Lâng cr’noọ cr’niêng bơơn lướt lêy chi’ớh ooy pr’ắt tr’mung âng manứih Ê Đê, ôộm cha đợ ch’na đh’nắh lâng lêy cha’mêết văn hoá Ê Đê, Câu lạc bộ tình nguyện Khát Vọng Xanh Krông Ana cóh tỉnh Đắc Lắc nắc ơy p’têết pazưm lâng vel đông, bhrợ têng zâp c’nắt c’lâng du lịch mini tước pr’loọng đông manứih Ê Dê cóh zâp vel đông. Đhị đâu, bấc ta’mooi nắc cắh mưy lêy cha’mêết ooy đắh văn hoá nắc dzợ bơơn trực tiếp pấh bhrợ têng lâng ôộm cha đợ pr’ôộm ch’na a’yêm âng đhanuôr cóh vel đông.

     K’dâng 9 giờ ra’diu, đhr’nông đông dal âng amí Nen, acoon cóh Ê Đê cóh vel Ê Chăm, thị trấn Buôn Trấp, chr’hoong Krông Ana, tỉnh Đắc Lắc r’rộ r’răm lấh mơ, bêl đương hơnh déh ta’mooi lướt lêy chi’ớh k’noọ 30 cha’nặc, bấc nặc apêê pr’zợc p’niên. Lâng râu moon pachoom âng pân’đil c’la đông amí Nen, ta’mooi nắc hơnh déh lướt lêy cha’mêết đợ văn hoá ty chr’nắp manứih Ê Đê cơnh đắh bhrợ têng đông xang, đhị đoọng hơnh déh ta’mooi tước đhị đông zr’nêệ đắh hoọng. Apêê pân’jứih nắc đh’rứah ôộm búah n’dza, pachoom n’toong chiing, pân’đil nắc lêy bhrợ năl lâng bhiệc ra’văng zâp râu ch’na cha. Bhui har cung mơ apêê ta’mooi p’niên, amí Nen nắc n’jứah z’zêệ n’jứah xay moon đoọng ha ta’mooi năl ooy đắh ch’na đh’nắh âng pr’loọng đông, X’roọng a’rọ crâng, lêệ k’roóc, a’xiu cha’rúah, a’tứch ta bóh, troọng a’tăng, gỏi prí nhuum. “A’rọ nắc lêy bơơn l’lăm tu cóh vel nâu cắh váih, nắc lêy moót cóh crâng bơơn bhrợ a’rọ nâu, hi’la a’rong nắc bơơn cóh ha’rêê cắh cậ cóh bhươn cung váih m’bứi, ha dợ a’xiu cha’rúah câl đơơng chô ướp đợc xang nặc úh.”

     Nắc tự têy zêệ p’chêện zâp râu ch’na pr’dzăm tig cơnh moon pachoom âng manứih zêệ bhrợ bhlâng, amoó Nguyễn Thị Thu Hiền, sinh viên trường Đại học Tây Nguyên nắc kiêng zêệ bhrợ. ting cơnh lêy cha’mêết c’la đông moon pachoom, amoó Hiền lêy, zâp râu ch’na đh’nắh âng manứih Ê Đê bơơn zêệ bhrợ vêy râu pazưm bấc pr’đươi lục bhrợ lalay cơnh, zêệ bhrợ đenh nắc cha xơợng độp r’boọt nhuum, zâp pr’đươi đoọng zêệ bhrợ chêện liêm pazưm đh’rứah bhrợ đha’hưm yêm lấh mơ. Lâng râu buôn bơơn năl lấh ooy zâp râu pr’dzăm ch’na âng manứih Ê Đê nắc xơợng a’tăng a’hạ lalay: “Zâp râu ch’na pr’dzăm doọ vêy k’đhạp zêệ bhrợ, hân đhơ zêệ bhrợ bấc cơnh, tu zâp râu ch’na pr’dzăm âng đhanuôr Ê Đê nắc râu pazưm hr’lục âng zâp râu bhơi r’véh cóh crâng đoọng bhrợ padưr, bhrợ p’cắh chr’nắp lalay âng đhanuôr, bhrợ p’cắh râu đoàn kết bêl zâp râu bhơi r’véh bơơn hr’lục đh’rứah. Cha xơợng a’hạ lâng a’tăng âng troọng.”

     Ch’na đh’nắh đhiệp chêện nắc lêy đoọng ta’mooi cha. Đhị đoọng ta’moói ắt cóh đông dal, zâp ngai ta’mooi lâng c’la đông nắc đh’rứah tớt cha, prá xay ooy đắh văn hoá j’niêng cr’bưn âng đhanuôr, n’jứah lêy cha đắh liêm chr’nắp. đh’rứah lâng nâu, ta’mooi nắc dzợ bơ ơn xập lêy đợ xa’nập truyền thống âng zâp apêê pân’đil cóh đông tự taanh bhrợ. Xập xa’nập n’đoóh a’doóh cơnh truyền thống, xa’nập dal têy, amoó Hoàng Thị Hạnh, giáo viên trường mầm non Hoa Sen, thị trấn Buôn Trấp, chr’hoong Krông Anoo moon, xơợng chất bhai ta bhrợ thủ công nắc cơợng bhlâng, đợ c’lâng ta taanh íh liêm gít bhlâng: “Xơợng kiêng pa bhlâng, xập lêy liêm bhlâng. Xơợng đợ xa’nập nâu bơơn nghệ nhân taanh lâng têy, chất bhai cung r’boọt liêm, nhâm bhlâng. Xập zấp t’ngay nắc acu k’noọ ooy pr’đơợ plêệng k’tiếc cơnh đâu nắc pứih bhlâng.”

     Anoo Đào Dức Hiệp, chủ nhiệm Câu Lạc bộ Khát vọng Xanh Krông Ana, manứih dưr dzoọng p’têết pazưm bhrợ têng g’lúh lướt vốch nâu đoọng năl, đợ g’lúh lướt du lịch mini cơnh đâu bơơn câu lạc bộ bhrợ têng cr’noọ bh’rợ tơợ c’moo 2015. tơợp vêy cr’noọ tơợ râu lalua đhị zâp vel đông manứih Ê Đê xoọc đâu bêl văn hoá cộng đồng xoọc r’dợ bil pất a’năm, rơơm kiêng ooy bhiệc p’têết pazưm nâu nắc zúp đoọng bhrợ padưr cớ pr’ắt tr’mung vel đông, n’jứah zúp đoọng apêê pr’zợc vêy g’lúh lêy cha’mêết, năl gít văn hoá ty chr’nắp âng pr’ắt tr’mung xoọc đâu, tơợ đêếc năl liêm gít lấh mơ ooy đắh văn hoá cóh z’lụ k’tiếc âng đay ắt mamung: “Lâng bhiệc đhi noo chô tình nguyện đhị vel đông nắc acu k’noọ vêy g’lúh đoọng đhi noo bơơn lêy chi’ớh ặt năl pr’ắt tr’mung âng đhanuôr acoon cóh, tu cơnh đâu, nắc vêy cr’noọ đh’rứah lâng đhi noo cóh câu lạc bộ pazưm lâng vel đông bhrợ têng zâp bh’rợ tour mini đắh văn hoá ch’na đh’nắh âng đhanuôr Ê Đê. Tơợ đêếc nắc zúp đoọng bhrợ g’lúh đoọng zâp pr’zợc lêy cha’mêết, liêm chr’nắp ooy đắh văn hoá ty chr’nắp âng đhanuôr acoon cóh, râu 2 nắc bhrợ padưr cớ văn hoá ty chr’nắp ha dợ bấc ta ha vil lơi âng vel đông, tu cắh vêy bấc chu ha dợ zâp râu chr’nắp liêm văn hoá bơơn bhrợ têng, mưy bêl zâp g’lúh vêy bhiệc bhan, tết tọc a’năm. Ha dợ nắc ooy ch’na đh’nắh, đắh xa’nập xập ty chr’nắp lâng zâp j’niêng cr’bưn n’lơơng nắc m’bứi bơơn bhrợ têng.”

     Tơợ tơợp c’moo tước đâu, Câu lạc bộ Khát vọng Xanh Krông Ana nắc ơy bhrợ têng 6 g’lúh du lịch mini ooy zâp vel đông Ê Đê đhị thị trấn Buôn Trấp, chr’val Dur Kmăn lâng chr’val Ea Bông âng chr’hông Ana. Cắh mưy t’pấh zâp pr’zợc p’niên cóh câu lạc bộ, bh’rợ Lướt lêy cha’mêết năl văn hoá ch’na đh’nắh âng manứih Ê Đê nắc ơy bơơn ta’mooi năl tước, bơr pêê cơ sở đoàn cóh zâp chr’hoong, thị trấn n’lơơng cóh tỉnh Đắc Lắc cung pấh chi’ớh, ta’moóh pachoom kinh nghiệm đoọng chô bhrợ têng cóh vel đông. Cắh nặc mưy g’lúh đoọng ta’mooi lêy chi’ớh không gian văn hoá, ch’na đh’nắh âng manứih Ê Đê, nâu đoo dzợ nặc g’lúh bhrợ padưr cớ đợ râu liêm chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh vel đông, tu cơnh amí Nen moon, đenh ặ đhr’nông đông dal âng t’coóh nắc vêy cớ g’lúh bhui har, bấc manứih lâng bơơn xơợng tr’coọ chiing dưr chr’va xưl cơnh đêếc./.

Hấp dẫn tour trẻ trải nghiệm văn hóa

- ẩm thực của người Ê Đê

                                                                                                                             H Xíu

     Với mong muốn được trải nghiệm cuộc sống của người Ê Đê, thưởng thức ẩm thực và văn hóa Ê Đê, Câu lạc bộ tình nguyện Khát Vọng Xanh Krông Ana ở tỉnh Đắc Lắc đã kết nối với địa phương, hình thành các chuyến du lịch mini đến gia đình người Ê Đê ở các buôn. Tại đây, nhiều du khách không chỉ được tìm hiểu về văn hóa mà còn được trực tiếp tham gia chế biến và thưởng thức món ăn dân dã của người dân địa phương.

     Khoảng 9 giờ sáng, ngôi nhà dài của amí Nen, dân tộc Ê Đê ở buôn Ê Chăm, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana, tỉnh Đắc Lắc rộn rã hẳn lên, khi đón đoàn khách du lịch gần 30 người, đa số là các bạn trẻ. Với sự hướng dẫn của nữ chủ nhà amí Nen, khách háo hức khám phá những nét văn hóa cổ truyền Ê-đê, như  về kiến trúc ngôi nhà, bài trí từ không gian tiếp khách ở phía trước đến căn bếp ở phía sau. Nam thì cùng nhau buộc rượu cần, học đánh chiêng, nữ thì làm quen với việc chuẩn bị các món ăn. Vui không kém các vị khách trẻ, Amí Nen vừa nấu vừa giới thiệu cho khách về thực đơn quen thuộc của gia đình: Canh môn rừng, vách bò, cá lóc um, gà nướng, cà đắng, gỏi chuối non... “Môn thì phải đi hái từ trước vì trong buôn này không có, phải vào rừng hái thì mới có loại môn đó, lá mì thì hái trên rẫy hay trong vườn cũng có một ít, còn vách thì đi mua cũng có, rồi cá lóc mua về tẩm ướp rồi um lên.”

     Được tự tay nấu các món ăn theo hướng dẫn của đầu bếp chính, chị Nguyễn Thị Thu Hiền, sinh viên trường Đại học Tây Nguyên tỏ ra khá thú vị. Theo dõi hướng dẫn của chủ nhà cũng là đầu bếp chính, chị Hiền nhận thấy rằng, các món ăn của người Ê Đê được nấu có sự kết hợp nhiều nguyên liệu khác nhau, ninh lâu nên khi ăn có cảm giác món ăn mềm, các nguyên liệu chín kỹ quyện vào nhau tạo nên vị ngon, mùi thơm rất riêng và lạ miệng; nhất là vị  đắng, cay rất đặc trưng. “Các món ăn thì không khó nấu nhưng cầu kỳ vì các món ăn của đồng bào Ê Đê là sự phối trộn của các loại lá rau rừng, cây rừng để tạo nên, một món ăn thể hiện sự phóng khoáng của người đồng bào, thể hiện sự đoàn kết khi các loại rau được trộn lại với nhau. Vị đọng lại trong em là vị cay nồng và vị đắng của cà đắng.”

     Thức ăn vừa chín được mang ra bày giữa nhà để đãi khách. Trong gian khách của ngôi nhà dài, cả khách lẫn chủ hàn huyên tâm sự, vừa nói về văn hóa phong tục tập quán của đồng bào mình, vừa dùng cơm thân mật. Cùng với đó, khách còn được mặc thử những bộ trang phục truyền thống do chính các thành viên nữ trong gia đình tự dệt. Khoác lên mình bộ đồ thổ cẩm kiểu truyền thống, áo dài tay và quấn váy, chị Hoàng Thị Hạnh, giáo viên trường mầm non Hoa Sen, thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana chia sẻ: “Cảm giác rất là thích, mang lên nhìn rất là đẹp. Cảm nhận những bộ đồ đó được nghệ nhân dệt bằng tay, chất vải rất là mịn, chắc và rất tốt. Mang lên người hàng ngày thì em nghĩ là trong điều kiện thời tiết như thế này thì rất là nóng.”

     Anh Đào Đức Hiệp, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Khát Vọng Xanh Krông Ana, người đứng ra kết nối tổ chức chuyến đi cho biết, những chuyến du lịch mini như thế này được câu lạc bộ hình thành ý tưởng từ năm 2015. Xuất phát từ thực tế tại các buôn của người Ê Đê hiện nay khi mà văn hóa cộng đồng đang dần mai một và có nguy cơ mất đi, hi vọng thông qua việc kết nối sẽ giúp khơi lại phần nào nhịp sống buôn làng, vừa giúp các bạn trẻ có cơ hội trải nghiệm những giá trị văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại, từ đó thêm hiểu biết về văn hóa ở vùng đất mình đang sống: “Với việc anh em về tình nguyện tại địa phương thì mình nghĩ rằng sẽ có cơ hội để anh em được trải nghiệm cuộc sống của người đồng bào dân tộc thiểu số, chính vì vậy mình nảy ra ý tưởng cùng với anh em trong câu lạc bộ phối hợp với địa phương tổ chức các hoạt động tour mini về văn hóa ẩm thực của người đồng bào Ê Đê. Thứ nhất tạo cơ hội để các bạn trẻ được chiêm nghiệm, trải nghiệm thực tế nét văn hóa truyền thống người đồng bào dân tộc thiểu số; thứ 2 nữa, khơi lại nét văn hóa truyền thống mà hầu như đang ngủ quên của địa phương vì hiếm khi mà các giá trị văn hóa được thực hiện trừ các dịp lễ, tết.”

     Từ đầu năm đến nay, Câu lạc bộ Khát Vọng Xanh Krông Ana đã tổ chức được 6 chuyến du lịch mini về các buôn Ê Đê tại thị trấn Buôn Trấp, xã Dur Kmăn và xã EA Bông của huyện Krông Ana. Không chỉ thu hút các bạn trẻ trong câu lạc bộ, chương trình “Trải nghiệm văn hóa ẩm thực của người Ê Đê” đã được du khách biết đến, một số cơ sở Đoàn ở các huyện, thị trấn khác trong tỉnh Đắc Lắc cũng tham gia, học hỏi kinh nghiệm để về thực hiện tại địa phương. Không chỉ là cơ hội để du khách trải nghiệm không gian văn hóa, ẩm thực của người Ê Đê, đây còn là dịp làm sống lại những nét đẹp trong đời sống của dân địa phương, bởi như amí Nen tâm sự, lâu lắm rồi ngôi nhà dài của bà mới lại có dịp đông vui và được nghe nhịp chiêng vang lên như thế./.