Sóc Bombo xoọc đâu nắc vel Bombo, chr’val Bình Minh, tỉnh Bình Phước nắc mưy đhị bool xơợng năl lâng zâp ngai ahêê. Đhị đâu nắc đhị đhanuôr acoon cóh S’tiêng t’bhlâng bhrợ têng âng đơơng ch’na đh’nắh đoọng ha bộ đội ooy g’lúh zêl penh a’rập Mỹ. C’léh bh’rợ đhanuôr S’tiêng ting t’ngay hi’dưm clóh cha’nêếh ha’roo băn quân nắc ơy bơơn n’crool nhạc sĩ Xuân Hồng pay xrặ bhrợ pr’hát bơơn bấc ngai năl, nắc pr’hát Tiếng chày trên sóc Bombo.

    C’lâng chô ooy Bombo ha’pruốt nâu bhui har bhlâng. Vel bhươl đha’rứt zr’nắh bêl ahay nắc ơy dưr zi’zăng lấh mơ, k’van k’bhộ lấh mơ lâng chr’tốp ngói, đông n’loong pậ bhứah. Đhanuôr S’tiêng tr’lưm đh’rứah nắc prá xay ooy hân noo ha’roo lứch c’moo bơơn bhrợ bấc, cr’liêng a’moót, cà phê liêm bấc pa’câl cung dal zên. Chô ooy đâu xoọc đâu nắc hân đhơ cắh bơơn xơợng xa’nưl clóh ha’roo cha’nêếh băn quân âng đhanuôr S’tiêng cơnh bêl ahay nắc xoọc đâu ahêê xơợng xa’nưl máy xay, xát ha’roo r’rộ r’răm cóh zâp bhươl vel. Bơơn xơợng râu đha’hưm têêm ngăn âng hân noo ha’pruốt xoọc chô cóh zâp prang zr’lụ k’tiếc Bombo.

    Đhị p’loọng đông vêy tang pậ bhứah púah pa’goóh cr’liêng điều, cà phê, t’coóh vel Điểu Lên xoọc tớt âm trà, nắc âm hót buôn lêy. T’coóh nắc mưy cán bộ cách mạng vel đông, lâng nắc mưy t’coóh vel vêy bấc kinh nghiệm cóh vel bhươl. T’coóh xoọc bhui har tu ooy c’moo đâu pr’loọng đông bơơn bhrợ lấh 200 ực đồng tơợ ha’roo, bhươn a’moót, cà phê. Pazêng 9 p’nong k’coon âng t’coóh zâp ngai cung vêy k’tiếc bhrợ cha, đông ắt lalay, 2, 3 p’nong ta’rí k’roóc, cắh ơy xay moon tơơm chr’nóh lâng t’nooi a’tứch a’đha. Lêy cóh mặt t’coóh ting dưr n’léh râu bhui har lấh mơ: “Choom moon pr’ắt tr’mung đhanuôr S’tiêng xoọc đâu tr’xăl bấc. đhanuôr doọ dzợ pa’hư crâng bhrợ ha’rêê nắc mưy chóh điều, cà phê lâng m’bứi cao su. Bêl ahay chấc chóh bhrợ, ắt mamung đhị đâu đhị tốh zr’nắh k’đhạp bhlâng. Xoọc đâu têêm ngăn ặ, đông nhâm mâng, vêy trường học, trạm xá, k’coon cha’châu bơơn học hành, đăn trạm, đăn trường, đăn c’lâng.”

   T’coóh vel moon lalay, đhanuôr S’tiêng cóh Bombo moon zr’nưm cắh bhui har cung cắh choom tu c’moo đâu cắh mưy cr’liêng a’moót, cà phê pa’câl cung bấc zên. T’coóh vel moon, cr’liêng amoó k’dâng 32 r’hâu đồng 1 ký, cà phê cung dzoọc 42 r’bhâu đồng mưy ký, pa’câl đhị bhươn đoọng ha pêê lướt câl, đông ngai vêy chóh mơ 2, 3 hécta k’tiếc chóh điều, cà phê nắc váih ặ zên.

    Điểu Mon, mưy đha’đhâm S’tiêng cóh tổ 2, vel Bombo nắc lấh 30 c’moo ha dợ, hân đhơ cơnh đêếc nắc ơy ặt pazưm bhrợ lâng ruộch bhươn vel bhươl, zư lêy lấh 6 hécta t’nơơm điều âng pr’loọng đông. Anoo k’rong bhrợ kỹ thuật, phân bón, chóh pazưm lâng cà phê, cắh ơy xay moon bhơi r’véh, b’băn ta’rí k’roóc, a’tứch a’đha, ting lêy zâp c’moo anoó k’rong pachô k’noọ 200 ực đồng. anoo đoọng năl: “Pr’ắt tr’mung pr’loọng đông zi xoọc đâu ting lêy lâng ahay nắc z’zăng lấh mơ. Bấc c’moo ahay pr’loọng đông zi ta’bhứch bấc râu, xoọc đâu pr’ắt tr’mung têêm ngăn lấh. xoọc đâu bơơn bhrợ âng đhanuôr tơợ cà phê, cr’liêng điều, tơơm chr’nóh… prang vel Bombo dưr z’zăng lấh mơ, doọ dzợ bấc pr’loọng đha’rứt, pr’loọng đông zi cung k’rong đợc lâng nắc ơy bhrợ đông xang pậ bhứah lấh mơ, têêm ngăn lấh.

   Tu vel đông da’ding bha’đưn đh’rứah lâng kruung đác, k’tiếc chóh tơơm chr’nóh lấh 500 hécta, đhanuôr Bombo padưr k’rơ bhiệc bhrợ têng ting c’lâng p’têết pazưm bhươn-a’bóc-c’roọl, pazưm chóh padưr, k’rong bhrợ lâng tơơm m’ma chr’nắp liêm. Bh’rợ nâu liêm glặp lâng vel đông, bhrợ padưr thu nhập têêm ngăn đoọng ha đhanuôr. Ooy c’moo nâu a’tốh nắc t’bhlâng bơơn bhrợ mơ 22 ực đồng đhị 1 cha’nặc, 90% đợ pr’loọng bơơn đươi dua điện lâng đác cha’ngaách, bhrợ t’bhứah k’tiếc chóh bhrợ, padưr k’rơ bh’rợ padưr vel bhươl t’mêê.

    Bơơn bhrợ z’zăng, đhanuôr vêy pr’đơợ padưr paliêm pr’ắt tr’mung, xang nặc dzợ đợc k’míah đợc cha đắh bêl đăn hân noo chóh bhrợ. anoo Tô Hoài Nam, Chủ tịch UBND chr’val Bình Minh đoọng năl: “Azi bhrợ padưr pr’đơợ liêm chr’nắp đắh vật chất, c’lâng c’tốch, điện ang lâng m’bứi zên bhrợ padưr đông đhanuôr. Azi cung ơy vêy c’lâng bh’rợ đoọng đhanuôr vêy mưy tết bhui har, k’míah, têêm ngăn.”

    Tết nâu, đhanuôr cóh Bombo zâp đông zrêng r’rộ r’răm lướt câl tết, ra’văng zâp râu zợ búah, zâp râu tr’coọ chiing cha’gâr đoọng cha hơnh déh ha’roo t’mêê lứch c’moo, hơnh déh Tết ty âng acoon cóh, lâng nắc hơnh déh xa’nay bh’rợ zư lêy văn hoá acoon cóh S’tiêng cóh vel Bombo ơy xang g’lúh 1, bhrợ têng k’noọ 39 hécta lâng zên k’rong bhrợ k’zệt tỷ đồng. xa’nay bh’rợ bơơn bhrợ padưr đhị trung tâm vel Bombo, đhị bêl ahay nắc vel Bombo bơơn bấc ngai năl lâng bh’nơơn bh’rợ clóh bhrợ ch’nêếh, ha’roo băn quân lâng pachô k’tiếc k’ruung.

    Xoọc đâu, zr’lụ zư lêy nâu nắc ơy bơơn Đội pr’hát xa’nưl lâng xa’nay bh’rợ nghệ thuật pazêng zâp tiết mục chiing cha’gâr, múa hát ting cơnh acoon cóh S’tiêng. Pr’múa pr’hát pazưm đh’rứah ooy tr’coọ xa’nưl liêm chr’nắp cóh crâng k’coong t’pấh bấc c’bhúh ta’mooi pấh lêy cóh Bombo. Anoo Nguyễn Ngọc Lương, Giám đốc zr’lụ zư lêy văn hoá acoon cóh S’tiêng vel Bombo moon: “Ooy cr’chăl nâu a’tốh azi nắc âng đơơng zâp pr’loọng đông p’niên dưr đương pay zâp pr’loọng đông bhrợ padưr đhị zr’lụ zư lêy, bhrợ padưr zâp vel văn hoá S’tiêng. Azi nắc t’mêê bhrợ têng đoọng ha zâp apêê ađhi ặt cha, chi’ớh cóh zr’lụ zư lêy nâu, n’jứah nắc lêy t’pấh ta’mooi lướt lêy, bệch ặt ooy zâp đhr’nông đông âng apêê ađhi cóh zr’lụ zư lêy.”

     Azi ting acoon c’lâng Xuân Hồng-acoon c’lâng đơơng pr’đợc n’coor nhạc sỹ xrặ pr’hát Tiếng chày trên sóc Bombo t’mêê ta bhrợ lâng nhựa, lưm lêy zâp hạng mục âng zr’lụ zư lêy văn hoá S’tiêng xoọc ta bhrợ k’noọ xang. Vêy đhị nắc bơơn xơợng ngai chấc hát Đh’riêng p’rá prá xay zâp cơnh, xơợng pr’hát pr’hay lâng lêy cóh cr’liêng mặt nắc bơơn lêy zâp ngai, mưy p’rá cr’chăng tin đươi ooy pr’ắt tr’mung ha y chroo, nắc bơơn xơợng xa’nưl chày tr’xin pr’hay cóh vel Bombo./.

SẮC XUÂN TRÊN SÓC BOM BO

                                                               Hồng Hải

     Sóc Bombo, nay là thôn Bombo,  xã Bình Minh,  tỉnh Bình Phước là một địa danh quen thuộc với tất cả chúng ta. Đây là nơi mà bà con dân tộc S’tiêng đã không quản công sức để lo lương thực cho bộ đội trong cuộc kháng chiến chống Mỹ . Hình ảnh người dân S’tiêng ngày đêm giã gạo nuôi quân đã được cố nhạc sĩ Xuân Hồng lấy làm đề tài sáng tác ca khúc nổi tiếng “ Tiếng chày trên sóc  Bombo”.

     Đường về Bombo xuân nay vui quá. Phum sóc nghèo xưa đã khấm khá, sung túc hơn với nhà ngói, nhà gỗ khang trang. Bà con S’tiêng gặp nhau là xôn xao nói chuyện, hàn huyên về vụ lúa cuối năm được mùa, hạt điều, cà phê trúng  giá. Về đây hôm nay tuy ít được nghe tiếng chày đôi thậm thịch giã gạo nuôi quân của bà con S’tiêng như thưở xưa nhưng  bù lại, ta nghe âm vang tiếng máy xay, máy xát, tiếng động cơ rộn ràng cả buôn, sóc. Nghe đâu đây hơi thở nồng ấm của mùa xuân đang phả khắp vùng đất Bombo.

     Ở hiên cửa  ngôi nhà có sân rộng phơi đầy hạt điều, hạt cà phê, già làng Điểu Lên đang thư thả uống trà, phì phà nhả khói thuốc rê quen thuộc. Ông vốn là một cán bộ cách mạng địa phương từng trải,  đồng thời là một "lão nông tri điền"  dày dạn kinh nghiệm của buôn làng. Già làng đang vui cái bụng, vì  trong năm gia đình ông thu nhập được hơn hai  trăm triệu đồng từ lúa, vườn điều, vườn cà phê. Cả 9 đứa con của ông đứa nào  cũng có đất sản xuất, nhà riêng, vài con trâu con bò, chưa kể hoa màu và đàn gà, đàn vịt. Già làng nói, mắt ông ánh lên niềm vui: “Phải nói đời sống bà con đồng bào S’tiêng bây giờ thay đổi nhiều. Bà con không phá rừng làm nương nữa mà chí thú trồng điều, cà phê và một ít cao su. Ngày xưa du canh, du cư, chỗ này ở vài năm, chỗ kia vài năm, bấp bênh lắm. Nay ổn định rồi, nhà cửa kiên cố, có trường học, trạm xá, con cái được học hành, gần trạm, gần trường, gần đường.”

     Già làng nói riêng, bà con S’tiêng ở Bombo nói chung không  vui sao được vì năm nay , không chỉ hạt điều, mà cả cà phê cũng được giá. Già làng cho biết : Hạt điều khoảng 32 ngàn đồng một ký, cà phê cũng nhích lên  42 ngàn đồng một ký, bán ngay tại vườn cho thương lái;  nhà nào chỉ cần vài ha đất trồng điều, cà phê là có tiền ra, tiền vào rồi.      

      Điểu Mon, một thanh niên S’tiêng tổ 2 thôn Bombo mới hơn 30 tuổi nhưng đã nhiều năm gắn bó với ruộng vườn quê hương, chăm sóc hơn 6 ha trồng cây điều của gia đình. Anh đầu tư kĩ thuật, phân bón, trồng xen canh cà phê dưới tán điều, chưa kể rau, màu, chăn nuôi trâu, bò, gà vịt, trung bình mỗi năm anh tích cóp được gần 200  triệu đồng.  Anh cho biết: “Đời sống gia đình tôi nay so với trước đã khá lên. Mấy năm trước gia đình tôi còn thiếu thốn, nay đời sống đã ổn định. Hiện giờ thu nhập của bà con trong thôn chính là từ cà phê, hạt điều, hoa màu….Cả thôn Bombo khá hơn rồi, hộ nghèo ít đi, gia đình tôi cũng tích lũy được và đã cất được căn nhà khang trang hơn trước, có mái ấm tốt hơn”

      Do địa hình đồi núi xen kẽ sông suối với diện tích cây trồng hơn 500 ha, bà con Bombo đẩy mạnh  sản xuất theo mô hình kết hợp vườn- ao - chuồng , xen canh, tăng vụ, đầu tư cây con có giá trị kinh tế cao. Mô hình này phù hợp địa phương, tạo nguồn thu nhập ổn định cho bà con. Trong năm tới xã phấn đấu thu nhập bình quân 22 triệu đồng/ người, 90% số hộ được sử dụng điện và nước sạch, mở rộng diện tích gieo trồng, đẩy mạnh việc xây dựng nông thôn mới.       

     Thu nhập khấm khá, bà con có điều kiện cải thiện đời sống,  rồi  còn để  dành của nả “ tích cốc phòng cơ” đề phòng giáp hạt nữa. Anh Tô Hoài Nam, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bình Minh cho biết:  "Chúng tôi tạo mọi điều kiện hết sức cơ sở vật chất về  đường sá, điện thắp sáng và một phần kinh phí xây dựng nhà cho bà con.  Chúng tôi cũng đã có kế hoạch  để bà con có một cái tết ấm no, tiết kiệm, vui tươi”

    Tết này, bà con Bombo nhà nào cũng nhộn nhịp  mua sắm, bày biện;   chuẩn bị các ché rượu cần, các dàn cồng chiêng để ăn mừng vụ lúa cuối năm,  mừng  Tết cổ truyền dân tộc; đồng thời, ăn mừng  công trình Khu bảo tồn Văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bombo đã hoàn thành giai đoạn 1, qui mô gần 39 ha với vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng. Công trình được xây dựng ngay chính trung tâm thôn Bombo, nơi xưa kia chính là sóc Bombo nổi tiếng với thành tích giã gạo nuôi quân giải phóng đánh giặc.

      Hiện nay, Khu bảo tồn đã xây dựng được Đội văn nghệ và chương trình nghệ thuật  bao gồm các tiết mục cồng chiêng, múa hát đậm chất dân gian của người S’tiêng. Điệu múa lời ca hòa trong tiếng nhạc mang hơi thở mạnh mẽ của núi rừng đã thu hút nhiều đoàn khách tham quan Bombo. Anh Nguyễn Ngọc Lương, Giám đốc Khu bảo tồn Văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bombo nói:  :  “Trong thời gian tới  chúng tôi sẽ đưa các hộ gia đình trẻ lên để tiếp nhận các căn nhà xây dựng trong khu bảo tồn,  thành lập các làng văn hóa S’tiêng. Chúng tôi vừa tổ chức cho các em ăn ở, sinh hoạt  trong khu bảo tồn vừa thông qua các em kéo khách du lịch tham quan và đến lưu trú trong các ngôi nhà của các em trong khu bảo tồn”.

      Chúng tôi theo con đường Xuân Hồng - con đường mang tên cố nhạc sĩ sáng tác ca khúc nổi tiếng “ Tiếng chày trên sóc Bombo” - vừa trải nhựa   lên thăm các hạng mục của Khu bảo tồn Văn hóa dân tộc S’tiêng đang hoàn thiện. Đâu đó vang lên khúc hát quen thuộc :“Tiếng nói ríu ra, lời ca trong vắt,  nhìn trong đôi mắt đều thấy mỗi người, một nụ cười tin chắc tương lai..
      Lại nghe tiếng chày nhịp nhàng trên sóc Bom Bo.”./.