“ Háy pù” dzợ moon nắc coóp, glụ k’điêl- muy đhr’niêng bh’rợ âng ma nứih Mông cóh muy bơr vel đong zr’lụ da ding ca coong crêê dưr váih lệt chêr. Doó k’đháp đoọng lum đhr’năng apêê p’niên n’đil nắc lấh bhrợ k’điêl, bhrợ ca căn bêl xoọc dzợ p’niên k’tứi 13, 14 c’moo… công pa bhlâng buôn bơơn lêy đợ râu cắh liêm crêê âng đhr’niêng bh’rợ  đanh đươnh n’nâu.

        Acoon p’niên Giàng Thị So, vel Mường Lống, chr’val Tri Lễ, chr’hoong Quế Phong, tỉnh Nghệ An âi 15 c’moo nắc ma nứih k’tứi li xróc cơnh ngoọ đhiệp 10 c’moo ha dợ. Záp bêl So công pr’ngâu pa ngoóp, lướt zấp ooy lum ngai nắc muy ch’ngoọp a cọ, cắh mặ kchăng, cắh mặ pa prá, đhị chr’lang bhặ muy p’nong p’niên k’tứi, nắc So moon “ acoon”. N’niên đhị muy pr’loọng đong đha rựt zr’nắh, lang p’niên âng a đhi bấc râu zr’’dô ta bhúch bêl ca conh ca căn đơớh bil, So nắc lướt pa bhrợ đoọng t’mông c’la đay. Cắh năl pr’đoọng hay cắh bêl vêy muy cha ắnc t’coóh 70 c’moo cóh vel đăn đêếc p’ghít tước, zooi So z’lấh đhr’năng lướt bhrợ clai đhân, n’đhơ cơnh đêếc nắc glụ pa chô So bhrợ k’điêl, nắc cớ đợ t’ngay c’xêê zr’nắh xr’dô n’đhơ a chắc a rang lâng loom luônh. Tước mơ, vêy a chắc k’đháp 8 c’xêê công cắh chấc bơơn năl râu rí:

         N’niên a đoo acu cắh kiêng ốt, a cu dzợ kiêng lướt học. n’đhơ cơnh đêếc háy pù nắc đhr’niêng bh’rợ cóh đâu. A cu cắh kiêng công cắh năl cơnh bhrợ dzợ. Chô đông a cu bhrợ bấc râu, lướt ha rêê, lướt chợ, băn a óc, băn ca coon, zấp bêl công bơr zi coon căn cơnh đâu….

         T’rúih âng So nắc đhêêng muy cóh k’ha riêng cha nắc pân đil ma nứih Mông ặt zâng lâng râu cắh liêm crêê tơợ bh’rợ glụ coóp k’điêl. Cắh hắt ngai glụ coóp k’điêl dưr  váih tu bhiệc vêy c’léh ha lêêng. Cóh Na Ngoi- chr’hoong c’noong k’tiếc Kỳ Sơn- Nghệ An, ha dum t’ngay 22/3/2015, vêy xơơng đha đhâm c’mâr chrih tức phòng trọ âng a đhi V.Y.L. 13 c’moo, học sinh trường THCS Dân tộc nội trú Na Ngoi, tước cha ớh. tước 12 giờ ha dum mr’đoo t’ngay, xơơng đha đhâm n’nâu glụ coóp a đhi L. lúh ooy c’lâng lâng moon “ Dhr’niêng coóp k’điêl âng ma nứih Mông nắc coóp a đhi L. chô bhrợ k’điêl”. C’bhúh đha đhâm n’nâu k’đươi a đhi L. boọ xe máy xang nắc chở đơơng a đhi tước muy đhị ch’ngai tơợ trọ dâng 1km. đhị đâum a đhi L. crêê c’bhúh n’nâu vay poóh lâng bhrợ bh’rợ a choo a đhoóc.

          Vêy cắh năl mơ pân đil cơnh So, cơnh L. nắc đhứh cắp mênh ặt pr’ngâu lâng lêy nắc đoo râu cắh pr’đoọng ha đay, cắh pân dưr moon tu lêy nắc đoo đhr’niêng xa nay âng acoon cóh? Cắh năl mơ bấc pân đil dzợ pa bhlâng p’niên nhum nắc bhrợ k’điêl, bhrợ ca căn? Cắh âi dáp bh’rợ to đươi dua đhr’niêng coóp glụ k’điêl, bấc ngai lệt mốp nắc g’lớc rơl apêê a đhi pân đil xang nắc đơơng pa câl ooy c’noong k’tiếc brhợ k’điêl cắh cậ bhrợ pân đil pa câl a chắc. Ting Trung tá Nguyễn Xuân Hoàng, đồn trường đồn Biên phòng Thanh Thủy- Vị Xuyên- Hà Giang, bấc ngai bêl crêê ta g’lớc pa câl công cắh năl, vêy pr’loọng đong dzợ pa chắp nắc đoo crêê đhr’niêng “ páy hù” tu cơnh đêếc cắh xay trúih lâng cơ quan chức năng:

            Apêê ngai buôn pa câl ma nứih nắc buôn đươi bh’rợ ặt liêm, xay trúih bh’rợ tr’nêng cơnh lâng zên lương bấc, pay k’díc ca van, cắh cậ đươi dua g’lớc loom luônh đoọng pân đil xrúuc, ting lướt ton moon coóp k’điêl âng acoon cóh vêy glụ pân đil nắc lướt, vêy ngai nắc đhị móh mặt cơ quan chức năng nắc a zi công k’đháp moọt xay moon. Xang n’nắc ha chơớc lêy ng’cơnh choom chô đơơng a đoo pân đil z’lấh c’noong k’tiếc.

            N’đhơ đhr’niêng bh’rợ coóp, glụ k’điêl âi bơơn chính quyền, ban ngành, đoàn thể apêê vel đong p’too moon lơi jợ n’đhơ cơnh đêếc nắc công dzợ dưr váih cóh đi cóh tốh. Ngai vêy pân moon k’đhơợng liêm đoọng ha pêê p’niên n’đil xoọc xa dơơr bơơn tước trường, bơơn  liêm ta níh nắc doó đơơng cóh a đay đợ râu mốp loom tơợ bh’rợ cắh liêm crêê âng đhr’niêng ty?

          Zấp đoo đhr’niêng bh’rợ nhâu tr’nơợp tợợp vêy âng đoo zêng liêm crêê lâng ta níh đha nâng, n’đhơ cơnh đêếc ting c’moo c’xêê nắc crêê ta bhrợ pa dưr p’lệt, cắh vêy tơợ bha ar x’rắ nắc tơợ boóp trúih a năm, nắc bh’nhăn buôn ta ton đươi dua p’lệt. pa bhlâng nắc học thức âng đha nuôr cắh lấh bấc. râu mốp lệt cóh đâu nắc apêê đoo bhrợ zấp cơnh t’mốp p’lệt nắc bơơn moon doó vêy u lệt u mốp.

         Ma nứih tày, ma nứih Dao, Thái, Mường zêng vêy đhr’niêng coóp k’điêl cơnh đêếc. Tơợ muy  đhr’niêng bh’rợ chắp hơnh pân đil nắc nâu câi bhrợ pa dưr pân đil váih nắc ma nứih ặt zâng da dô, pân đil crêê glụ kêếh cơnh muy p’nong t’rí, a xêếh, lêy cơnh bil lứch quyền lợi lâng râu chơớih pay. Ha dang tr’kiêng nắc cơnh đêếc âi cắh u liêm, hâu moon tước ton g’lớc ma nứih pân đil coóp apêê đoo zr’nắh đh’rứah lâng đay, a đay đha rựt nắc ha dợ lướt coóp k’điêl, nắc coóp ma nứih cắh kiêng a đay, ma nứih dzợ p’niên p’nót nhum nhar, dợz lướt học chô bhrợ z’nắh ặt ma mông đh’rứah lâng đay, râu đêếc nắc pa bhlâng lệt. Tơợ muy râu liêm crêê nắc bêl dưr bhrợ zấp cơnh nắc dưr váih lệt mốp, tơợ chắp hơnh acoon ma nứih nắc dưr váih đơợ đươn acoon ma nứih. Nắc đoo bh’rợ cắh choom pa bhlâng!

              “ Coóp k’điêl, glụ k’điêl” nắc muy râu văn hóa liêm la lay âng muy bơr c’bhúh acoon cóh. N’đhơ cơnh đêếc, cơnh lâng xã hội nâu câi, đhr’niêng bh’rợ n’nâu âi dưr váih bh’rợ lệt mốp, choom nắc nắc cắh vêy râu ơơi đoọng âng apêê ngai crêê tước nắc ma nứih bhrợ têng vêy c’léh bhrợ lệt pháp luật. Lấh n’nắc, xoọc đâu Luật tr’pay díc điêl công âi moon ghít n’đắh chế độ tr’pay đhị Việt nam lâng đha nuôr Việt nam cắh xay moon tôn giáo, c’bhúh ma nứih nắc zêng choom xơợng đươi ting quy định âng Luật./.

CẢNH BÁO TÌNH TRẠNG

LỢI DỤNG TẬP TỤC KÉO VỢ ĐỂ VI PHẠM PHÁP LUẬT

          “Háy pù” hay còn gọi là kéo vợ, bắt vợ - một tập tục của người Mông ở một số địa phương vùng cao đang bị biến tướng. Không khó để gặp cảnh những bé gái đã phải làm vợ, làm mẹ khi tuổi đời mới 13, 14…Cũng rất dễ để nhìn ra những hệ lụy đằng sau phong tục lâu đời này.

           Trong quá trình hội nhập và phát triển, có những phong tục văn hóa, dù nguyên gốc là đẹp, nhưng theo thời gian, nó bị lợi dụng, biến tướng, trở thành hủ tục, thậm chí bị lợi dụng và trở thành vi phạm pháp luật. Vậy thái độ với những phong tục đó ra sao? Nên xóa bỏ hay giữ lại bằng cách nào? Thu Hòa, PV Đài NTVN đề cập nội dung này, nhìn từ tập tục kéo vợ của người Mông.

             Cô bé Giàng Thị So, bản Mường Lống, xã Tri Lễ, Quế Phong, Nghệ An đã 15 tuổi mà người nhỏ thó như mới tuổi lên 10. Lúc nào So cũng trầm lặng, đi đâu gặp ai chỉ líu ríu cúi đầu, không cười không nói, trên vai địu một đứa nhỏ mà So còn ngượng nghịu gọi là “con”. Sinh ra trong gia đình nghèo khó, tuổi thơ em đầy những cay đắng khi bố mẹ mất sớm, So phải đi ở nuôi thân. Rồi chẳng biết phúc hay họa khi có cụ già tuổi 70 ở làng bên để ý, giúp So thoát khỏi cảnh ở đợ, nhưng lại kéo So về làm vợ, tiếp tục những chuỗi ngày đầy đọa cả về thể xác lẫn tinh thần. Đến mức, có bầu tới tháng thứ 8 em cũng chẳng hay:

            Đẻ ra nó em chẳng muốn, em còn muốn đi học. Nhưng háy pù là tục lệ nơi đây. Em không muốn cũng phải chịu. Về nhà em làm nhiều việc lắm, đi nương đi chợ, nuôi lợn, chăm con, lúc nào cũng hai mẹ con thế này…

         Câu chuyện của So chỉ là một trong hàng trăm trường hợp phụ nữ dân tộc Mông chịu những hệ lụy từ tục kéo vợ. Không ít trường hợp kéo vợ trở thành vụ án có tính chất nghiêm trọng. Ở Na Ngoi – huyện biên giới Kỳ Sơn- Nghệ An, đêm ngày 22-3- 2015, có năm thanh niên lạ mặt đến phòng trọ của em V.Y.L (13 tuổi, học sinh Trường THCS Dân tộc nội trú Na Ngoi, chơi, tán tỉnh và trêu chọc. Đến 24 giờ đêm cùng ngày, năm thanh niên này kéo em L ra đường rồi bảo “tục bắt vợ của người Mông là phải bắt em L về nhà làm vợ”. Nhóm thanh niên này buộc em L ngồi lên xe máy rồi chở em ra bãi đất trống cách phòng trọ khoảng 1 km. Tại đây, em L bị nhóm thanh niên dùng vũ lực đe dọa rồi thực hiện hành vi cưỡng hiếp.

             Có bao nhiêu cô gái như So, như L. phải cắn răng chấp nhận và coi đó là số phận hẩm hiu, không dám lên tiếng vì coi đó là phong tục của dân tộc? Có bao nhiêu em gái chưa đến tuổi thành niên phải làm vợ, làm mẹ? Chưa kể việc lợi dụng tập tục kéo vợ, nhiều kẻ xấu dụ dỗ các em gái rồi buôn bán qua biên giới làm vợ, hoặc làm gái bán dâm. Theo Trung tá Nguyễn Xuân Hoàng, đồn trưởng đồn biên phòng Thanh Thủy- Vị Xuyên- Hà Giang, nhiều trường hợp khi đã bị lừa bán cũng không biết, thậm chí gia đình còn nghĩ là nạn nhân bị “háy pù” nên không khai báo cơ quan chức năng:

            Các đối tượng buôn người thường dùng chiêu thức trò chuyện thân mật, giới thiệu việc làm lương cao, lấy chồng giàu, hoặc dùng tình cảm  đưa đẩy để cô gái xuôi lòng, đi theo, rồi mượn cớ bắt vợ của dân tộc sẽ kéo cô gái đi, thậm chí ngay trước mắt cơ quan chức năng mà đôi khi chúng tôi cũng khó can thiệp. Sau đó mới tìm mọi cách đưa cô gái sang bên kia biên giới.

           Dù tục kéo vợ, bắt vợ đã được chính quyền, ban ngành, đoàn thể các địa phương vận động xóa bỏ nhưng nó vẫn ngấm ngầm tồn tại. Ai có thể đảm bảo cho những cô bé tuổi vị thành niên được tới trường, được vô tư hồn nhiên mà không phải mang bên mình những lời ru buồn từ hệ lụy của phong tục cũ?

           Bất cứ một phong tục nào ban đầu khởi thủy của nó là tốt đẹp và hướng thiện, nhưng theo thời gian bị lợi dụng biến tướng, mà không phải từ văn bản mà từ truyền miệng thôi thì càng dễ bị lợi dụng. Nhất là học thức của con người ta bị hạn chế rất nhiều. Cái tồi tệ ở đây là người ta biến tướng nó đi nhưng không cho rằng là biến tướng.  

           Người Tày người Dao, Thái, Mường đều có tập tục kéo vợ như thế. Từ một tập tục tôn vinh cho phụ nữ thì bây giờ biến phụ nữ thành nạn nhân, người phụ nữ bị kéo đi như dắt 1 con trâu con ngựa, cảm giác mất hết quyền lợi và sự lựa chọn. Nếu yêu nhau mà như thế đã không đẹp, huống chi lợi dụng người phụ nữ bắt người ta phải khổ cùng mình, mình nghèo khổ thì mới phải kéo vợ, lại kéo người không thích mình tuổi còn rất trẻ còn đi học về cuộc đày ải chung với mình, cái đó là vô cùng tàn nhẫn. Từ một điều nhân văn mà khi biến tướng đi thì nó thành độc ác, từ chỗ ca ngợi con người lại chà đạp lên quyền con người. Đó là điều không nên chút nào.

          "Bắt vợ, kéo vợ" là một nét văn hóa đặc trưng của một số dân tộc. Tuy nhiên, với xã hội hiện đại, phong tục này đã trở thành hủ tục, tức là diễn ra mà không có sự đồng ý của các bên liên quan thì người thực hiện hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Hơn thế nữa, hiện nay Luật hôn nhân gia đình cũng đã quy định một cách cụ thể chi tiết về chế độ hôn nhân tại Việt Nam và công dân Việt Nam bất kể tôn giáo, dân tộc phải tuân thủ theo quy định của Luật./.