua, đắh pân đil bhrợ têng nắc cung liêm lâng nhâm mâng, cung choom tr’zệêng ma mơ mr’cơnh lâng pân jứih. Ha dang pa chắp a đay nắc pân đil, nắc cắh mặ ng’bhrợ têng.”

        Apêê Hiệp định thương mại bha lang k’tiếc nắc ơy lâng k’nặ ký bhrợ têng, moon đớc vêy bấc bh’rợ đươi dua ma nuýh pa bhrợ pân đil lêy tr’zệêng lâng pa xiêr bấc bh’rợ buôn dua pa bhrợ nắc pân đil cơnh, I’íh, da giày ( vêy đợ pân đil bhrợ têng 70-85%). Nâu đoo nắc đhr’năng bil bh’rợ tr’nêng bấc lấh mơ đoọng ha pân đil. XoỌc đâu, đợ pân đil pa bhrợ râu bh’rợ ếêh râu đơ bhlầng, pa bhrợ đhị zr’lụ công nghiệp, zr’lụ chế xuất buôn bil bh’rợ tr’nêng đhị rúh 35 c’moo nắc a tếh. Bơr pêê doanh nghiệp FDI đươi dua, k’rong đươi dua pazêng ma nuýh pa bhrợ dzợ p’niên, pazêng pa bhrợ pân đil cóh rúh 18-20 tợơ lấh muy cr’chăl xăl pa bhrợ. Tu cơnh đếêc, pazêng pa bhrợ nắc pân đil đhị rúh c’moo 30-35 m’bứi ngai t’pấh bhrợ têng nắc chô ooy vel đong lâng m’bứih zên cóh têy lâng cắh ma tr’nêng. Pa căn Vương Thị Hanh, Giám đốc Trung tâm zúp zooi pa too pa choom lâng pa dưr dal c’rơ bh’rợ đoọng ha pân đil xay moon: “Đợ zên lương âng ma nuýh pa bhrợ ếp pa bhlầng, pazêng pr’đợơ tệêm ngăn đoọng ha ma nuýh pa bhrợ công cắh vêy zập zêng. C’moo lang pa bhrợ cung cắh vêy quy định bhrợ váih tước đhr’năng cắh tước 35 c’moo nắc apêê cắh bơơn pa bhrợ dzợ. A hêê nắc năl cơnh ooy đắh bh’rợ đoọng quyền ha pân đil? Quyền nắc vêy ha dợ bhrợ têng cơnh ooy đoọng quyền nắc đoo bơơn têệm ngăn, bơơn ta bhrợ têng lâng bơơn ta zư liêm, đoọng ma nuýh pa bhrợ apêê bhrợ têng liêm, zêng n’đil lâng n’jứih.”

       Ting cơnh dáp lêy âng Bộ Lao động Thương binh lâng Xã hội, lương zập c’xêê âng ma nuýh pa bhrợ pân đil mơ 4,58 ức đồng, ếp lấh t’ping lâng pa bhrợ pân jứih nắc 5,19 ức đồng lâng đợ pa bhrợ pân đil cắh ma tr’nêng pay k’nặ 47% cóh pazêng đợ 1.117.000 cha nắc cóh rúh c’moo cắh ma tr’nêng. Lấh 10 c’moo bhrợ têng Luật ma mơ mr’cơnh, tước đâu, Bộ Lao động thương binh lâng xã hội nắc đh’ráh lêy cha mệêt lâng bhrợ têng bh’rợ đoọng boóp p’rá pa liêm bơr pêê chính sách lâng bh’rợ crêê tước quyền bhiệc bhrợ âng pân đil lâng apêê quyền ma mơ đhị bhiệc bhrợ cóh zr’lụ ếh râu bha lầng lâng bha lầng. T’coóh Đào Ngọc Dung, Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh lâng xã hội đoọng năl: “Đắh k’đhợơng lêy nhà nước, a zi cung xoọc pa ghít lêy, tước đâu cóh bh’rợ pa liêm Luật pa bhrợ, bhrợ têng cơnh  ooy đoọng a hêê nắc n’jứah t’váih pr’đợơ đoọng doanh nghiệp ha dưr ha dợ nắc lêy t’váih pr’đợơ lâng vêy cơ chế đoọng ha pêê doanh nghiệp, đươi dua ma nuýh pa bhrợ muy cơnh tệêm ngăn, đanh đươnh. Chr’nắp bhlầng, nắc k’rang tước pa choom bhiệc bhrợ đoọng pa bhrợ lalăm moọt bhrợ đhị apêê doanh nghiệp. A hêê nắc t’váih pr’đợơ đoọng ha đhi a moó vêy bhiệc bhrợ cha tệêm ngăn lang vêy zập pr’đợơ đoọng đớp pay apêê dịch vụ phúc lợi âng xã hội.”

       Đoọng lơi apêê k’đháp cha groong xoọc bhrợ cắh liêm tước bh’rợ đoọng quyền kinh tế đoọng ha pân đil, nắc lêy lơi râu cắh ma mơ mr’cơnh cóh luật pháp lâng xăl apêê pr’đợơ cóh xã hội, đoọng t’bhlầng râu ma mơ mr’cơnh cóh bhiệc pa đăn c’lâng bh’rợ lâng bh’nơơn âng râu ha dưr kinh tế. Ha dang pân đil bơơn ma mơ mr’cơnh lâng pân jứih cóh pa choom bh’rợ, t’pấh bhrợ têng, đoọng bhrợ nắc GDP vêy ha dưr pa xoọng tước 4,7% moọt c’moo 2030./.

PHỤ NỮ VẪN CHỊU THIỆT THÒI

KHI TIẾP CẬN CƠ HỘI VIỆC LÀM

                                                                            Kim Thanh

     Hiện nay, các nền kinh tế có nhiều xu thế biến đổi trong lĩnh vực việc làm đã và đang tác động tiêu cực đến cơ hội việc làm của lao động nữ. Những tiến bộ về khoa học, kỹ thuật trong các ngành công nghiệp sản xuất, gia công cũng như nông nghiệp đã làm giảm đáng kể số lượng việc làm của lao động giản đơn, đồng thời đòi hỏi lao động phải trải qua đào tạo và có trình độ kỹ thuật cao hơn. Do đó, trao quyền kinh tế cho phụ nữ và đảm bảo quyền tại nơi làm việc có vai trò quan trọng để xóa bỏ rào cản để lao động nữ tiếp cận cơ hội việc làm. 

    Nước ta hiện có hơn 53 triệu lao động có việc làm, trong đó lao động nữ có việc làm chiếm gần 49%. Từ năm 1992, Quỹ quốc gia về việc làm đã phát huy vai trò hỗ trợ việc làm cho người lao động, nhất là lao động nữ khu vực nông thôn. Tính đến tháng 11/2016, tổng nguồn vốn từ Quỹ Quốc gia về việc làm đạt trên 5 nghìn tỷ đồng, góp phần hỗ trợ giải quyết việc làm cho khoảng 100 nghìn lao động mỗi năm, trong đó lao động nữ chiếm khoảng 60%...Tuy nhiên, các vị trí việc làm do lao động nữ đảm nhận vẫn còn thiếu bền vững, trong đó chủ yếu là các ngành, lĩnh vực có trình độ chuyên môn không cao, như: dịch vụ, dệt may, da giày.

     Hiện vẫn còn một số quy định phân biệt đối xử trong danh mục công việc không sử dụng lao động nữ đã làm hạn chế khả năng tham gia thị trường lao động của một số nhóm nữ. Trong khi đó, lao động nữ thường chịu các công việc dễ bị tổn thương hơn nam giới và làm nhiều việc nhà không được trả lương. Hơn 23% lao động nữ làm công việc gia đình không hưởng lương, và tiền lương bình quân tháng của lao động nữ bằng 0,90 nam (năm 2015). Nguyên nhân là do những rào cản từ quan niệm truyền thống đánh giá thấp khả năng và tiềm năng của phụ nữ.…Trong khi chức năng làm mẹ, chăm sóc con cái và gia đình vẫn luôn được cho là trách nhiệm chủ yếu của phụ nữ, gây ảnh hưởng đến sự tham gia và chất lượng công việc của lao động nữ. Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Phó giám đốc Trung tâm dịch vụ việc làm thành phố Cần Thơ, phân tích:“Một số ngành nghề có lương cao, thu nhập cao lại hạn chế lao động nữ do tỷ lệ nữ tham gia các ngành nghề đó ít. Một rào cản nữa là phụ nữ thường e ngại những việc làm phải đi công tác nhiều hay phải di chuyển nhiều. Đây cũng là nguyên nhân làm cho cơ hội tham gia tham gia thị trường lao động có phần nào hạn chế hơn so với nam giới. Thực ra có những lĩnh vực phụ nữ làm vững và tốt, thậm chí có thể cạnh tranh công bằng với nam giới. Nếu chúng ta e ngại mình là nữ thì không thể làm được”

     Các Hiệp định thương mại Quốc tế đã và sắp được ký kết, dự báo  có nhiều ngành nghề sử dụng lao động nữ phải cạnh tranh gay gắt và có thể sẽ thu hẹp quy mô sản xuất như dệt may, da giày (chiếm tỷ lệ  70-85% tổng số lao động). Đây là nguy cơ gây thất nghiệp nhiều hơn cho phụ nữ. Hiện, những lao động nữ làm việc trong khu vực phi chính thức, lao động trong các khu công nghiệp, khu chế xuất dễ mất việc ở độ tuổi 35 trở lên. Một số doanh nghiệp FDI tận dụng, tập trung sử dụng những lao động trẻ, những lao động nữ trong độ tuổi 18- 20 sau một thời gian lại thay lao động. Vì vậy, những lao động nữ ở độ tuổi  30 – 35 ít được tuyển dụng phải quay về nông thôn với số vốn ít và không có tay nghề. Bà Vương Thị Hanh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ giáo dục và Nâng cao năng lực cho phụ nữ nêu ý kiến: “Mức lương của người lao động vô cùng thấp, những điều kiện đảm bảo an toàn cho người lao động cũng không được đầy đủ. Tuổi làm việc cũng không được quy định dẫn đến chưa đến 35 tuổi họ đã bị đưa ra khỏi guồng lao động. Chúng ta nên hiểu thế nào về trao quyền cho phụ nữ? Quyền là vốn có nhưng làm thế nào để quyền đó được bảo đảm, được thực thi và được bảo vệ, để cho người lao động họ làm tốt, kể cả nam và nữ”

    Theo thống kê của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, lương bình quân hàng tháng của lao động nữ được hưởng khoảng 4,58 triệu đồng, thấp hơn so với lao động nam là 5,19 triệu đồng và tỷ lệ lao động nữ thất nghiệp chiếm gần 47% trên tổng số 1.117.000 người trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp. Sau 10 năm thực hiện Luật bình đẳng giới, tới đây, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội sẽ cùng rà soát và tổ chức tiếp thu ý kiến để sửa đổi một số chính sách và chương trình liên quan đến quyền làm việc của phụ nữ và các quyền bình đẳng tại nơi làm việc ở khu vực phi chính thức và chính thức. Ông Đào Ngọc Dung, Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội cho biết:“Về mặt quản lý nhà nước, chúng tôi cũng đang cân nhắc, tới đây trong việc sửa Luật lao động làm sao để chúng ta vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển nhưng đồng thời phải tạo điều kiện và  có cơ chế để ràng buộc các doanh nghiệp, sử dụng người lao động một cách ổn định, lâu dài. Đặc biệt, phải quan tâm đào tạo nghề cho người lao động trước khi vào làm việc tại các doanh nghiệp. Chúng ta phải tạo điều kiện cho chị em có công ăn việc làm ổn định và có đủ điều kiện để hưởng các dịch vụ phúc lợi của xã hội”

    Để xóa bỏ các rào cản đang ảnh hưởng đến việc trao quyền kinh tế cho phụ nữ, cần xóa bỏ sự phân biệt đối xử trong luật pháp và thay đổi các chuẩn mực xã hội, nhằm thúc đẩy bình đẳng trong việc tiếp cận các cơ hội và kết quả của sự phát triển kinh tế. Nếu phụ nữ được bình đẳng với nam giới trong đào tạo, tuyển dụng, bổ nhiệm thì GDP sẽ tăng thêm 4,7% vào năm 2030../.