Mường Lò nắc bha lang clung bha mắc thứ 2 miền Tây Bắc âng tỉnh Yên Bái, bơơn lêy nắc đhị bha lâng âng ma nứih Thái tăm. Đh’rứah lâng cmoo c’xêê, bấc râu văn hóa liêm pr’hay âng ma nứih Thái nắc bil pật r’dợ. n’đhơ cơnh đêếc bơr pêê c’moo đăn đâu, đợ râu văn hóa n’nâu âi bơơn pa dưr cớ lâng pa dưr. Apêê nghệ nhân xoọc t’bhlâng đh’rứah lâng chính quyền xơợng bhrợ bh’rợ k’đhơợng zư đớc n’nắc.

     Cóh bấc t’ngay tơợp ha pruốt n’nâu, đha nuôr lâng pr’zớc dhd’rứah bhrợ năl lâng muy cóh bấc nghệ nhân n’nắc nắc a va Điêu Thị Siêng cóh chr’val Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.

     Bhr’ươr Khắp cha ngoor, liêm pr’hay, t’păr ch’ngai n’nâu n’nắc ava Điêu Thị Siêng ặt cóh Bản Đêu, chr’val Nghĩa Lộ, thị xã Nghĩa Lộ. Lang p’niên âng ava dưr pậ dhd’rứah lâng xa nul khèn, pí, cóh đhiêr xòe liêm pr’hay lâng đợ n’juông Khắp cha ngoor.

5 c’moo ava Siêng âi năl Khắp, 8 c’moo a va âi lướt biểu diễn lâng 15 c’moo nắc pa bhlâng bấc ngai năl tước. Bhiệc bhan hội diễn nghệ thuật zấp acoon cóh prang k’tiếc, cắh cậ hội diễn vel đong, bhr’ươr Khắp âng ava zêng bơơn pa đớp huy chương vàng.

    Nâu câi, cơnh lâng rơơm kiêng đợ bhr’ươr Khắp doó bil pật, ava Siêng âi k’rong apêê a chau p’niên k’tứi đoọng pa choom đoọng. Ava pa choom liêm ta níh đoọng apêê a chau năl liêm lứch cr’liêng nắc ha dợ pa choom cơnh pay pr’hơơm, cơnh hát đoọng u choom pr’hay ting n’juông pr’hat. Ava công xay moon ghít đợ râu pr’hay, râu liêm âng apêê bhr’ươr Khắp vel đong đay đoọng apêê a chau, apêê ca coon vêy c’năl zư đớc. Ava Điêu Thị Siêng xay moon: “Nâu câi apêê a chau p’niên hắt năl tước văn hóa acoon cóh đay. Công tu apêê a chau cắh lấh bơơn ặt cha ớh lâng văn hóa. Râu đâu bhrợ ha cu lêy nắc choom t’bhlâng đoọng k’đhơợng zư đớc văn hóa acoon cóh tước zấp ngai năl.”

     Lấh đhị bh’rợ pa choom đoọng apêê bhr’ươr Khắp lâng apêê râu liêm cóh văn hóa ặt ma mông âng ma nưuíh Thái, xoọc đâu ava Điêu Thị Siêng dzợ pa choom apêê chau k’tứi học 6 cơnh xòe ty, công cơnh apêê xòe t’mêê.

    Râu buôn bêl pa choom xòe nắc ngai công choom t’nơợt, n’đhang vêy râu pa bhlâng k’đháp nắc ng’cơnh choom pa cắh đoọng u crêê, choom pa cắh râu r’vai âng apêê xòe. Năl cơnh đêếc tu cơnh đêếc ava Siêng âi t’bhlâng pa choom đoọng ha cha chau lang p’niên bhlâng đoọng apêê đoo vêy cr’chăl năl đơớh lâng đanh apêê xòe. Cơnh lâng bấc cơnh xòe ty: Xé vóng, khắm khăn mới lảu, Phá xí, Đổn hôn, Nhôm khăn, Ỏm lọm tốp mư, ava Siêng nắc choom pa choom đoọng ha pêê chau năl ghít chr’nắp cr’liêng âng ting pr’múa xòe xang nắc vêy pa choom đoọng, pa choom đoọng ting n’jéh k’tứi bhlâng. Tước nâu câi, cóh chr’val Nghĩa An, đhị ava Siêng ặt ma mông vêy k’zệt a chau k’tứi năl xòe liêm lâng xòe crêê đợ pr’múa, apêê c’moor Thái nắc ngai công năl xòe. A chau Lường Thị Hằng, vel Đêu 2, chr’val Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ đoọng năl: “Tr’nơợp pa choom công lêy k’đhap bhlâng n’đhơ cơnh đêếc ava Siêng pa choom đoọng ting n’jéh, tu cơnh đêếc công bơơn choom r’dợ. L’lăm ahay nắc hắt apêê pa choom, nâu câi nắc apêê tước pa choom công bấc ặ. Azi yêm loom bhlâng tu bơơn pa choom đợ râu văn hóa liêm pr’hay âng acoon cóh đay.”

     Cơnh lâng chroi đoọng âng đay cóh bh’rợ zư đớc, pa dưr đợ râu liêm cóh văn hóa acoon cóh Thái, ava Điêu Thị Siêng âi bơơn phong đoọng Nghệ nhân dân gian bấc c’moo đâu. N’dhơ tr’vâng lâng bấc bh’rợ k’rong lêy bha ar pa tơ đoọng ha bh’rợ zư đớc, pa choom đoọng, n’đhơ cơnh đêếc zấp bêl ha pruốt chô, ava Điêu Thị Siêng công dzợ dưr Khắp cơnh lâng bấc ơl cr’noọ cr’niêng n’đắh râu ca bhố ngăn ha zấp ngai./.

NỮ NGHỆ NHÂN CỦA ĐỒNG BÀO THÁI

                                                         Đinh Tuấn

     Mường Lò là cánh đồng lớn thứ hai miền Tây Bắc của tỉnh Yên Bái, được coi là cái nôi của người Thái đen. Cùng với thời gian, những nét văn hóa đặc sắc của người Thái cứ mai một dần. Nhưng vài năm lại đây, những nét văn hóa này đã được khôi phục và phát huy. Các nghệ nhân đang gắng sức cùng chính quyền thực hiện nhiệm vụ lưu giữ ấy.

     Trong những ngày đầu Xuân này, mời quý vị và các bạn cùng làm quen với một trong số những nghệ nhân ấy là bà Điêu Thị Siêng ở xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.

      Giọng Khắp mượt mà, gần gũi và thân thương, bay bổng và lãng mạn này là của bà Điêu Thị Siêng ở Bản Đêu, xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ. Tuổi thơ của bà lớn lên cùng với tiếng khèn, tiếng pí, trong vòng xòe nồng say và những câu Khắp thiết tha.

5 tuổi bà Siêng đã biết Khắp, 8 tuổi đã đi biểu diễn và đến 15 tuổi thì rất nhiều người biết đến. Hội diễn nghệ thuật các dân tộc thiểu số toàn quốc, hay các hội diễn địa phương, giọng Khắp của bà đều được trao huy chương vàng.

    Giờ đây, với mong muốn những điệu Khắp không bị mai một, bà Siêng đã tập hợp các cháu thiếu nhi lại để truyền dạy. Bà hướng dẫn tỉ mỉ để các cháu thật thuộc phần lời rồi mới dạy cách lấy hơi, cách thể hiện tình cảm từng câu hát. Bà cũng phân tích những cái hay, cái đẹp của những điệu Khắp quê hương mình để các cháu, các con có ý thức gìn giữ. Bà Điêu Thị Siêng tâm sự: “Bây giờ các cháu trẻ ít quan tâm đến văn hóa dân tộc mình. Cũng bởi các cháu ít được tiếp cận, ít được thấy. Điều này khiến tôi thấy mình phải thật cố gắng để giữ gìn và lưu truyền văn hóa dân tộc ra cộng đồng mình”.

    Bên cạnh dạy các điệu Khắp và các nét đẹp trong văn hóa ứng xử của người Thái, hiện nay bà Điêu Thị Siêng còn dạy các cháu nhỏ học 6 điệu xòe cổ, cũng như các điệu xòe mới.

Cái dễ khi học xòe là ai cũng có thể nắm bắt động tác, nhưng có cái rất khó là làm sao diễn tả đúng, diễn tả được cái hồn của những điệu xòe. Biết vậy nên bà Siêng đã cố gắng dạy các cháu ở lứa tuổi còn rất trẻ để các cháu có thời gian thấm dần những điệu xòe. Đối với những điệu xòe cổ như: Xé vóng, Khắm khăn mơi lảu, Phá xí, Đổn hôn, Nhôm khăn, Ỏm lọm tốp mư, bà Siêng phải truyền đạt cho các cháu thật hiểu nội dung, ý nghĩa của từng điệu rồi mới chỉ dạy, uốn nắn từng động tác nhỏ nhất. Đến nay, ở xã Nghĩa An, nơi bà Siêng sinh sống có hàng chục cháu thiếu nhi biết xòe hay và xòe đúng các điệu, các thiếu nữ Thái thì ai cũng biết xòe. Cháu Lường Thị Hằng, bản Đêu 2, xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ cho biết: “Ban đầu học cũng thấy khó lắm nhưng được bà Siêng dạy từng tí nên cháu cũng dần nắm bắt được. Trước đây thì ít bạn học thôi, bây giờ thì nhiều bạn đến học. Chúng cháu rất vui vì được học những nét văn hóa độc đáo của dân tộc mình.”

    Với những đóng góp của mình trong việc bảo tồn, phát huy những nét đẹp trong văn hóa dân tộc Thái, bà Điêu Thị Siêng đã được phong tặng Nghệ nhân dân gian nhiều năm nay. Dù luôn bận rộn với việc sưu tầm tài liệu phục vụ việc lưu giữ, truyền dạy, nhưng mỗi độ Xuân về, bà Điêu Thị Siêng vẫn cất vang tiếng Khắp với bao mong ước về sự ấm no và hạnh phúc cho mọi người./.